Miras Kalan Taşınmazın Cebrî Satışında Artırma Usulü

by Avukat Erdal Ersoy
Miras Kalan Taşınmazın Cebrî Satışında Artırma Usulü

Miras yoluyla edinilmiş bir taşınmazın ortaklığın giderilmesi davası sonucunda satışa çıkarılması hâlinde uygulanacak artırma usulüne ilişkin önemli değişiklikler gündemdedir. İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesi, teminat yükümlülüğü, ödeme süresi ve tescil koşulları bakımından belirli kurallar öngörmektedir. Malik mirasçılara özgü ilk artırma imkânına ilişkin yasal düzenlemenin kapsamı ve koşulları ise tartışmalıdır; bu konuda aşağıda ayrıca bilgi verilmiştir.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 114Kaynağı aç
Madde 114 – (Değişik:24/11/2021-7343/14 md.) Satış açık artırma ile yapılır. Birinci ve ikinci artırmanın yapılacağı gün ve saat aralığı, artırmaya başlangıç tarihinden en az on beş gün önce ilan edilir. Elektronik satış portalı ve Basın İlân Kurumu İlan Portalında yapılacak ilan, artırmanın bitimine kadar erişime açık tutulur. İkinci artırmanın başlangıç tarihi, birinci artırmanın bitimi tarihinden itibaren bir ayı geçmeyecek şekilde belirlenir. (Değişik fıkra: 13/10/2022 -7418/25 md.) Gazete ve internet haber sitesi ilanları Basın-İlân Kurumu aracılığıyla aşağıda belirtilen usulde yapılır. (Ek fıkra: 13/10/2022 -7418/25 md.) Toplam muhammen bedeli beş yüz bin Türk lirasına kadar olan satışlar için gazete veya internet haber sitesi ile ilan yapılıp yapılmayacağına icra dairesince alakadarların menfaatleri dikkate alınarak karar verilir. Ancak; 1. Toplam muhammen bedeli beş yüz bin Türk lirasının üzerinde ve iki milyon Türk lirasının altında olanlar, satışın yapılacağı yerde yayınlanan resmî ilan yayınlama hakkını haiz bir yerel gazete veya bir internet haber sitesinde ilan edilir. Satışın yapılacağı yerde resmî ilan yayınlama hakkını haiz yerel gazete veya internet haber sitesi yönetimi bulunmaması hâlinde ilan, icra dairesinin belirleyeceği aynı il mülki sınırları içerisinde bulunan başka bir yayın yerinde resmî ilan yayınlama hakkını haiz bir yerel gazete veya bir internet haber sitesi aracılığıyla duyurulur. 2. Toplam muhammen bedeli iki milyon Türk lirası ve üzerinde olanlar ise bir internet haber sitesinde veya yurt genelinde dağıtılıp satışa sunulan ve ilan talebi tarihinde günlük fiilî satışı elli bin adedin üzerinde olan resmî ilan yayınlama hakkını haiz bir gazetede yayınlatılır. 3. Gazete veya internet haber sitesinde yayınlanacak ilanlar eş zamanlı olarak Basın İlân Kurumu İlan Portalında da duyurulur. 4. Bu madde kapsamında Basın İlân Kurumu İlan Portalında yayınlanacak ilanlardan ücret alınmaz. 5. Bu fıkrada yer alan parasal limitler bir önceki yılın Aralık ayındaki yıllık Üretici Fiyat Endeksi esas alınarak Adalet Bakanlığı tarafından güncellenir ve her yıl 1 Şubat gününden itibaren geçerli olmak üzere aynı güne kadar Resmî Gazete’de ilan edilir. Parasal limitler olağanüstü hâllerde Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Cumhurbaşkanı kararı ile güncellenebilir. Gazete veya internet haber sitesi ile yapılacak ilanlara satış şartnamesi eklentisiyle geçirilmeyip, satılacak şeyin cinsi, mahiyeti, önemli vasıfları, muhammen kıymeti ve bulunduğu yer, birinci ve ikinci artırmanın yapılacağı gün ve saat aralığı ile artırmaya ilişkin bilgilerin yer aldığı elektronik satış portalı yazılmakla iktifa olunur. İcra dairesince yapılması zaruri ilanlar dışında, taraflar elektronik satış portalında yer alan ilan metnini, masrafı kendilerine ait olmak üzere, diledikleri vasıtalarla ilan edebilir. Ancak hususi mahiyetteki bu ilan resmî muameleye tesir etmez. İlan edilen metinler arasında farklılık bulunması hâlinde elektronik satış portalında ilan edilen metin esas alınır. (Değişik ikinci cümle: 13/10/2022 -7418/25 md.) Şu kadar ki, gazetede, internet haber sitesinde, elektronik satış portalında veya Basın İlân Kurumu İlan Portalında ilanı yapılan metindeki hatalar, ihale tarihi değiştirilmeksizin sadece elektronik satış portalında ilanen düzeltilir. Bu düzeltme ilanı ilgililere ayrıca tebliğ edilmez. Elektronik satış portalında yapılacak ilanda aşağıdaki hususlar yer alır: 1. Satılacak şeyin cinsi, mahiyeti, önemli vasıfları, muhammen kıymeti, bulunduğu yer ve varsa görselleri ile artırma şartnamesinde yer alan diğer bilgileri. 2. Artırmaya katılabilmek için mahcuzun kıymetinin yüzde onunu karşılayacak tutardaki teminatın satışı yapan icra dairesinin banka hesabına yatırılmasının zorunlu olduğu, teminatın nakit olması durumunda en geç artırma süresinin bitiminden önceki gün saat 23:30’a kadar yatırılması gerektiği. 3. Gösterilecek teminatın teminat mektubu olması hâlinde, artırmaya katılacakların, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışa konu mahcuzun kıymetinin yüzde onunu karşılayacak tutarda kesin ve süresiz banka teminat mektubunu, satışı yapan icra dairesine tevdi etmelerinin zorunlu olduğu. 4. Temsilci vasıtasıyla artırmaya katılacakların, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine müracaat etmelerinin zorunlu olduğu. 5. Hisseli satışın mümkün olduğu hâllerde açık artırma konusu malı belirli paylarla satın almak isteyen müşterek alıcıların, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine müracaat etmelerinin zorunlu olduğu. 6. Satış talep eden ve artırmaya katılmak isteyen alacaklı ile ortaklığın satış suretiyle giderilmesinde artırmaya katılmak isteyen pay sahibinin, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine müracaat etmeleri hâlinde alacağın veya ortaklık payının teminatı karşıladığı miktar kadar kendilerinden teminat alınmayacağı. 7. Şartlar yerine gelmişse malın en yüksek teklif verene ihale edileceği. 8. Elektronik satış portalında verilecek tekliflerin haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazla ise bu miktarı ve ayrıca bu miktara ilave olarak paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını geçmesi gerektiği. 9. İhale alıcısının en yüksek teklifi verip de süresi içinde ihale bedelini yatırmaması hâlinde, alınan teminatın iade edilmeyip öncelikle satış masraflarından düşülmek üzere alacaklarına mahsuben hak sahiplerine ödeneceği. 10. Asgari ihale bedelinin teklif edilmemesi nedeniyle ihalenin yapılamadığı veya en yüksek teklif verenin ihale bedelini yatırmaması sebebiyle ihalenin iptal edildiği hâllerde ikinci artırmanın ilk açık artırmadaki şartlar çerçevesinde tekrar yapılacağı. 11. İhale alıcısının, satış bedelinin tamamını ihalenin gerçekleştiğine ilişkin tutanağın elektronik satış portalında ilan edildiği tarihten itibaren en geç yedi gün içinde icra dairesi hesabına ödemesi gerektiği. 12. Satışa katılanların bütün ekleriyle birlikte şartnameyi görmüş ve içeriğini kabul etmiş sayılacakları. 13. İhalenin kesinleşmesi üzerine malın tescil ve teslim işlemlerinin yapılacağı. İhalenin kesinleşmesi üzerine taşınırın ihale alıcısına teslimi veya sicile kayıtlı malın ihale alıcısı adına tescili, damga vergisi ve katma değer vergisinin yatırılmasından sonra gerçekleştirilir. İhalenin yapılması:[49]

