Devlet memurlarının kamu hizmetini yürütürken uymakla yükümlü olduğu kurallar ve bu kuralların ihlali halinde karşılaşacakları yaptırımlar kanunla belirlenmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 124. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin emrettiği ödevleri yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara ve yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine göre disiplin cezalarından biri verilir. İdare tarafından disiplin yaptırımı uygulanabilmesi, usulüne uygun bir soruşturma sürecinin işletilmesine ve kanuni güvencelere riayet edilmesine bağlıdır.
657 Sayılı Kanun Kapsamındaki Disiplin Cezası Türleri
Kamu görevlilerine verilebilecek disiplin cezaları mevzuatta sınırlı sayıda sayılmıştır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesine göre disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarmadır. Bu cezaların her biri, memurun gerçekleştirdiği eylemin niteliğine ve ağırlığına göre tayin edilir.
Uyarma cezası, memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Aylıktan kesme yaptırımında, memurun brüt aylığından otuzda bir ila sekizde bir arasında belirlenen bir oranda kesinti yapılır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, ilgilinin bulunduğu kademedeki ilerlemesinin 1 ila 3 yıl arasında mahrum bırakılması sonucunu doğurur. Memuriyet rejimindeki en ağır yaptırım olan devlet memurluğundan çıkarma cezası ise memuriyet statüsünü kesin olarak sona erdirir.
Disiplin Soruşturmasında Zamanaşımı ve Karar Süreleri
Disiplin hukukunda kamu idaresinin soruşturma yürütme ve ceza verme yetkisi kanuni sürelerle sınırlandırılmıştır. 657 sayılı Kanun'un 127. maddesi gereğince; uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren hallerde yetkili mercilerin fiili öğrenmesinden itibaren 1 ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır; aksi takdirde soruşturma zamanaşımı gerçekleşir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiillerde ise fiilin öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanması şarttır. Her halükarda disiplin cezasını gerektiren eylemlerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmediği takdirde, idarenin ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Soruşturmanın tamamlanması sonrasında yetkili makamların karara varma süreleri de kanunla düzenlenmiştir. 657 sayılı Kanun'un 128. maddesi kapsamında disiplin amirleri; uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına yönelik kararlarını soruşturmanın bittiği tarihten itibaren 15 gün içinde vermekle yükümlüdür. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında dosya 15 gün içinde disiplin kuruluna sunulur ve kurul dosyanın tesliminden itibaren 30 gün içinde kararını bildirir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası gerektiren dosyalarda ise soruşturma evrakının yüksek disiplin kuruluna intikalinden itibaren 6 ay içinde karar verilmesi zorunludur.
Savunma Hakkı ve Ceza Vermeye Yetkili Makamlar
Hakkında disiplin soruşturması açılan memurun anayasal ve yasal güvencesi olan savunma hakkı korunmalıdır. 657 sayılı Kanun'un 130. maddesi doğrultusunda, soruşturma sürecinde memura savunmasını hazırlayıp sunması için en az 7 gün süre verilmesi emredici niteliktedir. Belirlenen bu süre içerisinde savunmasını yapmayan memur, kanun gereğince savunma hakkından vazgeçmiş sayılır ve dosyadaki veriler üzerinden işlemler sürdürülür.
Disiplin yaptırımlarını uygulamaya yetkili merciler 657 sayılı Kanun'un 126. maddesinde ayrıntılı biçimde gösterilmiştir. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından verilir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, kurum disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirce uygulanır. Devlet memurluğundan çıkarma yaptırımı ise amirin talebi üzerine yüksek disiplin kurulu tarafından karara bağlanır. 657 sayılı Kanun'un 126. maddesinin üçüncü fıkrasına göre disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulu ayrı bir ceza tayin edemez; yetkili amir tarafından talep edilen cezayı kabul veya reddeder. Talebin reddi durumunda atamaya yetkili amir 15 gün içinde farklı bir disiplin cezası tayin edebilir.
Cezaların Uygulanması ve Adli Ceza Yargılamasıyla İlişkisi
Disiplin cezaları esas olarak tesis edildikleri tarihten itibaren yürürlük kazanır. Bununla birlikte 657 sayılı Kanun'un 132. maddesi aylıktan kesme cezası için özel bir uygulama anı öngörmüştür; bu yaptırım, cezanın verildiği tarihi izleyen ayın başında memurun maaşı üzerinden tatbik edilir.
Memurun disiplin soruşturmasına konu teşkil eden eylemi, aynı zamanda adli bir suçun unsurlarını barındırabilir. 657 sayılı Kanun'un 131. maddesi hükmü uyarınca, idari disiplin soruşturması ile adli ceza soruşturması birbirinden bağımsız şekilde yürütülür. Bu iki sürecin aynı anda işlemesi bir diğerine engel oluşturmadığı gibi, adli yargı veya idari mercilerce verilen kararlar birbirini mutlak surette bağlamaz.
İtiraz Süreci ve İdari Yargıda İptal Davası
Disiplin yaptırımı ile karşılaşan kamu görevlileri idari itiraz yoluna başvurma hakkına sahiptir. 657 sayılı Kanun'un 135. maddesi uyarınca, itiraz merciine yapılan başvuru hakkında anılan merci 30 gün içinde bir karar vermezse itiraz kanunen reddedilmiş sayılır. İtirazın reddedilmesiyle birlikte idari yargı yoluna başvurulabilir.
Disiplin işlemlerine karşı açılacak iptal davalarında genel dava açma süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. ve 11. maddeleri uyarınca kararın tebliğinden itibaren 60 gündür. Süresi içinde itiraz yoluna başvurulması halinde dava açma süresi durur ve itiraz sürecinin sonuçlanmasıyla birlikte kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Disiplin cezalarının iptali talebiyle açılan davalarda yetkili mahkeme 2577 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle kurala bağlanmıştır. İlgili maddenin üçüncü fıkrası uyarınca kamu görevlilerinin görevle ilişkisinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezalarına karşı açılacak davalarda yetkili merci, ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir. Kanun'un 33. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca memuriyetten çıkarma gibi görevine son verilmesi neticesini doğuran yaptırımlara karşı açılacak iptal davalarında ise yetkili mahkeme kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 33Kaynağı aç
İlk derece sıfatıyla idare mahkemesince verilen iptal davası kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusunda bulunulabilir; bu merciin vereceği karar kural olarak kesindir. Ancak devlet memurluğundan çıkarma cezasına ilişkin davalarda, istinaf incelemesi neticesinde verilen karara karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde Danıştay nezdinde temyiz yoluna başvurulması mümkündür.
Disiplin Cezalarının Sicilden Silinmesi
Uygulanan disiplin cezalarının memurun özlük dosyasından kaldırılması kendiliğinden gerçekleşen bir işlem değildir. 657 sayılı Kanun'un 133. maddesi gereğince; uyarma ve kınama cezalarında 5 yıl, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması yaptırımlarında ise 10 yıllık sürenin tamamlanması gerekir. Bu sürelerin dolmasının ardından memurun yetkili amire başvuruda bulunması ve amirin takdiri doğrultusunda cezanın sicilden silinmesi sağlanabilir.
Disiplin soruşturmasında memura ne kadar savunma süresi tanınır?
657 sayılı Kanun'un 130. maddesi uyarınca memura savunmasını yapabilmesi için en az 7 gün süre tanınması zorunludur; belirtilen süre içinde savunma yapılmazsa bu haktan vazgeçilmiş sayılır.
Disiplin cezalarının iptali davasında yetkili mahkeme neresidir?
2577 sayılı Kanun'un 33. maddesi uyarınca görevle ilişiği kesmeyen cezalarda yetkili mahkeme memurun görevli bulunduğu yer idare mahkemesi; memurluktan çıkarma cezalarında ise son görev yapılan yer idare mahkemesidir.
Disiplin cezaları memuriyet sicilinden kendiliğinden silinir mi?
Disiplin cezaları kendiliğinden silinmez. Uyarma ve kınamada 5 yıl, aylıktan kesme ve kademe durdurmada 10 yıl geçtikten sonra ilgilinin başvurusu ve amirin takdiriyle sicilden silinebilir.
Disiplin cezasına karşı iptal davası açma süresi ne kadardır?
Disiplin cezalarına karşı iptal davası kural olarak tebliği izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılır; süresinde yapılan idari itiraz bu süreyi durdurur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy