Mirastan Feragat Sözleşmesi ve Hukuki Sonuçları

Mirastan Feragat Sözleşmesinin Niteliği ve Şekil Şartları

Mirastan feragat, mirasbırakan ile mirasçısı arasında yapılan ve mirasçının miras hakkından vazgeçmesini konu alan bir miras sözleşmesidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 528/1 uyarınca mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Bu sözleşmenin akdedilmesiyle birlikte feragat eden mirasçı, Türk Medeni Kanunu m. 528/2 gereğince mirasçılık sıfatını kaybeder.

Miras sözleşmelerinin geçerli olması için Türk Medeni Kanunu m. 545/1 gereğince resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi zorunludur. Kanunun 545/2 maddesi uyarınca sözleşmenin tarafları arzularını resmî memura aynı anda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi resmî memur ile iki tanık huzurunda imzalarlar. Sözleşmede görev alacak resmî memur yetkisi sulh hâkimi, noter veya kanunen bu görevi haiz diğer kişilerdedir; tanıklar da işleme şahitliklerini imzalayarak beyan ederler.

Mirastan feragat etme hakkı kişiye sıkı surette bağlı bir hak olduğundan temsilci vasıtasıyla icra edilemez; kişinin sözleşme düzenlenirken bizzat hazır bulunması gerekir. Sözleşmede mirasbırakan sıfatını taşıyan tarafın ayırt etme gücünü haiz ve kısıtlanmamış, yani tam ehliyetli olması zorunludur. Mirasbırakanın işlem anında ehliyetten yoksun olduğunu ileri süren taraf bu iddiasını ispatla yükümlüdür.

İvazlı ve İvazsız Feragatin Kapsamı ile Altsoya Etkisi

Mirastan feragat sözleşmesi bir bedel karşılığında yapılabileceği gibi karşılıksız olarak da kurulabilir. Türk Medeni Kanunu m. 528/3 uyarınca bir karşılık sağlanarak yapılan mirastan feragat, sözleşmede aksine bir hüküm kararlaştırılmadığı müddetçe feragat edenin altsoyu bakımından da sonuç doğurur. Buna karşın herhangi bir karşılık alınmaksızın akdedilen feragat sözleşmelerinde feragat altsoyu etkilemeyerek yalnızca feragat eden mirasçı üzerinde hüküm ifade eder; sözleşmeyle altsoyun da feragat etmiş sayılacağının kararlaştırılamayacağı yönündeki görüş ağırlık taşır.

Feragat iradesi miras hakkının tamamını kapsayabileceği gibi kısmi olarak da kurulabilir. Mirastan tam feragat halinde mirasçının payı tamamen sona erer ve kişi paylaşımda yer almaz. Kısmi feragatte ise kişi eş, altsoy, anne ve baba gibi saklı paylı mirasçılar arasında bulunsa dahi saklı paylı mirasçı olma vasfını kaybeder; buna karşılık belirlenen pay üzerinden mirasçılık sıfatını sürdürmeye devam eder.

Miras Payının Akıbeti ve Belirli Mirasçı Lehine Feragat

Mirastan feragat işlemi belirli bir mirasçı lehine gerçekleştirilebilir. Örneğin doğacak miras payından vazgeçilerek payın kardeşe kalması yönünde sözleşme metnine hüküm konulabilir. Lehine feragat edilen kimse mirasbırakanın vefatı sonrasında herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa feragat hükümsüz hale gelir. Belirli bir kişi lehine yapılmayan feragatlerde ise boşa çıkan pay feragat edenin kendi zümresinde kalır; söz konusu ortak kökte hiç mirasçı bulunmaması halinde feragat yine hükümsüz kalarak feragat eden yeniden pay sahibi olur.

Feragat Sözleşmesinden Dönme ve İptal Sebepleri

Mirasbırakan ile mirastan feragat eden kişi hayatta iken karşılıklı anlaşarak mirastan feragat sözleşmesini her zaman sona erdirebilirler. Bu sona erdirme işlemi yazılı şekle tabi olup ayrıca resmî şekil aranmaz. Bununla birlikte Türk Medeni Kanunu m. 547 uyarınca, miras sözleşmesi gereğince sağlararası edimleri talep hakkı bulunan taraf, bu edimlerin sözleşmeye uygun şekilde yerine getirilmemesi veya güvenceye bağlanmaması halinde borçlar hukuku kuralları uyarınca sözleşmeden dönebilir.

Mirastan feragat sözleşmesinin hata, hile, ikrah sebepleriyle veya aşırı yararlanma (gabin) nedeniyle iptali talep edilebilir. Bu sebeplere dayalı olarak açılacak iptal davasının, iptal edilebilirliğin öğrenilmesinden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde mirasbırakanın son yerleşim yerinin bağlı bulunduğu yargı çevresindeki mahkemede açılması zorunludur.

Tenkis Talepleri ve İvazın Mahsubu

Mirasbırakanın henüz hayattayken gerçekleştirdiği belirli sağlararası tasarruflar tenkis denetimine tabi kılınmıştır. Türk Medeni Kanunu m. 565 çerçevesinde; mirasçılık vasfını yitiren yasal mirasçıya miras payına mahsuben sağlanan tasarruflar, altsoya yapılan kuruluşa veya borçtan kurtarmaya dönük karşılıksız aktarımlar ile tasfiye maksatlı edimler tenkise konu edilebilir. Aynı doğrultuda mirasbırakanın geri dönme kaydı koyduğu bağışlar, ölümden önceki bir yıl içinde mutat sayılmayan kazandırmalar ve saklı pay zedeleme kastıyla yapılan devirler de ölüme bağlı tasarruf gibi değerlendirilir.

Türk Medeni Kanunu m. 573 gereğince, mirasbırakan mirastan feragat eden mirasçıya sağlığında terekenin tasarruf edilebilir sınırını aşacak biçimde edimde bulunmuşsa diğer mirasçılar tenkis talep edebilir. Bu halde feragat edenin yalnızca saklı payını aşan kısmı tenkise tabi olur ve mahsup işlemleri mirasta denkleştirme kurallarına göre yürütülür. Kendisine tenkis davası yöneltilen feragat eden bakımından ise saklı payı karşılayacak ölçüde ivazın geri ödenmesi yahut ivazın tümüyle verilmesiyle sözleşmeden dönülerek mirasçılık sıfatının yeniden kazanılması imkânı değerlendirilmektedir.

Tereke Borçlarından Sorumluluk

Mirasın intikal ettiği anda terekenin borçları karşılamaya yetmemesi ve mirasçıların da bu borçları şahsen ödememesi halinde alacaklıların menfaati gözetilir. Türk Medeni Kanunu m. 530 uyarınca; bu koşullarda ivazlı feragat eden şahıs ile mirasçılarına müracaat edilebilir. İlgililerin sorumluluğu, mirasbırakanın vefatından önceki beş senelik devrede feragat karşılığı olarak temin edilen edimlerle ve mirasın açılması tarihindeki zenginleşme miktarıyla sınırlı tutulmuştur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy