Mirasbırakanın ölümüyle birlikte malvarlığında yer alan intikale elverişli hak ve borçlar mirasçılarına kendiliğinden geçer. Tereke üzerinde birden fazla mirasçının bulunması halinde miras ortaklığı meydana gelir ve mirasçılar terekeye elbirliğiyle malik olurlar. Mirasçıların mirasın paylaşımı konusunda anlaşamamaları halinde, terekenin tamamı veya bir kısmı için sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası açılabilir.
Dava Şartı Arabuluculuk Süreci
01.09.2023 tarihinden itibaren taşınır ve taşınmaz malların paylaşılması ile ortaklığın giderilmesine dair uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu dava şartıdır. Dava şartı arabuluculuk kapsamında görevlendirilen arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır.
Görevli Mahkeme ve Dava Usulü
Ortaklığın giderilmesi davalarında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir ve yargılamada basit yargılama usulü uygulanır. Murisin birden fazla il sınırları içerisinde taşınmazının bulunması halinde, bu taşınmazların tümü için her ilde ayrı ayrı dava açılması zorunlu olmayıp aynı sulh hukuk mahkemesinden satışlarının talep edilmesi mümkündür.
Ortaklığın giderilmesini talep edebilmek için mirasın intikali şarttır; miras intikali yapılmadan satış işlemi gerçekleştirilemez. Bununla birlikte intikal işleminin dava açılmadan önce tamamlanmamış olması halinde, dava açıldıktan sonra hüküm verilinceye kadar mirasın intikalinin tamamlanması mümkündür.
Aynen Taksim ve Satış Suretiyle Paylaşma Şartları
Ortaklığın giderilmesinde öncelikle malın aynen paylaştırılmasının mümkün olup olmadığı değerlendirilir. Aynen paylaştırmanın mümkün olmadığı hallerde veya paydaşların ortak kararları doğrultusunda satış yoluyla paylaştırma hükümleri tatbik edilir. Bunun yanında, paydaşlardan birinin satış suretiyle paylaştırma talep etmesi halinde mirasçıların iradesi değerlendirilerek satış kararı verilebilir.
Satış işlemi kural olarak açık artırma usulüyle yapılır; hâkim kendiliğinden pazarlıkla satışa karar veremez. Satışın pazarlık yoluyla yapılabilmesi için paydaşların tamamının anlaşarak bu yönde talepte bulunması şarttır.
Ortaklığın giderilmesi davaları iki taraflı ve taraflar için benzer sonuçlar doğuran davalardır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin E. 2016/6111, K. 2018/5290 sayılı kararında açıklandığı üzere davalılar da davacı ile aynı haklara sahip bulunduğundan, davacının ortaklığın satış suretiyle giderilmesini istemesi davalıların aynen paylaşma talep etmesine engel teşkil etmez. Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin E. 2016/6766, K. 2018/5291 sayılı ilamına göre ise davacı davasından feragat etse dahi davalılardan birinin davaya devam etmek istemesi halinde mahkemece yargılamaya devam edilerek işin esası hakkında karar verilmesi gerekir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/6111, K. 2018/5290Kaynağı aç
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/6766, K. 2018/5291Kaynağı aç
Satış Süreci, İhale ve Mülkiyetin İntikali
Sulh hukuk mahkemesince ortaklığın giderilmesine ilişkin verilen karar 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir ve dağıtım bu süre içinde gerçekleştirilir. Mahkeme kararı üzerine yapılan satış talebinden sonra icra dairesinin satışı taşınır mallarda iki ay, taşınmaz mallarda ise üç ay içinde gerçekleştirmesi gerekir.
Açık artırmaya tahmin edilen bedelin yüzde yirmisini (%20) nakit pey akçesi olarak ödeyenler katılabilir. İhalenin yapılabilmesi için artırma bedelinin malın tespit edilen değerinin yüzde ellisini bulması şarttır. Satış değerinin ilk ihalede malın tahmini değerinin yüzde ellisini bulmaması veya alıcı çıkmaması halinde ikinci ihale yapılır; ikinci ihalede de şartlar sağlanmaz ve alıcı çıkmazsa satış talebi düşer.
Satışa konu taşınır veya taşınmaz malların mülkiyeti ihale anında alıcıya geçer. Satış bedelinin artırma sonuç tutanağının ilan edildiği tarihten itibaren yedi gün içinde ödenmesi gerekir. Satış neticesinde elde edilen gelire ilişkin ödeme yapılmadan önce yargılama giderleri bu bedelden karşılanır ve ardından kalan bedel üzerinden paydaşlara payları oranında dağıtım yapılır.
Miras Payının Devri ve Önalım Hakkı
Miras payının devri sözleşmesi mirasçılar arasında yapılıyorsa adi yazılı şekle tabidir; miras payının devri sözleşmesi mirasçı dışında üçüncü bir kişiyle yapılıyorsa resmi yazılı şekle tabi olup noterde yapılması gerekir. Paylı mülkiyette bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satması halinde diğer paydaşlar yasal önalım hakkını kullanabilirler. Ortaklığın giderilmesi davası devam ederken paydaş tarafından payın devredilmesi halinde de diğer paydaşlar önalım davası açarak yasal önalım hakkını kullanabilirler.
İstinaf Kanun Yolu
Sulh hukuk mahkemesi kararını kanun yoluna götürmek isteyen aleyhine hüküm kurulmuş taraf, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde bölge adliye mahkemesine gönderilmek üzere kararı veren sulh hukuk mahkemesine dilekçe vererek istinaf başvurusunda bulunabilir.
Ortaklığın giderilmesi davası açılmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu mudur?
01.09.2023 tarihinden itibaren ortaklığın giderilmesi ve malların paylaşılması uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu dava şartıdır ve arabulucu süreci görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır.
Davacı feragat ederse ortaklığın giderilmesi davası son bulur mu?
Davacı davadan feragat etse dahi, davalılardan birinin davaya devam etmek istemesi halinde sulh hukuk mahkemesi yargılamaya devam ederek işin esası hakkında karar verir.
Açık artırma satış ihalesinde pey akçesi ne kadardır?
Açık artırmaya katılabilmek için taşınır veya taşınmazın tahmin edilen bedelinin yüzde yirmisi (%20) oranında nakit pey akçesi ödenir.
Satış bedelinin kaç gün içinde ödenmesi gerekir?
Satış bedelinin artırma sonuç tutanağının ilan edildiği tarihten itibaren yedi gün içinde ödenmesi gerekir.
Ortaklığın giderilmesi davasında istinaf süresi ne kadardır?
Aleyhine hüküm kurulmuş tarafça kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf başvurusunda bulunulması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy