Marka Tescilinde Mutlak Ret Nedenleri ve İstisnaları

Marka tescilinde mutlak ret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen işaretlerin marka olarak tescil edilmemesidir. Kurum, başvurunun şeklî yönden eksikliği bulunmadığına karar verirse başvuruyu 5. madde kapsamında inceler. Yayına itiraz sırasında üçüncü kişiler de mutlak ret nedenlerine aykırılık ileri sürebilir.

İncelemenin sonucu ve yayımlanma

İnceleme, başvurudaki mal veya hizmetlerin bir bölümü ya da hepsi için tescilin mümkün olmadığı sonucuna varabilir. Bu durumda ret yalnız o mal veya hizmetler yönünden verilir; sonucun kapsamı dışındaki mal veya hizmetlere kendiliğinden yayılmaz.

Başvuru şartları eksiksiz yerine getirilmiş ve 15. madde ile 16. maddenin birinci fıkrasına göre reddedilmemiş başvuru Bültende yayımlanır. Başvurunun bu hükümlere göre reddedilmesine yayımdan sonra karar verilirse bu karar da Bültende ayrıca yayımlanır.

Marka olabilmenin şartları

Kanun'un 4. maddesine göre marka, bir teşebbüsün mallarının veya hizmetlerinin diğer teşebbüslerin mallarından ya da hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlamalı ve marka sahibine sağlanan korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayabilecek şekilde sicilde gösterilebilir olmalıdır. Bu şartlarla kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajların biçimi olmak üzere her tür işaret markayı oluşturabilir.

5. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi, 4. madde kapsamında marka olamayacak işaretlerin marka olarak tescil edilmeyeceğini düzenler. Bent, sonucu 4. maddedeki şartlara atıfla kurar.

Ayırt edici niteliği bulunmayan işaretler

5. maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre herhangi bir ayırt edici niteliğe sahip olmayan işaretler marka olarak tescil edilmez.

Mal veya hizmeti tanımlayan işaretler

5. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi; ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer veya coğrafi kaynak belirten işaret veya adlandırmaları kapsar. Malların üretildiği ya da hizmetlerin sunulduğu zamanı gösteren veya malların ya da hizmetlerin diğer özelliklerini belirten işaret ve adlandırmalar da bu kapsamdadır. Bunları münhasıran ya da esas unsur olarak içeren işaretler marka olarak tescil edilmez.

Genel kullanım ve meslek grubunu gösteren işaretler

5. maddenin birinci fıkrasının (d) bendi, ticaret alanında herkes tarafından kullanılan işaret veya adlandırmaları münhasıran ya da esas unsur olarak içeren işaretlerin tescil edilmeyeceğini düzenler. Belirli bir meslek, sanat veya ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaret ya da adlandırmalar da aynı şartla bu bent kapsamındadır.

Kullanım sonucu kazanılan ayırt edicilik

Başvurudan önce gerçekleşen kullanım, başvurudaki mal veya hizmetler yönünden işarete ayırt edici nitelik kazandırdıysa ret yasağı yalnız birinci fıkranın (b), (c) ve (d) bentleri için doğar. Hüküm bu üç bendin dışındaki ret nedenlerine uygulanacak bir sonuç getirmez.

Önceki kullanım ile ayırt ediciliğin başvuruya konu mal veya hizmetler bakımından kazanılması birlikte aranır. İkinci fıkra, (e) bendini istisna bentleri arasında saymaz. Aynı fıkradan (a), (ç), (f), (g), (ğ), (h), (ı) ve (i) bentlerine de uygulanacağı sonucu çıkmaz.

Önceki markayla aynı veya ayırt edilemeyecek işaretler

5. maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi, aynı veya aynı türdeki mal ya da hizmetlerle ilgili olarak tescil edilmiş markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretlerin tescil edilmeyeceğini belirtir. Daha önceki tarihte tescil başvurusu yapılmış markayla kurulan aynı ilişki de bu bent kapsamındadır.

Önceki marka sahibinin başvurunun tesciline açıkça muvafakat ettiğini gösteren noter onaylı belgenin Kuruma sunulması hâlinde başvuru, birinci fıkranın (ç) bendine göre reddedilemez. Muvafakat bu hükümde yalnız (ç) bendi için düzenlenmiştir. Muvafakatnameye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

Malın şekli, teknik sonucu ve asli değeri

5. maddenin birinci fıkrasının (e) bendi, malın doğası gereği ortaya çıkan şeklini ya da başka bir özelliğini münhasıran içeren işaretlerin tescil edilmeyeceğini düzenler. Teknik bir sonucu elde etmek için zorunlu olan şeklî ya da başka bir özelliği münhasıran içeren işaret de aynı kapsamdadır. Mala asli değerini veren şeklî veya başka bir özelliğin münhasıran içerilmesi de ret nedenidir.

Halkı yanıltacak işaretler

5. maddenin birinci fıkrasının (f) bendine göre mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak işaretler marka olarak tescil edilmez.

Kamusal değerler, dinî semboller ve kamu düzeni

5. maddenin birinci fıkrasının (g) bendi, Paris Sözleşmesi'nin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesine göre reddedilecek işaretlerin marka olarak tescil edilmeyeceğini belirtir.

Birinci fıkranın (ğ) bendi, Paris Sözleşmesi'nin anılan maddesi dışında kalan işaretlerden kamuyu ilgilendiren ve tarihi ya da kültürel değerler yönünden halka mal olmuş olanları kapsar. Yetkili mercilerden tescil izni alınmamış arma, nişan veya adlandırmaları barındıran işaretler de marka olarak tescil edilmez.

(h) bendine göre dinî değerleri veya sembolleri içeren işaretler tescil edilmez. (ı) bendi ise kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretleri marka olarak tescil edilmeyecek işaretler arasında sayar. İkinci ve üçüncü fıkralardaki istisnalar bu iki bendi kapsamaz.

Tescilli coğrafi işaretler

5. maddenin birinci fıkrasının (i) bendine göre tescilli coğrafi işaretten oluşan işaretler marka olarak tescil edilmez. Tescilli coğrafi işaret içeren işaretler de aynı hükme tabidir. Bent, coğrafi işaretin tescilli olmasını açık şart olarak arar.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy