Memurlar ve diğer kamu görevlileri Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunmakla yükümlüdür. Kanunda sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer eylemlerde bulunan kamu görevlilerine de aynı neviden disiplin cezaları uygulanır. Anayasa'nın 129. maddesi uyarınca memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 129Kaynağı aç
Uyarma ve Kınama Cezaları ile Yargı Denetimi
Disiplin yaptırımlarının en hafifi niteliğindeki uyarma cezası, memura görevini ifa ederken ve davranışlarında daha özenli bulunması icap ettiğinin yazı ile bildirilmesidir. Yazılı olarak verilmesi gereken uyarma yaptırımı ilgilinin memuriyet haklarına herhangi bir kısıntı getirmez. Kınama cezası ise memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesini ifade eder.
Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma cezasına karşı disiplin kuruluna itiraz edilebilir. Aynı şekilde disiplin amirlerince tesis edilen kınama cezasına karşı da disiplin kuruluna itiraz yoluna başvurulabilir.
Anayasa'nın 129. maddesinde 5982 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemeyle uyarma ve kınama cezalarının da yargı denetimine açılması sağlanmıştır. Anayasa kuralı gereğince disiplin kararları kural olarak yargı denetimi dışında bırakılamaz; Silahlı Kuvvetler mensupları ile hâkimler ve savcılar hakkındaki özel hükümler ise saklı tutulmuştur.
Aylıktan Kesme ve Kademe İlerlemesinin Durdurulması
Aylıktan kesme cezası, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılması suretiyle disiplin amirlerince verilir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, fiilin ağırlık derecesine göre memurun bulunduğu kademedeki ilerlemesinin 1 ila 3 yıl durdurulmasıdır. Bu ceza, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirler tarafından, il disiplin kurulu kararlarına dayanan hallerde ise valilerce verilir.
Öğrenim durumları sebebiyle yükselebilecekleri derecenin son kademesinde bulunan devlet memurları hakkında kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesini gerektiren durumlarda, brüt aylıklarından 1/4 ila 1/2 oranında kesinti uygulanır; fiilin tekerrüründe ise memuriyet görevlerine son verilir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası
Devlet memurluğundan çıkarma cezası, amirlerin bu yöndeki isteği üzerine memurun bağlı olduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası memurun sicilinden hiçbir suretle silinmez ve Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Memurluktan çıkarma cezası alanlar, aradan ne kadar süre geçerse geçsin yeniden devlet memurluğuna atanamazlar.
Tekerrür Hükümleri ve Hafifletici Nedenler
Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya halin, cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekrarlanması halinde memura bir derece ağır ceza verilir. Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya haller nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza uygulanır. Tekerrür dolayısıyla daha ağır bir disiplin cezası verilebilmesi için memura daha önce verilen disiplin cezasının kesinleşmiş olması zorunludur.
Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar hakkında verilecek disiplin cezalarında bir derece hafif olan ceza uygulanabilir.
Soruşturma ve Karar Süreleri ile Zamanaşımı
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren; uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır. Devlet memurluğundan çıkarma cezasında ise altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde de ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olup durması veya kesilmesi hukuken söz konusu değildir.
Disiplin amirleri; uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren tatil günlerini de kapsayacak biçimde 15 gün içinde vermek zorundadır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hallerde soruşturma dosyası 15 gün içinde kararını bildirmek üzere yetkili disiplin kuruluna iletilir. Yetkili disiplin kurulu dosyayı aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde kararını bildirir; bu kapsamda kademe ilerlemesinin durdurulmasında azami karar süresi 45 gündür. Memurluktan çıkarma cezasında ise yüksek disiplin kurulu dosyanın kendisine intikalinden itibaren en çok altı ay içinde karar vermekle yükümlüdür.
Ceza Yargılaması ile Disiplin Soruşturmasının Bağımsızlığı
Aynı olay sebebiyle memur hakkında ceza mahkemesinde adli kovuşturma yürütülmesi disiplin kovuşturmasını geciktirmez. Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya hakkında beraat kararı verilmesi disiplin cezası uygulanmasına hukuki bir engel oluşturmaz.
Disiplin Cezalarının Özlük Dosyasından Silinmesi
Devlet memurluğundan çıkarma dışındaki disiplin cezalarında memur; uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 yıl, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarının uygulanmasından 10 yıl sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini talep edebilir. Disiplin cezalarının özlük dosyasından silinebilmesi için memurun bu süreler içerisindeki davranışlarının talebini haklı kılacak nitelikte görülmesi şarttır.
Uyarma ve kınama cezalarına karşı nereye başvurulur?
Disiplin amirlerince verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı disiplin kuruluna itiraz edilebileceği gibi Anayasa'nın 129. maddesi gereğince bu yaptırımlara karşı yargı yoluna başvurulması da mümkündür.
Disiplin cezasında tekerrür uygulanabilmesi için önceki cezanın kesinleşmesi gerekir mi?
Tekerrür nedeniyle bir derece ağır ceza verilebilmesi için önceki cezanın kesinleşmesi şarttır. Disiplin cezasına yol açmış fiil veya halin özlük dosyasından silinme süresi içinde tekrarlanması halinde bir derece ağır ceza uygulanır; aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiillerin üçüncü kez işlenmesinde de bir derece ağır ceza verilir.
Ceza davasında beraat kararı verilmesi disiplin cezasını engeller mi?
Aynı olay nedeniyle ceza mahkemesinde beraat veya mahkûmiyet kararı verilmesi memur hakkında disiplin cezası uygulanmasına engel teşkil etmez; disiplin ve ceza süreçleri bağımsız yürütülür.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası özlük dosyasından silinir mi?
Devlet memurluğundan çıkarma cezası memurun özlük dosyasından hiçbir surette silinmez, Devlet Personel Başkanlığına bildirilir ve bu cezayı alan kişiler yeniden devlet memurluğuna atanamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy