Kanuni Mirasçılık Sırası ve Tereke Borçlarından Sorumluluk
Miras hukukunda mirasçılar kanunla öngörülen miras sıralamasına göre belirlenir. Bu çerçevede ilk sırada altsoy yani çocuklar, ikinci sırada anne ve babadan oluşan üstsoy, üçüncü sırada ise kardeşler ile daha uzak akrabalar yer alır. Mirasbırakan tarafından bırakılmış bir vasiyetname bulunması durumunda mirasçılar vasiyet doğrultusunda da tayin edilebilir.
Mirasbırakanın borçlarını da devralan mirasçılar, mirasın kabulü hâlinde hakların yanı sıra yükümlülüklere de muhatap olurlar. Mirasçılar tereke borçlarını kural olarak miras sınırları içinde karşılamakla sorumlu tutulmakla birlikte, borçların toplam değerinin mirası aşması durumunda borçları kişisel malvarlıklarıyla da ödemek zorunda kalabilirler.
Tüm mirasçıların mutabakata varması durumunda miras taksim sözleşmesi düzenlenerek terekenin paylaşımı dava açılmasına gerek kalmadan tamamlanabilir. Taşınmaz malları konu alan miras paylaşımlarında ise sözleşmenin şekil şartlarına uygun olarak tanzim edilmesi gerekir.
Mirasın Reddi Usulü ve Kanuni Süreler
Türk Medeni Kanunu'nun 605. maddesi uyarınca hem yasal hem de atanmış mirasçılar mirası reddetme yetkisine sahiptir. Mirasbırakanın vefatı anında ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş bulunmaktaysa miras kanun gereği reddedilmiş sayılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 605Kaynağı aç
Miras Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi gereğince üç ay içinde reddedilebilir. Anılan süre yasal mirasçılar bakımından mirasçılık sıfatını daha sonra öğrendikleri ispatlanmadığı sürece vefatı öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar bakımından ise mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 606Kaynağı aç
Mirasın reddi işlemi mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanda bulunulmasıyla gerçekleşir. Türk Medeni Kanunu'nun 609. maddesi doğrultusunda ret beyanının kayıtsız ve şartsız olması zorunludur. Sulh hâkimi ret beyanını resmî bir tutanakla tespit eder. Süresinde iletilen ret beyanı mirasın açıldığı yer sulh mahkemesince özel kütüğe yazılır ve istemde bulunması hâlinde reddeden mirasçıya ret belgesi verilir. Tutanak ve kütüğün düzenlenme usulü Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 609Kaynağı aç
Mirasın kayıtsız şartsız reddi beyanının tutanakla tespit edilmek şartıyla sulh hâkimine ulaştığı tarihten itibaren sonuç doğurduğu ve ret tarihinin beyanın mahkemeye ulaştığı an olduğu yönünde yargı kararları bulunmakla birlikte; sürenin başlangıcına esas ret tarihinin sulh mahkemesince verilen tespit ve tescil karar tarihi olması gerektiği yönünde de değerlendirmeler mevcuttur.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2013/9343, K. 2014/1423Kaynağı aç
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2012/23670, K. 2013/16381Kaynağı aç
Alacaklıların Reddin İptali Davası ve Tasfiye Usulü
Malvarlığı borcuna yetmeyen bir mirasçı alacaklılarına zarar vermek kastıyla mirası reddettiği takdirde, alacaklılara yeterli güvence verilmediği sürece alacaklılar veya iflâs idaresi Türk Medeni Kanunu'nun 617. maddesi uyarınca ret tarihinden başlayarak altı ay içinde mahkemede reddin iptali davası açabilir. Kanunda öngörülen bu süre hak düşürücü süre niteliğindedir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 617Kaynağı aç
Mahkemece reddin iptaline karar verilmesi hâlinde miras resmen tasfiye edilir. Bu tasfiye neticesinde reddeden mirasçının payına bir değer veya mal düşerse bundan öncelikle itiraz eden alacaklıların, sonrasında ise diğer alacaklıların alacakları karşılanır. Tasfiyeden arta kalan değerler bulunursa bu kısım ret geçerli olsaydı mirastan yararlanacak olan mirasçılara verilir.
Muris Muvazaasında Tapu İptali ve Zamanaşımı İstisnaları
Muris muvazaasında mirasbırakan gerçekte bağışlama amacı taşıdığı tapulu taşınmazını tapu devrinde satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi gösterir. Görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradelerini yansıtmadığından, gizli bağış sözleşmesi de Türk Medeni Kanunu'nun 706., Türk Borçlar Kanunu'nun 237. ve Tapu Kanunu'nun 26. maddelerinde aranan resmî şekil koşullarından yoksun bulunduğundan saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca tapu kaydının iptalini isteyebilir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2014/8047, K. 2015/9652Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 706Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 237Kaynağı aç
Muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı tapu iptal ve tescil davaları, Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesinde sayılan hak düşürücü sürelere tabi olmadığı gibi kural olarak herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı tutulmaksızın her zaman açılabilir. Temlik işleminin üzerinden uzun zaman geçmiş olması davanın reddi için yeterli bir gerekçe oluşturmaz. Ancak 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 12. maddesinin üçüncü fıkrası bu kurala kanuni bir istisna getirmiş olup kadastro tutanaklarında belirtilen haklar, sınırlandırma ve tespitlerin kesinleşmesinden itibaren on yıl geçtikten sonra kadastrodan önceki hukuki nedenlere dayanılarak itirazda bulunulamaz ve dava açılamaz.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2016/12337, K. 2018/8000Kaynağı aç
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2021/494, K. 2022/439Kaynağı aç
3402 sayılı KADASTRO KANUNU m. 12Kaynağı aç
Mal Kaçırma Kastının Değerlendirilmesi ve Kademeli Talepler
Muris muvazaasına dayalı uyuşmazlıklarda mirasbırakanın gerçek iradesinin tespiti için Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin E. 2014/8047, K. 2015/9652 sayılı kararında açıklandığı üzere; ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimler, olayların olağan gelişimi, sözleşmenin yapılmasında haklı ve makul bir nedenin bulunup bulunmadığı, davalının alım gücü, satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer farkı ve taraflar ile mirasbırakan arasındaki beşeri ilişkiler incelenir.
Mirasbırakanın sağlığında tüm taşınmazlarını mirasçıları arasında paylaştırdığı, taraflara intikal eden mallar ve imzası inkâr edilmeyen ibraname belgesiyle mal kaçırma kastının bulunmadığı anlaşıldığında dava reddedilir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin E. 2021/494, K. 2022/439 sayılı kararında da bu unsurların varlığı karşısında davanın kabulüne dair verilen hüküm bozulmuştur.
Muris muvazaası iddiasıyla açılan tapu iptal ve tescil davalarında muvazaa kanıtlanamazsa, dava dilekçesinde kademeli olarak ileri sürülmüş olmak kaydıyla mahkemenin tenkis talebini incelemesi ve sonucuna göre hüküm tesis etmesi gerekir.
Vasiyetnamelerin Şekil Şartları ve Geçersizlik Halleri
Vasiyetname mirasbırakanın vefatından sonra malvarlığının nasıl paylaştırılacağını gösteren yazılı bir belgedir. Noter huzurunda tasdik ettirilmesi geçerliliğini güçlendirebileceği gibi mirasbırakanın bizzat kaleme alıp imzaladığı vasiyetnameler de kanuni şartları karşıladığı ölçüde hukuken geçerli kabul edilebilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 538. maddesi gereğince el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması ve imzalanması zorunludur. Bu kurallar kanuni geçerlilik şartı olup bunlardan birinin yokluğu vasiyetnameyi geçersiz kılar. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin E. 2016/8717, K. 2017/2051 sayılı kararında mirasbırakanın imzasının bulunmadığı tespit edilen el yazılı vasiyetnamenin iptali gerektiği belirtilmiştir. Hazırlanan el yazılı vasiyetname saklanması amacıyla açık veya kapalı şekilde notere, sulh hâkimine veya yetkili memura tevdi edilebilir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/8717, K. 2017/2051Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 538Kaynağı aç
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin E. 2024/1394, K. 2025/276 sayılı kararında, tanzim tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mülga 743 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 461. maddesi kapsamında değerlendirme yapılmış; kuruma hitaben yazılan el yazılı belgenin önceki vasiyetnameyi değiştiren yeni bir ölüme bağlı tasarruf niteliği taşıdığı, tanzim yerinin yazılmaması sebebiyle iptal edilmesinde isabetsizlik bulunmadığı gerekçesi düzeltilerek onanmıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/1394, K. 2025/276Kaynağı aç
Mirasbırakanın bizzat okuyamadığı veya imzalayamadığı durumlarda resmî vasiyetname düzenlenmesi Türk Medeni Kanunu'nun 535. maddesine tabidir. Memur vasiyetnameyi iki tanık huzurunda mirasbırakana okur ve mirasbırakan metnin son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıklara ise mirasbırakanın beyanının huzurlarında yapıldığını, kendisini tasarrufa ehil gördüklerini, metnin kendi önlerinde memurca mirasbırakana okunduğunu ve son arzularını içerdiğini beyan ettiğini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalama yükümlülüğü düşer.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2022/5638, K. 2023/5717Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 535Kaynağı aç
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin E. 2022/5638, K. 2023/5717 sayılı kararında, tanık açıklamasında beyanın huzurlarında yapıldığı ifadesi aynen yer almasa da işlemlerin aynı oturumda tamamlanması ve tanıkların hazır bulunması karşısında vasiyetnameyi ayakta tutmayı hedefleyen favor testamenti ilkesi uyarınca iptal kararı bozulmuştur.
Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesi gereğince ölüme bağlı tasarrufların iptali davası; tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden başlayarak iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer. Hükümsüzlük defi yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 559Kaynağı aç
Miras Ortaklığı ve Tapu İşlemleri Usulü
Ortaklığın giderilmesi davalarında Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca bütün paydaşların davada yer alması mecburidir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin E. 2022/77, K. 2022/1731 sayılı kararı doğrultusunda ortaklardan birinin vefatı durumunda mirasçılık belgesine göre tüm mirasçıların davaya dahil edilmesi sağlanmadan işin esası incelenemez.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2022/77, K. 2022/1731Kaynağı aç
Elbirliği mülkiyetine konu malların satışında bedel mirasçılık belgesindeki paylar nispetinde paylaştırılır. Uyuşmazlığın durumuna göre tapudaki pay ve mirasçılık belgesi birlikte dikkate alınır.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2015/4588, K. 2016/7188Kaynağı aç
Tapu Kanunu'nun 26. maddesi gereğince mülkiyete, mülkiyetin gayrı ayni haklara ve kanunda belirtilen irtifak haklarına ilişkin resmî senetler tapu görevlileri tarafından tanzim edilir. Tarafların farklı tapu müdürlüklerinde veya yurt dışı teşkilatında bulunması hâlinde iradeler ayrı ayrı alınabilir. Noterlerce düzenlenen gayrimenkul satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri taraflardan biri isterse tapu kütüğüne şerh verilebilir; şerhten itibaren beş yıl içinde satış yapılmaz veya irtifak tescil edilmezse bu şerh tapu görevlilerince resen terkin edilir.
2644 sayılı TAPU KANUNU m. 26Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
Muris muvazaası davasında herhangi bir zamanaşımı süresi var mıdır?
Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davaları kural olarak hiçbir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir ve Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesindeki süreler bu davalarda uygulanmaz. Bunun kanuni istisnası 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 12. maddesinin üçüncü fıkrasıdır; kadastro tespitlerinin kesinleşmesinden itibaren on yıl geçmişse kadastrodan önceki hukuki sebeplere dayanılarak dava açılamaz.
Mirasın reddi süresi ne kadardır ve ne zaman başlar?
Miras Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi uyarınca üç ay içinde reddedilebilir. Kanuni süre yasal mirasçılar açısından mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispatlanmadıkça vefatın öğrenildiği tarihten, atanmış mirasçılar açısından ise tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Alacaklılar mirasın reddinin iptali davasını hangi şartlarla açabilir?
Malvarlığı borcuna yetmeyen bir mirasçının alacaklılarına zarar verme amacıyla mirası reddetmesi ve alacaklılara yeterli güvence verilmemesi hâlinde, alacaklılar veya iflâs idaresi Türk Medeni Kanunu'nun 617. maddesi uyarınca ret tarihinden itibaren altı aylık hak düşürücü süre içinde dava açabilir. Reddin iptali üzerine tasfiye edilen mirastan reddeden mirasçının payına bir şey düşerse öncelikle itiraz eden alacaklıların alacakları ödenir.
El yazılı vasiyetnamenin kanunen geçerli olabilmesi için hangi şartlar aranır?
Türk Medeni Kanunu'nun 538. maddesi uyarınca el yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar bizzat mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, tanzim edildiği yıl, ay ve günün belirtilmesi ve imzalanmış olması zorunludur. Bu unsurlar kanuni geçerlilik şartı niteliğinde olup eksiklikleri vasiyetnameyi geçersiz kılar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

