Disiplin Amiri Kimdir ve Nasıl Belirlenir?
Disiplin amirleri, kamu idarelerinin yapılarına ve görev özelliklerine göre düzenlenen yönetmeliklerle belirlenir. Bu genel çerçeve içinde amir olarak görev yapan kişiler kurumdan kuruma değişmekle birlikte bazı makamlar tüm kamu idareleri için ortak olarak sayılmıştır: Cumhurbaşkanı tüm kamu idarelerinde, bakanlar bakanlık teşkilatında, üst yöneticiler başında bulundukları idare veya bağlı birimlerinde, bölge müdürleri taşra teşkilatının bölge kuruluşlarında, valiler ve kaymakamlar taşra teşkilatında, belediye başkanları belediyeye bağlı kuruluşlarda, misyon şefleri ise yurtdışı teşkilatında disiplin amiri sıfatıyla hareket eder.
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği'nin 7. maddesinin üçüncü fıkrası disiplin amirliği yetkisinin devredilemeyeceğini açıkça hükme bağlamaktadır. Bununla birlikte, disiplin amiri olarak belirlenmiş unvanlara atanmış ya da bu görevleri vekâleten yürüten kişiler, görevi fiilen üstlendikleri süre boyunca bu yetkiyi kullanabilir.
3935 sayılı DEVLET MEMURLARI DİSİPLİN YÖNETMELİĞİ m. 7Kaynağı aç
Disiplin Amirinin Ceza Verme Yetkisi
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m. 7/1'e göre disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını vermeye yetkilidir. Bu üç ceza türü dışında kalan yaptırımlar için yetkili makamın kim olduğu söz konusu maddede düzenlenmemiş olup devlet memurluğundan çıkarma ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir.
Hakkaniyet ve Eşitlik Yükümlülüğü
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m. 7/5, disiplin amirlerinin yetkilerini ilgili mevzuatın memurlara tanıdığı hakları göz önünde tutarak hakkaniyet ve eşitliği esas alan bir tutum ve davranış içinde kullanmakla yükümlü olduğunu düzenlemektedir. Bu hüküm, disiplin yetkisinin memurun haklarıyla bağdaşır biçimde ve tutarlı olarak uygulanmasını zorunlu kılmaktadır.
Soruşturma Usulü ve Savunma Hakkı
Disiplin soruşturmasında memurun savunması mutlaka alınmak zorundadır; savunma alınmadan ya da memurun savunma vermesine imkân tanınmadan verilen disiplin kararı hükümsüzdür. Soruşturma sürecinde yeni bir fiil ortaya çıkıp soruşturma genişletilirse, ek konu için ayrıca savunma alınması gerekir.
Soruşturmacı atanırken de önemli bir ilke geçerlidir: Soruşturulan fiilin mağduru veya tanığı konumundaki ya da soruşturulan kişiyle arasında husumet bulunan kişi soruşturmacı olarak görevlendirilemez. Ayrıca soruşturmacı olarak atanacak kişinin soruşturulan memura eşit veya daha üst görevde olması zorunludur.
Cezanın Tebliği ve Özlük Dosyasına İşlenmesi
Disiplin amiri tarafından verilen ceza gerekçeli olarak ilgiliye tebliğ edilir; tebliğ bildiriminde itiraz mercii, itiraz usulü ve süresi açıkça belirtilmek zorundadır. Karar kesinleştikten sonra özlük dosyasına işlenmek üzere ilgili merciiye bildirilir.
Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m. 7/4, disiplin amirlerinin memurların 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde sayılan disipline aykırı davranışlarını öğrendikleri tarihten itibaren 657 sayılı Kanun'da ve ilgili mevzuatta belirtilen süreler içinde disiplin soruşturmasını başlatmak ve zamanaşımını engellemek zorunda olduğunu düzenlemektedir. Somut süre değerleri bu yönetmelik maddesinde yer almayıp 657 sayılı Kanun'a ve ilgili mevzuata atfedilmiştir.
Disiplin hukukunda iki farklı zamanaşımı kuralı işlemektedir. Birincisi, fiil türüne göre öngörülen soruşturma başlatma süreleridir: uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarını gerektiren hâllerde soruşturma bir ay içinde başlatılmazsa, devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren hâllerde ise kovuşturma altı ay içinde başlatılmazsa disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrayabilir. İkincisi ise fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra artık disiplin cezası verilemeyeceğine ilişkin kuraldır. Bu sürelerin dayanağı 657 sayılı Kanun'un ilgili maddeleridir.
İtiraz Üzerine Yetki Kullanımı
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m. 7/2'ye göre disiplin amiri tarafından verilen cezaya yapılan itirazın kabulü hâlinde disiplin amiri, kararı gözden geçirerek cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. İtirazın kabulü durumunda disiplin amirinin kararın gerekçesine göre üç ay içinde yeni bir işlem yapabileceği ve bu işlemin de ilgiliye tebliğ edileceği belirtilmektedir; ancak bu üç aylık sürenin mevzuattaki doğrudan dayanağı ayrıca doğrulanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Disiplin amiri hangi cezaları verebilir?
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m. 7/1 uyarınca disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını vermeye yetkilidir. Kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezaları ise disiplin amiri tarafından değil, memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir.
Disiplin amirliği yetkisi başkasına devredilebilir mi?
Hayır. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m. 7/3 disiplin amirliği yetkisinin devredilemeyeceğini açıkça hükme bağlamaktadır. Ancak ilgili unvana asaleten atanan ya da o görevi vekâleten yürüten kişi, görevde bulunduğu süre içinde bu yetkiyi kullanabilir.
Savunma alınmadan verilen disiplin kararı geçerli midir?
Hayır. Soruşturulan memurun savunması alınmadan ya da memurun savunma vermesine izin verilmeden verilen disiplin kararı hükümsüzdür.
Disiplin soruşturmasında zamanaşımı ne zaman işlemeye başlar?
Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m. 7/4 sürenin disipline aykırı davranışın öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlayacağını düzenlemektedir. Somut süreler 657 sayılı Kanun'da ve ilgili mevzuatta belirlenmektedir. Ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez.
Disiplin cezasına itiraz kabul edilirse ne olur?
İtirazın kabulü hâlinde disiplin amiri, Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m. 7/2 uyarınca kararı gözden geçirerek cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. Kararın gerekçesine göre üç ay içinde yeni bir işlem yapılabileceği ve bu işlemin de ilgiliye tebliğ edileceği belirtilmektedir.
Millî eğitimde ilçe millî eğitim müdürünün disiplin amirliği kapsamı nedir?
İlçe millî eğitim müdürleri, hem kendi müdürlüklerindeki personelin hem de ilçedeki okulların, rehberlik araştırma merkezlerinin, mesleki eğitim merkezlerinin, halk eğitim merkezlerinin ile öğretmenevi ve akşam sanat okulu müdürlerinin disiplin amiri olarak belirlenmiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy