Marka Nedir ve Marka Tescil Başvurusu Nasıl Yapılır?

Marka, bir teşebbüsün mallarının veya hizmetlerinin diğer teşebbüslerin mallarından veya hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlaması ve marka sahibine sağlanan korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayabilecek şekilde sicilde gösterilebilir olması şartıyla kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi olmak üzere her tür işaretten oluşabilir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 4 uyarınca sicilde gösterilebilen ve ayırt edici niteliği haiz bulunan işaretler marka korumasına konu edilir.

Marka Türleri ve İşlevleri

Markalar kullanım amaçları ve işlevleri bakımından farklı türlere ayrılır. Bir işletmenin imalatını veya ticaretini yaptığı malları başka işletmelerin mallarından ayırt etmeye yarayan ve malların üzerinde ya da ambalajında kullanılan işaretler ticaret markalarıdır. Bir işletmenin hizmetlerini diğer işletmelerin hizmetlerinden ayırt etmeye yarayan işaretler ise hizmet markası olarak tanımlanır. Bunların yanında garanti markaları, ortak markalar ve herkesçe bilindiği mütalaa olunan tanınmış markalar da marka türleri kapsamında yer alır.

Marka Tescil Başvurusu ve Şekli Şartlar

Marka tescil başvurusu Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılır. Tescil için şekli ve kapsamı yönetmelikte belirlenen ve başvuru sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri içeren başvuru dilekçesi, markanın yayına ve çoğaltmaya elverişli örneği, kullanılacağı mal veya hizmetlerin listesi ile başvuru ücretinin ödendiğini gösterir belgenin sunulması zorunludur. Her marka tescili için Kuruma ayrı bir başvuru yapılması şarttır.

Marka başvurusunda bulunma yetkisi; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına, Türkiye'de yerleşim yeri olan veya ticari ya da sınai faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişilere, Paris Antlaşması ve Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması hükümlerine göre başvuru hakkı olanlara ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına sınai mülkiyet hakkı tanıyan devletlerin vatandaşlarına tanınmıştır. Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde ilgilileri kural olarak marka veya patent vekilleri temsil edebilir. Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan gerçek veya tüzel kişilerin ise marka başvurusunu bir marka vekili aracılığıyla yapması zorunludur.

Çevrim içi yapılan başvurularda başvuru tarihi formun doldurulduğu tarih sayılır. Rezervasyonlu sistem aracılığıyla oluşturulan başvuru formunun ise 30 gün içinde ilgili birime elden ya da posta yoluyla teslim edilmesiyle işlem tamamlanır. Rezervasyonlu sistemle yapılan başvuruda başvuru tarihi, formun oluşturulduğu an değil, Kuruma teslim edildiği tarih olarak kabul edilir.

Tescil Başvurusunda Mutlak Ret Nedenleri

Sınai Mülkiyet Kanunu m. 5 çerçevesinde mutlak ret nedenleri başvuru sırasında dikkate alınır. Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında marka niteliği taşımayan işaretler, herhangi bir ayırt edici niteliğe sahip olmayan işaretler ve ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak belirten ya da malların üretildiği, hizmetlerin sunulduğu zamanı veya diğer özelliklerini münhasıran ya da esas unsur olarak gösteren adlandırmalar tescil edilemez. Ayrıca kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olan işaretler ile tescilli veya önceki tarihli başvurusu bulunan bir marka ile aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer olup aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetleri kapsayan işaretler de mutlak ret gerekçesi oluşturur.

İtiraz Üzerine Değerlendirilen Nispi Ret Nedenleri

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 6 uyarınca nispi ret nedenleri hak sahiplerinin itirazı üzerine incelenir. Tescil başvurusu yapılan bir markanın, tescil edilmiş veya önceki tarihte başvurusu yapılmış bir marka ile aynılığı ya da benzerliği ve kapsadığı mal veya hizmetlerin aynılığı ya da benzerliği sebebiyle halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali dâhil karıştırılma ihtimali varsa itiraz üzerine başvuru reddedilir. Marka sahibinin izni olmaksızın ve haklı bir sebebe dayanmaksızın ticari vekil veya temsilcinin markanın aynısı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzerini kendi adına tescil ettirmek için yaptığı başvuru da marka sahibinin itirazı ile ret kararına bağlanır.

Başvuru tarihinden veya varsa rüçhan tarihinden önce tescilsiz bir marka ya da ticaret sırasında kullanılan bir başka işaret için hak elde edilmişse, bu işaret sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir. Paris Sözleşmesi 1 inci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamındaki tanınmış markalarla aynı veya benzer nitelikteki başvurular aynı veya benzer mal ya da hizmetler yönünden itirazla reddedilir. Bununla birlikte, tescilli veya başvurusu daha önceki tarihte yapılmış bir markanın Türkiye'de ulaştığı tanınmışlık düzeyi sebebiyle haksız yarar sağlanabilecek, itibar zarar görebilecek veya ayırt edici karakter zedelenebilecekse, haklı bir sebep olmadıkça mal veya hizmetlerin aynı, benzer ya da farklı olmasına bakılmaksızın önceki hak sahibinin itirazı üzerine başvuru reddine karar verilir.

Marka başvurusunun üçüncü bir kişiye ait ad, ticaret unvanı, fotoğraf, telif hakkı veya başkaca bir fikri mülkiyet hakkını kapsaması durumunda hak sahibinin itirazı doğrultusunda ret kararı verilir. Yenilenmediği için koruması biten ortak veya garanti markalarıyla benzerlik taşıyan ve benzer mal veya hizmetleri kapsayan müracaatlar, sürenin bitimini izleyen üç yıl boyunca önceki sahibin itirazıyla engellenebilir. Tescilli bir markanın yenilenmemesi halinde ise iki yıllık süre zarfında markanın fiilen kullanılmış olması kaydıyla, benzer mal ve hizmetler yönünden yapılacak başvurulara eski hak sahibince itiraz edilebilir. Ayrıca tescil talebinin kötüniyetle gerçekleştirilmiş olması da itiraz halinde başvurunun reddini gerektirir.

Marka Tescilinin Sağladığı Yetkiler ve Koruma Süresi

Marka sahibi, izinsiz yapılması hâlinde tescilli markası ile aynı olan herhangi bir işaretin tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerde kullanılmasını önleme veya yasaklama hakkına sahiptir. Aynı zamanda tescilli marka ile aynı veya benzer olan, tescilli markanın kapsadığı mal veya hizmetlerle aynılık ya da benzerlik taşıyan ve halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali dâhil karıştırılma ihtimali bulunan işaretlerin kullanılması engellenebilir. Tescilli markanın haksız yarar sağlayan veya itibarını zedeleyen kullanımları ile işaretin internet alan adı, ticaret unvanı veya ambalajlar üzerinde izinsiz kullanımı da marka sahibinin talebiyle durdurulabilir.

Marka tescili onaylandığı tarihten itibaren 10 yıllık koruma sağlar. Bu süre 10 yıl dolduğunda uzatılabilir. Marka sahibinin tescil süresini uzatması için 6 aylık yasal süresi bulunmaktadır.

Kullanma Yükümlülüğü ve Kullanım Sayılan Haller

Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir.

Marka sahibinin markayı ayırt edici karakterini değiştirmeden farklı unsurlarla kullanması hâlinde marka kullanılmış kabul edilir. Markanın sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanılması da hukuken markanın kullanımı sayılır. Ayrıca markanın, marka sahibinin izni ile üçüncü kişilerce kullanılması da marka sahibi tarafından gerçekleştirilmiş bir kullanım olarak kabul edilir.

Tescilsiz Marka Kullanımı ve Ülkesellik Esası

Marka sahibi markasını kullanabilmek için tescil ettirmek zorunda değildir; markanın tescil ettirilmesi kanunen zorunlu olmayıp tescilsiz marka da kullanılabilir ve satış kısıtlamasına tabi tutulmaz. Tescilsiz marka sahipleri, Sınai Mülkiyet Kanunu m. 6 uyarınca önceki hak sahipliğine dayanarak itiraz yoluna başvurabileceği gibi Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hükümlerinden de yararlanabilir.

Türkiye'de tescil edilen marka kural olarak yalnızca Türkiye sınırları içinde korunur; zira marka tescilinden doğan haklar münhasıran tescil edilen ülkede koruma sağlar. Markanın yurt dışında da korunması talep ediliyorsa ilgili ülkelerin yetkili ofislerine tek tek başvurulabileceği gibi, uluslararası anlaşmalar çerçevesinde ortak yetkili ofise yapılacak tek bir başvuru ile birden çok ülkede tescil talebinde bulunulabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy