Yasal Mirasçılıkta Zümre Sistemi ve Temel Esaslar
Yasal mirasçılıkta hak sahipliği kan hısımlığına dayanan zümre sistemine göre belirlenir. Türk Medeni Kanunu m. 495 uyarınca mirasbırakanın birinci derece mirasçıları onun altsoyudur; birinci zümre çocuklar, torunlar ve torun çocuklarını kapsar. İkinci zümre kan hısımları mirasbırakanın ana ve babası ile onların altsoylarından oluşurken; üçüncü zümrede büyükanne, büyükbaba ve onların altsoyları yer alır. Mirasbırakanın hiçbir yasal mirasçısının bulunmaması durumunda ise miras kanun gereği Devlete intikal eder.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 495Kaynağı aç
Zümre sisteminin işleyişinde sıra, halefiyet ve eşitlik ilkeleri geçerlidir. Zümreler arası sıra ilkesi uyarınca, mirasbırakanın ölümü anında üst zümrede tek bir mirasçı bile bulunması halinde bir sonraki sıradaki zümrede yer alan kan hısımları mirasçı olamaz. Zümre içi halefiyet ilkesi gereği zümre başının mirasbırakandan önce ölmesi halinde onun altsoyu her dereceden halefiyet yoluyla zümre başının yerini alır; nitekim Türk Medeni Kanunu m. 495 uyarınca mirasbırakandan önce ölmüş çocukların yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları almaktadır. Zümre içi eşitlik ilkesi doğrultusunda aynı düzeyde yer alan mirasçıların payları eşittir ve çocuklar tereke üzerinde eşit paylarla hak sahibi olurlar.
Sağ Kalan Eşin Miras Payı ve Mirasçılık Koşulları
Eşin mirasçı olabilmesi için mirasbırakanın ölümü anında sağ olması ve geçerli bir evlilik ilişkisinin ölüm anına dek devam ediyor olması gerekir. Boşanma kesinleşmişse eşler birbirine mirasçı olamazlar.
Sağ kalan eşin yasal miras payı terekeyi paylaştığı zümreye göre tespit edilir. Eş, birinci zümre olan altsoy ile birlikte mirasçı olduğunda terekedeki yasal payı dörtte birdir. Ana ve baba ile onların altsoyundan oluşan ikinci zümre ile birlikte mirasçı olması halinde eşin payı terekenin yarısı olur. Sağ kalan eş üçüncü zümre ile birlikte mirasçı olduğunda terekenin dörtte üçü üzerinde hak kazanır. Üçüncü zümrede de hiçbir mirasçı bulunmadığı takdirde mirasın tamamı sağ kalan eşe kalır.
Soybağı ve Ölüme Bağlı Tasarruflara İlişkin Özel Durumlar
Evlatlık, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı kabul edilir ve altsoy sıfatıyla mirastan pay alır; ayrıca evlatlık kendi öz ailesindeki mirasçılığını da muhafaza eder. Evlilik dışı doğan çocuğun anne yönünden miras hakkı doğumla kendiliğinden kurulur. Çocuğun baba yönünden mirasçı olabilmesi için ise baba tarafından tanıma işlemi yapılması veya mahkeme yoluyla babalık davası açılarak çocuk ile baba arasında hukuken soybağının kurulması zorunludur.
Mirasbırakanın yapmış olduğu ölüme bağlı tasarrufla mirasçı atanan kişinin mirasbırakandan önce vefat etmesi halinde, bu ölüme bağlı tasarruf kanun gereği kendiliğinden hükümden düşer.
Saklı Pay Oranları ve Tenkis Davası
Türk Medeni Kanunu m. 506 kapsamında saklı pay sahibi mirasçıların mirastan mahrum bırakılamayacak oranları düzenlenmiştir. Altsoyun saklı pay oranı yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babadan her biri için saklı pay oranı yasal miras payının dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı payı ise altsoy veya ana baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı, diğer durumlarda ise yasal miras payının dörtte üçüdür.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 506Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu m. 506'nın üçüncü bendi 4 Mayıs 2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun ile mülga edilmiş olup, kardeşlerin 10 Mayıs 2007 tarihinden itibaren saklı paylı mirasçı olmaktan çıkarıldığı belirtilmektedir.
Saklı pay sahibi mirasçılar, mirasbırakanın ölüme bağlı veya sağlararası tasarruflarıyla saklı paylarının ihlal edildiğini düşündükleri durumlarda, mirasbırakanın vefatından sonra tenkis davası açabilirler. Bu dava yoluyla mirasbırakanın tasarruflarının saklı payı aşan kısmının tenkisi ve meydana gelen saklı pay ihlalinin giderilmesi talep edilir.
Mirasın Paylaştırılması ve Tarımsal Arazi Düzenlemeleri
Mirasçıların tereke üzerinde anlaşmalı paylaşım gerçekleştirebilmeleri için bütün mirasçıların rıza göstermesi şarttır. Bu süreçte akdedilecek miras paylaşma sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması zorunlu olup kanunen adi yazılı şekil yeterli görülür. Mirasçıların anlaşamaması halinde açılan paylaşma davası ise davayı açan mirasçı tarafından davayı açmamış olan diğer bütün mirasçılara yöneltilir.
5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu gereği 15 Mayıs 2014 tarihinden sonra ölen mirasbırakanların tarım arazileri, yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünün altında bölünemez veya satılamaz. Bununla birlikte mirasçılar araziyi bir mirasçıya veya üçüncü bir kişiye devredebilir; ayrıca mirasçılar arasında anlaşma sağlanması halinde araziyi diledikleri gibi paylaşabilirler.
Sağ kalan eşin miras payı hangi oranlarda belirlenir?
Sağ kalan eş altsoyla birlikte mirasçı olduğunda terekenin dörtte birini, ikinci zümreyle birlikte yarısını, üçüncü zümreyle birlikte dörtte üçünü alır; üçüncü zümrede mirasçı yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Evlatlık ve evlilik dışı doğan çocuk mirasçı olabilir mi?
Evlatlık evlat edinene altsoy gibi mirasçı olurken öz ailesindeki mirasçılığını da korur; evlilik dışı doğan çocuk anneye doğumla, babaya ise tanıma veya babalık davasıyla soybağı kurularak mirasçı olur.
Kardeşlerin saklı pay hakkı var mıdır?
Türk Medeni Kanunu m. 506'nın üçüncü bendi 4 Mayıs 2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun ile mülga edilmiş olup kardeşlerin 10 Mayıs 2007 tarihinden itibaren saklı paylı mirasçı sayılmayacağı kabul edilmektedir.
Tenkis davası hangi amaçla ve ne zaman açılır?
Tenkis davası mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir; saklı payı zedelenen mirasçılar bu yolla saklı payı aşan tasarrufların tenkisini talep eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy