Babadan Çocuğa Taşınmaz Devri ve Muris Muvazaasının Niteliği
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 19. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde tarafların gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradeleri esas alınır. Mirasbırakanın diğer mirasçıların haklarını zedelemek amacıyla gerçekte bağışlamak istediği bir taşınmazı tapu sicilinde satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi şeklinde devretmesi nisbî muvazaa oluşturur ve gizli bağış işlemi geçersiz sayılır. Bu nitelikteki muvazaalı tasarruflarda, saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar tapu sicilindeki işlemin geçersizliğinin tespiti ile tapu iptali ve tescil talebinde bulunabilir.
Yargıtay karar alıntısı, E. 1974/1, K. 1974/2Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 19Kaynağı aç
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2015/5611, K. 2015/5415Kaynağı aç
Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası açma hakkı mirasbırakanın vefatı ile birlikte doğar; mirasbırakan henüz hayattayken diğer mirasçıların mal kaçırma iddiasıyla bu davayı açma imkânı bulunmaz. Yargılamada mirasbırakanın mirasçılardan mal kaçırma kastının bulunup bulunmadığı değerlendirilirken aile içi ilişkiler, önceki paylaştırmalar, mirasçılar arasındaki denge ve murisin bakım gereksinimleri gibi somut olgular göz önünde bulundurulur.
Mirasbırakanın sağlığında diğer çocuklarına para veya nakit yardımında bulunmuş olması, tapuda yapılan taşınmaz devrinin muvazaasız olduğunu tek başına kanıtlamaz. İşlemin geçerli bir paylaştırma sayılabilmesi için mirasbırakanın tüm mirasçılar arasında hakkaniyete uygun ve adil bir denkleştirme iradesiyle hareket etmiş olması ve diğer çocuklara sağlanan meblağın devredilen taşınmazın devir tarihindeki gerçek piyasa değerini tam olarak karşılaması aranır.
Mirasçıların Dava Hakkı ve Birlikte Hareket Zorunluluğunun İstisnası
Miras ortaklığında elbirliği mülkiyeti kapsamında tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi kuralına karşılık, Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 19.12.2023 tarihli ve E. 2022/8445, K. 2023/7679 sayılı kararında belirtildiği üzere terekeye karşı yapılan mülkiyetten kaynaklanan haksız fiil niteliğindeki muris muvazaası davaları, terekeyi temsil eden tüm mirasçıların bir arada hareket etmek suretiyle davayı birlikte açma zorunluluğunun istisnasını oluşturur.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2022/8445, K. 2023/7679Kaynağı aç
Mirasçıların kendi miras payları oranında tapu iptali ve tescil talep ettiği davalarda, Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 13.04.2022 tarihli ve E. 2022/299, K. 2022/3132 sayılı kararı gereğince davacılar arasında zorunlu değil, ihtiyari dava arkadaşlığı bulunur. Bu davalarda dava değeri, davayı açan mirasçı veya mirasçıların her birinin tereke içerisindeki miras payına isabet eden miktar üzerinden hesaplanır.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2022/299, K. 2022/3132Kaynağı aç
Bakım İddiası ve Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinin Şekil Şartı
Mirasbırakan bir çocuğuna kendisine sağladığı bakım nedeniyle taşınmaz devretmek istiyorsa, bunun geçerli hukuki yolu tapu sicilinde gerçek dışı bir satış göstermek değil, mevzuata uygun şekilde noter huzurunda ölünceye kadar bakma sözleşmesi düzenlemektir.
Tapu kütüğünde devir işlemi satış olarak tescil edildiği halde alıcıdan herhangi bir bedel tahsil edilmemişse işlem hukuken örtülü bağış niteliğindedir. Davalı çocuğun yargılama sırasında taşınmazın kendisine bakım karşılığı verildiğini savunması, tapudaki satış işleminin gerçeği yansıtmadığını ve muvazaalı olduğunu ikrar niteliği taşır.
Taşınmazın Üçüncü Kişilere Devri ve Miras Payı Oranında Tazminat Talebi
Muvazaalı şekilde adına tescil yapılan mirasçı taşınmazı üçüncü bir kişiye devretmişse, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1023. maddesi gereğince tapu kütüğündeki tescile iyi niyetle dayanarak mülkiyet veya sınırlı ayni hak edinen üçüncü kişilerin kazanımı korunur. Tapu iptalinin mümkün olmadığı bu durumda diğer mirasçılar, haksız devri yapan mirasçı aleyhine miras payları oranında bedel ve tazminat davası açabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 1023Kaynağı aç
Bedel davasında mahkeme, taşınmazın dava tarihindeki piyasa değerini bilirkişi incelemesiyle belirler. Haksız kazandırmayı gerçekleştiren mirasçı, davacı mirasçıların miras payına isabet eden tutarı yasal faiziyle birlikte tazminat olarak ödemekle yükümlü kılınır.
Ayırt Etme Gücü Eksikliği ve Kademeli Dava Açma Yolu
Taşınmazın devredildiği işlem anında mirasbırakanın akli melekeleri yerinde değilse ve ayırt etme gücü bulunmuyorsa, yapılan işlem kesin hükümsüzlükle sakattır ve ehliyetsizlik nedeniyle tapu kaydının iptali gerekir. Ehliyetsizlik iddiası ileri sürüldüğünde devir dönemine ait tüm tıbbi kayıtlar toplanarak Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin adli tıp birimlerince işlem anındaki fiil ehliyetine ilişkin bilimsel rapor hazırlanır.
Hukuki belirsizliklerin bulunduğu durumlarda davacılar aynı dava dilekçesinde öncelikli olarak ehliyetsizlik sebebine dayanarak tapu iptali, mahkemenin ehliyetin varlığı kanaatine varması halinde ise kademeli olarak muris muvazaası sebebine dayanarak tapu iptal ve tescil talebini terditli olarak ileri sürebilirler.
İspat Usulü, Mirastan Feragat ve İbranamelerin Geçerliliği
Mirasbırakanın danışıklı devirleriyle hakları zedelenen mirasçılar açısından yazılı delil getirme zorunluluğu bulunmamaktadır. Mirasçılar, mirasbırakan ile aralarındaki kan bağı ve mirasçılık sıfatı doğrultusunda muvazaa iddiasını ispatlamak için tanık anlatımlarına başvurabilirler.
Mirasbırakan hayattayken çocukların tek taraflı olarak miras haklarından vazgeçtiklerine dair imzaladıkları feragat belgeleri henüz doğmamış bir hakka yönelik olduğundan hukuken yok hükmündedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 528. maddesi uyarınca mirasbırakan bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder ve bir karşılık sağlanarak yapılan feragat aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Kanun'un 545. maddesi uyarınca miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi, tarafların arzularını resmî memura aynı anda bildirmeleri ve sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalamaları şarttır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 528Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 545Kaynağı aç
Mirasbırakanın vefatından sonra mirasçıların kendi aralarında imzaladıkları miras ibranamelerinin hukuken bağlayıcı sayılabilmesi için hak edilen miras payına karşılık gerçek ve adil bir bedelin ödendiğinin somut olarak ispatlanması şarttır.
Dava Şartları, Görevli Mahkeme ve Terekenin Paylaşımı
Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davalarında herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Bu davalarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi olup taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlıklardaki kesin yetki kuralı uyarınca taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi yetkilidir.
Dava sonucunda tapu kaydı iptal edilerek taşınmazın terekeye dönmesi sağlandıktan sonra mirasçılar arasında anlaşma sağlanamazsa, ortaklığın giderilmesi davası açılarak taşınmazın satışı ve elde edilen bedelin miras payları oranında paylaştırılması talep edilebilir.
Muris muvazaası davası mirasbırakan hayattayken açılabilir mi?
Mirasbırakan hayattayken bu dava açılamaz. Dava açma hakkı mirasbırakanın vefat etmesiyle birlikte doğar.
Muris muvazaası davalarında zamanaşımı süresi var mıdır?
Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davalarında herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre bulunmamaktadır.
Taşınmaz iyi niyetli üçüncü kişiye satılmışsa ne yapılabilir?
İyi niyetli üçüncü kişinin mülkiyet hakkı korunur; ancak hakları zedelenen mirasçılar taşınmazı devreden mirasçıdan kendi payları oranında dava tarihindeki piyasa bedelini tazminat olarak talep edebilirler.
Mirasbırakan sağken verilen mirastan feragat yazısı geçerli midir?
Mirasbırakan hayattayken tek taraflı olarak imzalanan feragat yazıları yok hükmündedir; geçerli bir feragat ancak Türk Medeni Kanunu'nun 528 ve 545. maddeleri uyarınca resmî vasiyetname şeklinde düzenlenen feragat sözleşmesiyle mümkündür.
Mirasçıların davayı birlikte açması zorunlu mudur?
Zorunlu değildir. Mirasçılar arasında mecburi dava arkadaşlığı bulunmayıp her bir mirasçı kendi miras payı oranında bağımsız olarak tapu iptal ve tescil davası açabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