Mirasçılara Özgü Öncelikli Artırma: Tartışmalı Bir Düzenleme

Miras yoluyla edinilen taşınmazların cebrî satışında ilk açık artırmaya katılımın malik mirasçılarla sınırlandırılmasına ilişkin bir düzenlemenin yapıldığı ileri sürülmektedir. Bu yaklaşıma göre söz konusu imkânın devreye girebilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır: taşınmazın bütün maliklerinin taşınmazı miras yoluyla edinmiş olması ve taşınmaz üzerinde mirasçılar dışında üçüncü bir kişinin mülkiyet hakkının bulunmaması. Ancak bu koşulların ve ilk artırmanın yalnız mirasçılara özgülenmesine dair hükmün İcra ve İflas Kanunu'nda yürürlükte olup olmadığı güncel mevzuat metniyle doğrulanamamaktadır; bu nedenle söz konusu imkânın varlığı ve kapsamı kesin olarak ifade edilememektedir.

Düzenlemenin Ön Alım Hakkından Farkı

Mirasçılara tanındığı ileri sürülen imkânın klasik ön alım hakkıyla aynı olmadığı belirtilmektedir. Ön alım hakkında malik, üçüncü kişiye yapılan satışı aynı koşullarla devralabilir. Burada söz konusu edilen ise farklı bir mekanizmadır: ilk açık artırmanın katılımcı çevresinin malik mirasçılarla sınırlandırılması. Bu yaklaşımda mirasçı artırmaya bizzat katılmak ve geçerli bir teklif sunmak durumundadır; katılım olmaksızın taşınmaz kendiliğinden mirasçıya geçmez. Bu ayrımın yasal dayanağı mevcut İİK m. 114 metniyle teyit edilememektedir.

Kapsamın Sınırları

Söz konusu yaklaşıma göre bu düzenleme yalnızca mahkeme kararı sonrasında yürütülen cebrî satış, yani ortaklığın satış suretiyle giderilmesi sürecine uygulanmaktadır. Bütün maliklerin serbest iradeleriyle anlaşarak taşınmazı üçüncü bir kişiye devretmesi bu kapsamın dışında kalmakta; anlaşmalı devir normal satış hükümlerine tabi olmaya devam etmektedir. Ayrıca bu düzenlemenin belirli bir taşınmaz türüyle sınırlı tutulmadığı da ifade edilmektedir. Bu açıklamalar, mevcut İİK m. 114 metniyle karşılaştırmalı olarak doğrulanamayan değerlendirmelere dayanmaktadır.

Artırmaya Katılımda Teminat Yükümlülüğü

İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesi uyarınca artırmaya katılmak isteyenlerin teminat göstermesi gerekmektedir. Teminatın banka teminat mektubu olarak sunulması hâlinde bu mektubun, artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışa konu mahcuzun kıymetinin yüzde onunu karşılayacak tutarda kesin ve süresiz nitelikte icra dairesine tevdi edilmesi zorunludur. Teminatın nakit olarak yatırılması tercih edildiğinde ise son başvuru saati, teminat mektubundan farklı biçimde, artırma süresinin bitiminden önceki gün saat 23.30 olarak belirlenmiştir. Öte yandan ortaklığın satış suretiyle giderilmesinde pay sahibi, artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine başvurduğunda, alacağının veya ortaklık payının teminatı karşıladığı miktar kadar kendisinden ayrıca teminat alınmaz.

Teklif Eşiği

İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesine göre elektronik satış portalında verilecek tekliflerin, haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazlaysa o miktarı, bunun üstüne paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını da aşması gerekmektedir. Mevcut yasal metin, mirasçılara özgü ayrı bir eşik içermemektedir.

İhale Sonrası Ödeme ve Tescil

İhaleyi kazanan alıcı, satış bedelinin tamamını ihalenin gerçekleştiğine ilişkin tutanağın elektronik satış portalında ilan edildiği tarihten itibaren en geç yedi gün içinde icra dairesi hesabına yatırmakla yükümlüdür. İhalenin kesinleşmesinin ardından taşınmazın ihale alıcısı adına tescil edilebilmesi, damga vergisi ve katma değer vergisinin yatırılması koşuluna bağlanmıştır.

Kıymet Takdirinin Taşıdığı Önem

Cebrî satış sürecinde belirlenen muhammen kıymet, teklif eşiğinin hesaplanmasında belirleyici unsurlardan biridir. Muhammen kıymetin gerçek piyasa değerinin önemli ölçüde altında kalması hâlinde bu durum, taşınmazı satın almak istemeyen mirasçının ekonomik menfaatini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle kıymet takdiri aşaması pratik açıdan özellikle önem kazanmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Mirasçılar anlaşarak taşınmazı satarsa bu düzenleme uygulanır mı?

Bütün maliklerin serbest iradeleriyle anlaşarak taşınmazı üçüncü kişiye devretmesi hâlinde cebrî satış süreci işletilmez; bu tür anlaşmalı devirler normal satış hükümlerine göre gerçekleştirilir. Söz konusu yaklaşım, mahkeme kararı sonrasında yürütülen ortaklığın satış suretiyle giderilmesi sürecine özgü bir çerçeveyi işaret etmektedir.

Mirasçı artırmaya katılmadan taşınmazı edinebilir mi?

İleri sürülen yaklaşıma göre mirasçı artırmaya bizzat katılmak ve geçerli bir teklif sunmak durumundadır; katılım olmaksızın taşınmazın kendiliğinden edinilmesi bu çerçevede mümkün değildir. Ancak malik mirasçılara özgü ilk artırmaya ilişkin düzenlemenin varlığı ve koşulları güncel İİK m. 114 metniyle teyit edilemediğinden, bu konuda kesin bir yanıt verilmesi mümkün değildir.

Pay sahibi teminat yükümlülüğünden muaf tutulabilir mi?

Kısmen evet. Ortaklığın satış suretiyle giderilmesinde artırmaya katılmak isteyen pay sahibi, artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine başvurduğunda, alacağının veya ortaklık payının teminatı karşıladığı miktar kadar kendisinden ayrıca teminat alınmaz. İİK m. 114, bu tutarın teminatın tamamını karşılayıp karşılamayacağı hususunu ayrıca sınırlamamaktadır.

Elektronik satış portalındaki teklifte hangi eşik aranır?

İİK m. 114 uyarınca teklif, mahcuzun muhammen kıymetinin yüzde ellisi ile rüçhanlı alacaklar toplamından büyük olan miktarı ve buna ek olarak paraya çevirme ile paylaştırma masraflarını aşmak zorundadır. Mevcut yasal metin, mirasçılara özgü ayrı bir eşik öngörmemektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu