Mirasta Denkleştirme Kavramı ve İade Yükümlülüğü
Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında gerçekleştirdiği karşılıksız kazandırmaların terekeye geri verilmesini sağlayan kanuni bir düzenlemedir. Türk Medenî Kanunu'nun 669. maddesinin birinci fıkrası uyarınca yasal mirasçılar, miras paylarına mahsuben mirasbırakandan elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları denkleştirmeyi temin etmek maksadıyla terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdür.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 669Kaynağı aç
Denkleştirme ilişkisi yalnızca mirasçılar arasında cereyan eder. Mirasbırakanın mirasçı sıfatı taşımayan üçüncü kişilere yaptığı bağışlamalar denkleştirmeye konu edilemez; üçüncü kişilere yönelik olarak ancak tenkis iddiası ileri sürülebilir.
Altsoya Yapılan Kazandırmalar ve İade Karinesi
Türk Medenî Kanunu'nun 669. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında; mirasbırakan tarafından altsoya karşılıksız olarak yapılan sermaye tedariki, çeyiz verilmesi, malvarlığı devredilmesi veya borçtan kurtarma niteliğindeki kazandırmalar, mirasbırakan aksini açık biçimde belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir.
Mirasbırakanın, yapılan kazandırmanın iadeye tabi tutulmayacağı yönündeki iradesi kanunda belirli bir geçerlilik şekline bağlanmamıştır; dolayısıyla bu irade beyanı sözlü olarak da gerçekleştirilebilir. Kazandırmanın denkleştirme dışında bırakıldığını ispat yükü ise lehine kazandırma yapılan davalı mirasçıdadır.
Eğitim Giderleri, Çeyiz Masrafları ve Hediyelerin Durumu
Türk Medenî Kanunu'nun 674. maddesinin birinci fıkrasına göre çocukların eğitim ve öğrenimi sebebiyle yapılan harcamalarda geri verme borcu, mirasbırakanın tersi yöndeki isteği kanıtlanmadığı müddetçe sadece alışılmış ölçülerin üzerine çıkan kısım için mevcuttur. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca eğitimini henüz bitirmemiş olan yahut engeli bulunan çocuklara, miras paylaşımı gerçekleştirilirken hakkaniyete uygun bir ödeme yapılması öngörülmüştür.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 674Kaynağı aç
Türk Medenî Kanunu'nun 675. maddesinin birinci fıkrası uyarınca olağan hediyeler ile evlenme esnasında yapılan geleneğe uygun masraflar denkleştirmeye tabi tutulmaz. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise altsoyun evlenmesinde mutat ölçüler dairesinde üstlenilen çeyiz masraflarının denkleştirme harici tutulması arzusunun asıl olduğu hükme bağlanmıştır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 675Kaynağı aç
Altsoy Dışındaki Kanuni Mirasçılar, Eş ve Mirasın Reddi
Mirasbırakanın herhangi bir bildirimde bulunmadığı hallerde altsoy haricindeki kanuni mirasçıların iade mükellefiyeti bulunmadığı varsayılır. Bu karinenin hilafını savunan, yani kazandırmanın denkleştirmeye tabi olduğunu ileri süren taraf iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.
Sağ kalan eş ile mirasbırakan tarafından belirlenen atanmış mirasçılar da altsoy haricindeki grupta değerlendirilir. Bu çerçevede karine gereğince eş ve atanmış mirasçı kural olarak iade ile mükellef tutulmaz.
İade mükellefiyeti ve buna bağlı talep mirasçılık sıfatına dayanır. Bu sebeple denkleştirme ile yükümlü tutulan mirasçı mirası reddettiği takdirde mirasçılık sıfatını kaybedeceği için kural olarak iade külfetinden kurtulur.
Denkleştirme ile Tenkis Arasındaki Ayrım ve Süreler
Tenkis davası mirasbırakanın saklı payı ihlal eden bağışlama ve tasarruflarının tecavüz oranında etkisiz kılınmasını hedefler ve yalnızca saklı paylı mirasçılar tarafından açılabilir. Denkleştirme ise saklı pay sahibi olup olmadığına bakılmaksızın miras hakkı bulunan herkesçe talep edilebilir. Ayrıca tenkis hem mirasçılara hem saklı payı ihlal eden bağışlamayı alan üçüncü kişilere yöneltilebilirken denkleştirme yalnızca mirasçılar arasında ileri sürülür.
Denkleştirmede sırf mirasbırakanın sağlararası tasarrufları nazara alınır ve ölüme bağlı tasarruflar denkleştirme kapsamına girmez. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ancak saklı payları ihlal ettiği ölçüde tenkise konu teşkil edebilir.
Tenkis ve denkleştirme davaları kural olarak birlikte yürümez ve bu taleplerden yalnız biri ileri sürülebilir. Bununla birlikte mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmanın mirasçının payını aşıp diğer mirasçıların saklı paylarını ihlal etmesi halinde, saklı pay için tenkis ve miras payının korunması için denkleştirme bir arada talep edilebilir.
Miras taksim edilmediği müddetçe mirasta denkleştirmeyi talep hakkı zamanaşımına uğramaz; mirasın taksiminden önce denkleştirme talep edilememekte olup zamanaşımı taksim ile başlar ve on yıllık süreye tabidir. Mirasbırakanın tasarrufunun saklı paylara taştığı tenkis taleplerinde ise zamanaşımı değil, bir ve on yıllık hak düşürücü süreler geçerlidir.
Mirasta denkleştirme talebini kimler ileri sürebilir?
Miras hakkı bulunan tüm mirasçılar, saklı pay sahibi olup olmadıklarına bakılmaksızın denkleştirme talebinde bulunabilirler.
Üçüncü kişilere yapılan karşılıksız kazandırmalar denkleştirmeye tabi midir?
Hayır, üçüncü kişiler mirasçı sıfatına sahip olmadıklarından kendilerine yapılan bağışlamalar denkleştirmeye tabi tutulamaz; bunlara karşı ancak tenkis ileri sürülebilir.
Mirasbırakanın denkleştirmeden muafiyet iradesi nasıl açıklanır?
Mirasbırakanın kazandırmanın iade edilmemesine yönelik beyanı bir şekil şartına tabi değildir ve sözlü olarak da yapılabilir; ispat yükü davalı mirasçıdadır.
Mirası reddeden mirasçı denkleştirmeden sorumlu olur mu?
İade yükümlülüğü mirasçılık sıfatına dayandığından, mirası reddederek mirasçılık sıfatını kaybeden mirasçı kural olarak iade külfetinden kurtulur.
Denkleştirmede zamanaşımı süresi ne zaman işlemeye başlar?
Miras taksim edilmediği sürece zamanaşımı işlemez; süre taksimden itibaren işlemeye başlar ve on yıldır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy