657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesi kapsamında devlet memurlarına beş tür disiplin cezası verilebilir: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma. Bu cezaların her biri farklı fiil ve hallere karşılık gelir; cezayı verecek merci de cezanın türüne göre değişir.
Uyarma ve Kınama Cezaları
Uyarma, memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir; beş disiplin cezası arasında en hafif olanıdır. Kınama ise memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir. Her iki ceza da yazılı bir bildirim niteliği taşır. Kınama cezasını gerektiren haller arasında iş arkadaşlarına, maiyetindeki personele veya iş sahiplerine kötü muamelede bulunmak; devlete ait resmi araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerde kullanmak ile borçlarını kasten ödememek suretiyle haklarında yasal yollara başvurulmasına neden olmak sayılabilir.
Aylıktan Kesme Cezası
Aylıktan kesme cezasında memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılır. Bu oranlar kanunda belirlenmiş alt ve üst sınırları oluşturur.
Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında memurun bulunduğu kademedeki ilerlemesi, fiilin ağırlık derecesine göre bir ila üç yıl durdurulur. Bu ceza disiplin amiri tarafından, ancak memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra verilebilir. Memuru atamaya yetkili amir il disiplin kuruluna tabi ise bu cezayı verme yetkisi valilere aittir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası
Devlet memurluğundan çıkarma, beş ceza arasında en ağırıdır. Bu cezayı alan kişi bir daha devlet memurluğuna atanamamaktadır. Söz konusu ceza disiplin amirinin talebi üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir.
Cezayı Verecek Merci ve Kurulların Yetkisi
Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından verilir. Disiplin amirinin kim olacağı her kamu kurumunun çıkardığı Disiplin Amirleri Yönetmeliği ile belirlenir. Disiplin kurulu ile yüksek disiplin kurulunun, disiplin amirinin talep ettiği ceza dışında başka bir ceza verme yetkisi bulunmamaktadır; bu kurullar yalnızca talep edilen cezayı kabul veya reddeder.
Tekerrür Halinde Cezanın Ağırlaştırılması
Disiplin cezasına sebep olan fiil veya halin, ceza sicilden silinmeden tekrar işlenmesi durumunda bir derece ağır ceza verilebilir. Bunun yanı sıra aynı derecede cezayı gerektiren farklı fiil veya hallerden verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza verilir.
Zamanaşımı Süreleri
Disiplin cezası verme yetkisi için iki ayrı zamanaşımı süresi söz konusudur. Birincisi, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen soruşturma başlatma süresidir: uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları için bu süre bir ay, devlet memurluğundan çıkarma cezası için ise altı aydır. Bu süreler içinde soruşturma ya da kovuşturma başlatılmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. İkincisi ise mutlak zamanaşımıdır: fiilin işlendiği tarihten itibaren her hâlükârda iki yıl içinde disiplin cezası verilmemiş olması durumunda ceza verme yetkisi ortadan kalkar.
Hukuka Uygun Disiplin Cezasının Koşulları
Bir disiplin cezasının hukuka uygun sayılabilmesi için mevzuatta düzenlenen fiil ve hallere uygun biçimde, yetkili disiplin amiri tarafından ve zamanaşımı sürelerine riayet edilerek verilmesi gerekir. Disiplin cezası idari işlem niteliği taşıdığından bu koşullardan birinin eksikliği cezanın iptaline yol açabilir.
Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası
Disiplin cezası idari işlem niteliği taşıdığından idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca iptal davası, ceza işleminin tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılabilir. Aynı Kanun'un 8. maddesi gereğince bu süre, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar; sürenin son günü tatil gününe rastlarsa tatili izleyen ilk çalışma gününün sonuna kadar uzar. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme dönemine rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 8Kaynağı aç
Devlet memuruna hangi disiplin cezaları verilebilir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesi kapsamında beş tür disiplin cezası verilebilir: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma.
Disiplin cezası verme yetkisi ne zaman zamanaşımına uğrar?
Zamanaşımı iki farklı süreyle işler. Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları için bir ay, memurluktan çıkarma cezası için altı ay içinde soruşturma ya da kovuşturma başlatılmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Bunun yanı sıra fiilin işlendiği tarihten itibaren her hâlükârda iki yıl içinde ceza verilmemişse de bu yetki düşer.
Disiplin kurulu disiplin amirinin istediğinden farklı bir ceza verebilir mi?
Hayır. Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun, disiplin amirinin talep ettiği ceza dışında başka bir ceza verme yetkisi yoktur; bu kurullar yalnızca talep edilen cezayı kabul veya reddeder.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası kim tarafından verilir?
Devlet memurluğundan çıkarma cezası, disiplin amirinin talebi üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir.
İptal davasında 60 günlük süre nasıl hesaplanır?
Süre, disiplin cezası işleminin tebliğ tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Tatil günleri bu süreye dahildir; ancak sürenin son günü tatil gününe denk gelirse süre, tatili izleyen ilk çalışma gününün sonuna kadar uzar. Sürenin dolması yargı tatil dönemine rastlarsa süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün daha uzamış sayılır.
Aynı fiil tekrarlanırsa ceza ağırlaştırılabilir mi?
Evet. Disiplin cezasına konu olan fiil veya hal, ceza sicilden silinmeden yeniden işlenirse bir derece ağır ceza verilebilir. Aynı derecede cezayı gerektiren farklı fiil veya hallerden verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy