Devlet Memurları Kanununda Düzenlenen Disiplin Cezaları
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125. maddesi uyarınca kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla devlet memurlarına belirli yaptırımlar uygulanır. Kanunda düzenlenen disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma olmak üzere beş temel grupta toplanmıştır. Fiilin ağırlık derecesi ile niteliğine göre bu cezalardan biri tayin edilir.
Uyarma Cezasının Tanımı ve Gerektirdiği Haller
Uyarma cezası, memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. 657 sayılı Kanunun 125/A maddesinde bu cezanın uygulanacağı fiil ve haller ayrıntılı olarak gösterilmiştir.
Bu ceza; emir ve görevlerin yerine getirilmesinde ya da kurum düzenine dair kurallara uyulmasında ve resmi araç, gereç ile belgelerin muhafazasında özensizlik gösterilmesi halinde verilir. Ayrıca haklı bir mazeret ya da izin olmaksızın mesaiye geç kalmak, erken ayrılmak veya çalışma yerini terk etmek de aynı kapsamdadır. İdarenin belirlediği tasarruf kurallarına riayet edilmemesi, mevzuata aykırı başvuru ya da şikayet yapılması, memurluk vakarına uymayan tavırlar sergilenmesi, hizmet muhataplarına ilgisiz kalınması, kılık kıyafet kurallarının çiğnenmesi ve çalışma ortamında işbirliği esasına aykırı hareket edilmesi de uyarma cezasını gerektiren hallerdendir.
Kınama ve Aylıktan Kesme Cezaları
Kınama cezası, memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
Aylıktan kesme cezası ise memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılması suretiyle infaz edilen mali nitelikli bir disiplin cezasıdır.
Kademe İlerlemesinin Durdurulması ve Devlet Memurluğundan Çıkarma
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, fiilin ağırlık derecesine göre memurun bulunduğu kademedeki ilerlemesinin 1 ila 3 yıl süreyle durdurulmasıdır.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası, bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluk statüsünün sona erdirilmesini doğuran en ağır disiplin yaptırımıdır.
Tahsili itibarıyla kadrosunun en üst kademesine ulaşmış kamu görevlileri hakkında kademe durdurma yaptırımını gerektiren durumlar oluştuğunda, ilgililerin brüt aylığından dörtte bir ile yarısı arasında kesintiye gidilir. Bu durumun yinelenmesi halinde ise memurun kamu görevine son verilmektedir.
Disiplin Cezalarında Tekerrür, İndirim ve Benzer Eylemler
Daha önce disiplin yaptırımına yol açan bir eylemin, cezanın sicilden silinmesi için öngörülen müddet içerisinde tekrarlanması durumunda ilgilinin bir üst derece ceza ile tecziyesi esastır. Benzer şekilde, eşit ağırlıkta yaptırım gerektiren farklı kusurların üçüncü kez tatbikinde de memura bir derece daha ağır yaptırım uygulanır.
Önceki memuriyet dönemindeki hizmetleri olumlu değerlendirilen veya takdir yahut başarı belgesi bulunan kamu personeline takdir yetkisi kapsamında bir alt derecedeki ceza verilebilir. Kanun metninde açıkça belirtilmeyen ancak sayılan disiplin suçlarıyla mahiyet ve vahamet bakımından benzerlik taşıyan fiiller işlendiğinde de emsal eyleme öngörülen nitelikteki ceza uygulanır.
Ceza Kovuşturması ile Disiplin Kovuşturmasının İlişkisi
Disiplin kovuşturmasının yapılmış olması, fiilin genel hükümler kapsamına girmesi durumunda sanık hakkında ayrıca ceza kovuşturması açılmasına hukuki bir engel oluşturmaz. Bununla birlikte özel kanunların disiplin suçları ve cezalarına ilişkin hükümleri de saklıdır.
Başarı belgesi olan memura ceza indirimi zorunlu mudur?
Zorunlu olmayıp idarenin takdirindedir; geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar hakkında verilecek cezalarda bir derece hafif olan yaptırım uygulanabilir.
Son kademedeki memur kademe durdurma cezası alırsa ne olur?
Yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunan memurların kademe durdurmayı gerektiren hallerinde brüt aylıklarından 1/4 ile 1/2 arasında kesinti yapılır; tekerrüründe ise memurun görevine son verilir.
Disiplin cezası alan memura adli ceza davası açılabilir mi?
Disiplin kovuşturmasının yapılmış olması, işlenen fiilin genel ceza hükümleri kapsamına girmesi halinde fail hakkında ceza davası açılmasına engel teşkil etmez.
Farklı disiplin suçlarının işlenmesi cezayı artırır mı?
Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya haller sebebiyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında memura bir derece ağır ceza uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy