Karıştırılma tehlikesi, marka başvurusunun reddi ile tescilli markadan doğan hakkın ileri sürülmesinde farklı şartlara bağlanır. Aynı veya aynı tür mal ya da hizmetler bakımından daha önce tescil edilmiş veya daha önceki tarihte başvurusu yapılmış markayla aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 5/1-ç uyarınca marka olarak tescil edilmez. Buna karşılık işaret ve mal ya da hizmet aynılığı veya benzerliği nedeniyle, halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali dâhil karıştırılma ihtimali varsa başvuru, m. 6/1 uyarınca itiraz üzerine reddedilir. Tescilden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir; aynı veya benzer mal ya da hizmetlerde bu ihtimali doğuran işaretin kullanılması da m. 7 kapsamında değerlendirilir.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 5Kaynağı aç
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 6Kaynağı aç
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 7Kaynağı aç
Mutlak ret sebebi ve istisnaları
Mutlak ret, itiraz beklenmeksizin uygulanan bir tescil engelidir ve m. 5/1-ç bakımından iki unsur birlikte aranır. İşaret, önceki tescilli markayla veya daha önceki tarihli başvuruya konu markayla aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer olmalıdır. Ayrıca karşılaştırma, aynı veya aynı türdeki mal ya da hizmetler üzerinden yapılır. Salt benzerlik bu bentteki sonucu doğurmaz; ayırt edilemeyecek kadar benzerlik ölçüsü korunmalıdır.
Kullanım sonucu kazanılmış ayırt edicilik, her mutlak ret sebebini ortadan kaldırmaz. 6769 sayılı Kanun m. 5/2, başvuru tarihinden önce kullanılıp başvuruya konu mal veya hizmetler bakımından ayırt edici nitelik kazanmış markanın tescilinin birinci fıkranın (b), (c) ve (d) bentlerine göre reddedilemeyeceğini söyler. (ç) bendi bu istisnanın kapsamında değildir. Dolayısıyla önceki markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerlik, kullanımla kazanılmış ayırt ediciliğe dayanılarak bu bent yönünden aşılamaz.
Önceki marka sahibinin açık muvafakati ayrı bir istisna oluşturur. Başvurunun tesciline açıkça muvafakat edildiğini gösteren noter onaylı belge Kuruma sunulursa başvuru, m. 5/1-ç nedeniyle reddedilemez. Muvafakatin usul ve esasları yönetmeliğe bırakılmıştır. Bu istisna, m. 6 kapsamındaki itiraza bağlı diğer ret sebeplerinin tamamına kendiliğinden uygulanacak genel bir feragat olarak okunmamalıdır.
İtiraza bağlı karıştırılma ihtimali
Nispi ret, m. 6/1’de itiraza bağlanmıştır. Tescil edilmiş veya daha önceki tarihte başvurusu yapılmış bir marka bulunmalıdır. Yeni işaret ile bu marka arasında aynılık ya da benzerlik, kapsanan mal veya hizmetler arasında da aynılık ya da benzerlik aranır. Bu iki benzerlik, tescilli veya önceki tarihli markayla halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali dâhil karıştırılma ihtimali doğuruyorsa itiraz üzerine başvuru reddedilir. Fıkra, karıştırılma ihtimalini resen ret sonucu olarak düzenlemez.
M. 5/1-ç ile m. 6/1 aynı sonuca indirgenmemelidir. Birincisinde aynı veya aynı tür mal ya da hizmet ve ayırt edilemeyecek kadar benzerlik ya da aynılık söz konusudur. İkincisinde aynılık veya benzerlik ile mal ya da hizmet benzerliği, ilişkilendirilme ihtimalini de içeren karıştırılma ihtimaline bağlanır ve ret itiraz şartına bağlıdır. Bir bentteki sonuç diğer fıkraya taşınamaz.
Ticari vekil veya temsilcinin kendi adına yaptığı başvuru ayrı bir itiraz sebebidir. Marka sahibinin izni olmaksızın ve haklı bir sebebe dayanmaksızın, markanın aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerinin tescili istenmişse marka sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir. İzin veya haklı sebep varsa bu fıkra uygulanmaz.
Tescilsiz işaret de belirli şartla korunur. Başvuru tarihinden veya varsa rüçhan tarihinden önce tescilsiz bir marka ya da ticaret sırasında kullanılan başka bir işaret için hak elde edilmişse, işaret sahibinin itirazı üzerine marka başvurusu reddedilir. Bu imkân, tescille kazanılan münhasır marka hakkıyla aynı değildir. Kanunun sağladığı marka koruması tescil yoluyla elde edilir ve tescilden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir.
Başvuru, başkasının kişi adını, ticaret unvanını, fotoğrafını, telif hakkını veya herhangi bir fikrî mülkiyet hakkını içeriyorsa hak sahibinin itirazı üzerine reddedilir. Kötüniyetle yapılan marka başvuruları da itiraz üzerine reddedilir. Kötüniyetin hangi somut ölçütlerle belirleneceği bu fıkrada tanımlanmamıştır.
Tanınmış markada aynı ve farklı sınıflar
Paris Sözleşmesinin 1 inci mükerrer 6 ncı maddesi bağlamındaki tanınmış markalarla aynı veya benzer nitelikteki başvurular, aynı veya benzer mal ya da hizmetler bakımından itiraz üzerine reddedilir. Bu fıkra, farklı mal veya hizmetler için ayrı bir sonuç yazmaz.
Türkiye’de ulaşılmış tanınmışlık düzeyi nedeniyle markanın itibarından haksız yarar sağlanması, itibarının zarar görmesi veya ayırt edici karakterinin zedelenmesi ihtimali varsa değerlendirme farklılaşır. Haklı bir sebebe dayanma hâli saklı kalmak kaydıyla, aynı ya da benzer işaretin tescil başvurusu; başvuru aynı, benzer veya farklı mal ya da hizmetlerde yapılmış olsa da önceki tarihli marka sahibinin itirazı üzerine reddedilir. Haklı sebeple yapılan başvuru bu ret nedeninin dışındadır.
Tanınmış markanın itibarına veya ayırt edici karakterine yönelik aynı şartlar, tescilden sonraki kullanım bakımından da düzenlenmiştir. Aynı, benzer veya farklı mal ya da hizmetlerde olmasına bakılmaksızın, tescilli markayla aynı veya benzer olan ve Türkiye’de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle itibardan haksız yarar elde edecek, itibara zarar verecek ya da ayırt edici karakteri zedeleyecek işaretin haklı sebep olmaksızın kullanılması m. 7/2-c kapsamındadır. Haklı sebep varsa önleme bu bent kapsamında değildir.
Yenilenmeyen markaya karşı süreler
Korumanın yenilenmemesi, sonraki başvuruyu süresiz biçimde engellemez. Ortak markanın veya garanti markasının yenilenmeme nedeniyle koruma süresinin sona ermesinden itibaren üç yıl içinde yapılan; bu markayla aynı veya benzer olan ve aynı veya benzer mal ya da hizmetleri içeren başvuru, önceki hak sahibinin itirazı üzerine reddedilir.
Diğer tescilli markalar için süre ve ek şart farklıdır. Yenilenmeme sebebiyle koruma süresinin sona ermesinden itibaren iki yıl içinde yapılan, önceki markayla aynı veya benzer olan ve aynı veya benzer mal ya da hizmetleri içeren başvuru, önceki marka sahibinin itirazı üzerine ve bu iki yıllık süre içinde markanın kullanılmış olması şartıyla reddedilir. Üç yıllık kural ortak ve garanti markasına, kullanım şartlı iki yıllık kural ise bu fıkradaki tescilli markaya özgüdür.
Tescilli markanın kullanımında karıştırılma
Marka koruması tescille elde edilir. Marka sahibi, tescil kapsamına giren mal veya hizmetlerde tescilli markayla aynı işaretin kullanılmasını m. 7/2-a kapsamında değerlendirebilir. Aynı veya benzer mal ya da hizmetlerde, tescilli markayla halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali dâhil karıştırılma ihtimali bulunan işaretin kullanılması da m. 7/2-b’de ayrıca düzenlenir. Burada mal veya hizmet benzerliği de aranır.
İşaretin ticaret alanında kullanılması hâlinde, ikinci fıkradaki şartlar varsa m. 7/3 belirli kullanımların yasaklanabileceğini öngörür. Yasak, ticaret alanındaki kullanıma ve ikinci fıkradaki şartlara bağlıdır.
Hakların üçüncü kişilere karşı hüküm doğurduğu an, tescilin yayım tarihidir. Bununla birlikte başvuru Bültende yayımlandıktan sonra gerçekleşen ve tescil ilan edilmiş olsaydı yasaklanabilecek fiiller nedeniyle başvuru sahibi tazminat davası açabilir. Mahkeme, öne sürülen iddiaların geçerliliği hakkında tescil yayımlanmadan karar veremez.
Koruma sınırsız değildir. Marka sahibi, üçüncü kişilerin markayı dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde kullanmasını belirli hâllerde engelleyemez. Ad veya adres belirtme istisnası, gerçek kişinin kendi adını veya adresini bu şartlarla belirtmesiyle sınırlıdır. Özellikle aksesuar, yedek parça veya eşdeğer parçada işaretin kullanılması ise malın ya da hizmetin kullanım amacının belirtilmesinin gerekli olduğu hâllerde ve aynı dürüst kullanım şartıyla engellenemez.
İltibas suretiyle tecavüzün cezası
6769 sayılı Kanun m. 30/1, başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz etmeyi ayrı bir suç olarak düzenler. Suç, mal üretmek veya hizmet sunmak, satışa arz etmek veya satmak, ithal ya da ihraç etmek, ticari amaçla satın almak, bulundurmak, nakletmek veya depolamak fiillerini kapsar. Cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıdır.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 30Kaynağı aç
Bu maddede yer alan suçlardan dolayı cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır. Soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır. Türkiye’de tescil bulunmadan yalnızca iltibas iddiasına dayanılarak bu madde uyarınca cezaya hükmedilemez.
Satışa ilişkin bir cezasızlık hâli vardır. Başkasının hak sahibi olduğu marka taklit edilerek üretilmiş malı satışa arz eden veya satan kişi, malı nereden temin ettiğini bildirir ve bu suretle üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara elkonulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz. Metin bu sonucu üreticiye değil, satışa arz eden veya satan kişiye bağlar.
Sık sorulan sorular
Aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaret tescil edilir mi?
Aynı veya aynı tür mal ya da hizmetler bakımından daha önce tescil edilmiş ya da daha önceki tarihte başvurusu yapılmış markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaret, m. 5/1-ç uyarınca marka olarak tescil edilmez. Noter onaylı açık muvafakat belgesi Kuruma sunulursa başvuru bu bent nedeniyle reddedilemez.
Karıştırılma ihtimalinde ret için itiraz gerekir mi?
M. 6/1’deki karıştırılma ihtimalinde başvuru, itiraz üzerine reddedilir. İşaret ile mal veya hizmetlerin aynılığı ya da benzerliği, halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali dâhil karıştırılma ihtimalini doğurmalıdır.
Tanınmış marka farklı mal veya hizmette koruma sağlar mı?
Türkiye’deki tanınmışlık nedeniyle haksız yarar, itibar zararı veya ayırt edici karakterin zedelenmesi söz konusuysa, haklı sebep saklı kalmak üzere başvuru aynı, benzer veya farklı mal ve hizmetlerde de önceki marka sahibinin itirazıyla reddedilir. Paris Sözleşmesi kapsamındaki aynı veya benzer mal ya da hizmetlere ilişkin ret ise ayrı fıkrada düzenlenir.
Yenilenmeyen markayla aynı başvuru ne zaman reddedilebilir?
Ortak veya garanti markasında, korumanın sona ermesinden itibaren üç yıl içinde yapılan aynı veya benzer ve aynı ya da benzer mal veya hizmetleri kapsayan başvuru, önceki hak sahibinin itirazı üzerine reddedilir. Diğer tescilli markada bu dönem iki yıldır; ret, itirazın yanında markanın bu süre içinde kullanılmış olmasına bağlıdır.
İltibas suçunda şikâyet ve tescil şart mı?
M. 30’daki suçlardan dolayı cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır. Bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır.
Satıcı malın kaynağını bildirirse ceza uygulanır mı?
Taklit edilerek üretilmiş malı satışa arz eden veya satan kişi, malı nereden temin ettiğini bildirerek üretenlerin ortaya çıkmasını ve mallara elkonulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz. Bu hüküm, satışa arz eden veya satan kişiye ilişkindir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy