Marka Tanımı ve Tescilin Sağladığı Hukuki Koruma
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 4 uyarınca marka; bir teşebbüsün mallarının veya hizmetlerinin diğer teşebbüslerin mallarından veya hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlamak ve marka sahibine sağlanan korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayabilecek şekilde sicilde gösterilebilir olmak koşuluyla kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi olmak üzere her tür işaretten oluşabilir.
Markaların tescil ettirilmesi kural olarak zorunlu değildir; ancak tescil, marka üzerindeki hakları ispatlayan ve ihlalleri engelleyen temel araçtır. Tescil, sahibine tescil kapsamındaki aynı veya benzer mal veya hizmetlerle ilgili olarak karıştırılma ihtimali bulunan, tescilli markanın itibarından haksız avantaj elde edecek veya ayırt edici karakterine zarar verecek nitelikteki işaretlerin izinsiz kullanımını önleme hakkı sağlar.
Başvuru Ehliyeti ve Şekli İnceleme Aşaması
Marka korumasından yararlanmak üzere başvuru hakkı; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına, Türkiye sınırları içinde yerleşim yeri olan veya sınai ya da ticari faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişilere tanınmıştır. Ayrıca Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması hükümleri dahilinde başvuru hakkına sahip kişiler ile karşılıklılık ilkesi uyarınca Türk vatandaşlarına sınai mülkiyet koruması sağlayan devletlerin uyruğundaki kişiler de başvuru yapabilir.
Marka başvurusu tescil edilene kadar başvuru sahibinin talebi üzerine içerdiği mal veya hizmetler bakımından iki ya da daha fazla başvuruya bölünebilir. Başvuruda yer alan içerikte, marka örneğinde veya mal ya da hizmet listesinde değişiklik oluşturmayan imla hataları ile açık maddi hatalar da talep üzerine düzeltilir.
Kurum, başvurunun 6769 sayılı Kanun'un 3 üncü ve 11 inci maddelerine uygunluğunu şekli bakımdan inceler; eksiklik bulunmadığına karar verilmesi hâlinde başvuru, başvurunun alındığı tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir. Şekli eksiklik tespit edilmesi durumunda başvuru sahibine eksikliği gidermesi için iki ay süre tanınır. 11 inci maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentlerindeki başvuru sahibinin kimliği, marka örneği, mal veya hizmet listesi ve başvuru ücreti gibi unsurlara ilişkin eksiklik giderildiğinde başvuru tarihi eksikliğin giderildiği tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir; anılan fıkranın (d), (e) ve (f) bentlerine ilişkin eksiklikler ise başvuru tarihinin kesinleşmesini etkilemez.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 15Kaynağı aç
Süresi içinde eksiklikleri giderilmeyen başvuru işlemden kaldırılır. Bununla birlikte, birden fazla sınıfı kapsayan bir başvuruda yalnızca sınıflara ilişkin ücret eksikliğinin giderilmemiş olması hâlinde başvuru işlemden kaldırılmaz; inceleme yalnızca ödenen ücretin kapsadığı sınıf veya sınıflarla sınırlı sürdürülür. Rüçhan hakkına ilişkin eksikliklerin süresi içinde giderilmemesi ise rüçhan hakkının kaybı sonucunu doğurur. Kanunun 3 üncü maddesi kapsamına girmeyen gerçek veya tüzel kişilerin başvurusu ise Kurumca reddedilir.
Tescil Engelleri ve Yasal İstisnalar
Aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetlerle ilgili olarak tescil edilmiş ya da daha önceki tarihte tescil başvurusu yapılmış marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretlerin tescil başvurusu 6769 sayılı Kanun m. 5/1-ç uyarınca mutlak ret nedeni oluşturur. Önceki marka sahibinin başvurunun tesciline açıkça muvafakat ettiğini gösteren noter onaylı belgenin Kuruma sunulması hâlinde bu ret gerekçesine dayanılarak başvuru reddedilemez.
Bir marka, başvuru tarihinden önce kullanılmış ve başvuruya konu mal veya hizmetler bakımından bu kullanım sonucunda ayırt edici nitelik kazanmışsa; 6769 sayılı Kanun m. 5/1-(b), (c) ve (d) bentlerinde öngörülen ayırt edici niteliğe sahip olmama, tanımlayıcı olma ya da ticaret alanında herkes tarafından kullanılan işaretleri içerme gerekçelerine dayanılarak tescil başvurusu reddedilemez.
Tescilli bir markanın koruma süresinin yenilenmeme sebebiyle sona ermesinden itibaren iki yıl içinde yapılan ve bu markayla aynı veya benzer olan, aynı veya benzer mal veya hizmetleri içeren marka başvuruları önceki marka sahibinin itirazı üzerine reddedilebilir. Bu ret kararının verilebilmesi için markanın söz konusu iki yıllık süre içinde kullanılmış olması şarttır.
Usulsüz Tescil ve Sicilin Aleniyeti
Kanunda belirtilen tescil aşamalarından herhangi biri tamamlanmadan tescil edilen marka, tescilli marka olarak kabul edilmez; başvuru işlemleri tamamlanmayan aşamadan devam ettirilir ve bu durum Bültende yayımlanır. Tekrar tescil kararı verilmesi hâlinde daha önce ödenen tescil ücreti yeniden talep edilmez. Tescil tarihinden itibaren iki yıl geçmiş olması hâlinde ise markanın tescil durumu tamamlanmayan aşamadan etkilenmez. Marka sicili aleni olup talep edilmesi ve ücretinin ödenmesi şartıyla sicil örneği verilir.
Koruma Süresi, Yenileme ve Markayı Kullanma Külfeti
Marka koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenerek uzatılabilir. Yenileme isteminin yapılması ve ücretinin ödenmesi, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde gerçekleştirilir. Bu süre içinde talebin yapılmaması veya ücretin ödendiğine ilişkin bilginin sunulmaması hâlinde yenileme talebi, koruma süresinin sona erdiği tarihten itibaren altı aylık ek süre içinde ek ücretin ödenmesi şartıyla da yapılabilir; bu süre içinde de yenilenmeyen markalar hükümden düşer.
Markanın tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir neden olmadan Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmaması veya kullanımına kesintisiz beş yıl ara verilmesi iptal gerekçesi olarak kabul edilmektedir. Tescilli markanın ayırt edici karakterini değiştirmeden farklı unsurlarla kullanılması, yalnızca ihracat amacıyla mal ya da ambalajlarında kullanılması ya da marka sahibinin izni ile kullanılması hukuken markayı kullanma sayılır.
Marka İptali: Sebepler ve Usul
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 26/1 uyarınca markanın iptali, ilgili kişilerin talebi üzerine Kurum tarafından karara bağlanır. İptal sebepleri arasında Kanun'un 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında belirtilen hâllerin varlığı, marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucunda markanın tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad hâline gelmesi, kullanım sonucunda halkı yanıltır duruma gelmesi ve 32 nci maddeye aykırı kullanım yer almaktadır. Bu konuda kaynaklarda yer alan geçiş dönemi bilgileri güncel uygulamanın tespiti bakımından yeterli olmadığından ilgili başvuruların yetkili mercie yapılması önerilir.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 26Kaynağı aç
İptal talepleri, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişilere veya hukuki haleflerine karşı ileri sürülür. Talep marka sahibine tebliğ edilir; marka sahibi bir ay içinde delillerini ve cevaplarını Kuruma sunar; bu süre içinde talep edilmesi hâlinde Kurum bir aya kadar ek süre verebilir. Kurum, iddia ve savunmalar ile sunulan deliller çerçevesinde dosya üzerinden kararını verir.
İptal halleri markanın tescil edildiği mal veya hizmetlerin yalnızca bir kısmına ilişkin bulunuyorsa sadece o mal veya hizmet yönünden kısmi iptale karar verilir; marka örneğini değiştirecek biçimde iptal kararı verilemez. Markanın beş yıllık kullanmama süresinin dolması ile iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarih arasında tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından ciddi biçimde kullanılmış olması hâlinde kullanmama nedenine dayalı iptal talepleri reddedilir. Ancak iptal talebinde bulunulacağı düşünülerek gerçekleştirilen kullanımda, talebin Kuruma sunulmasından önceki üç ay içindeki kullanım bu değerlendirmede dikkate alınmaz.
Hükümsüzlük Davası ve Sessiz Kalma Nedeniyle Hak Kaybı
Marka hükümsüzlük davası, dava tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişilere veya hukuki haleflerine karşı açılır; Kurum bu davada taraf gösterilmez. Hükümsüzlük nedenleri tescilli mal veya hizmetlerin bir kısmına ilişkinse yalnız o kısım için kısmi hükümsüzlüğe karar verilir; marka örneğini değiştirecek nitelikte karar tesis edilemez.
Marka sahibi, sonraki tarihli bir markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde bu duruma birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, sonraki tarihli tescil kötüniyetli olmadıkça kendi markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez.
Marka tescili yaptırmak zorunlu mudur?
Marka tescili zorunlu değildir; ancak tescil, hak sahibine aynı veya benzer mal veya hizmetlerde karıştırılma ihtimali doğuran, markanın itibarından haksız avantaj sağlayan veya ayırt ediciliğine zarar veren izinsiz kullanımları önleme yetkisi tanır.
Başvuru evrakındaki hatalar nasıl düzeltilir?
Marka başvurusunun içeriğinde, örneğinde veya mal ve hizmet listesinde değişiklik yaratmayan imla ve açık maddi hatalar başvuru sahibinin talebi üzerine düzeltilir.
Marka koruma ve yenileme süresi ne kadardır?
Marka koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır. Yenileme talebi koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılmalıdır; bu süre içinde yapılmaması hâlinde sona erme tarihinden itibaren altı aylık ek süre içinde ek ücret ödenerek de yenileme talep edilebilir. Her iki süre de geçirilirse marka hükümden düşer.
Kullanılmayan markalar bakımından hangi yaptırım uygulanır?
Tescil tarihinden itibaren haklı bir neden olmaksızın beş yıl içinde Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan veya kullanımına kesintisiz beş yıl ara verilen markalar hakkında iptal kararı verilebilir.
Hükümsüzlük davasında tescil Kurumu davalı gösterilebilir mi?
Marka hükümsüzlük davası yalnızca sicilde kayıtlı marka sahibine veya haleflerine karşı açılır; Kurum davalı olarak taraf gösterilmez.
Şekli eksiklik giderilmezse başvuruya ne olur?
Süresi içinde eksikliği giderilmeyen başvuru işlemden kaldırılır. Birden fazla sınıfı kapsayan başvurularda yalnızca sınıf ücretine ilişkin eksiklik giderilmemişse inceleme ödenen ücretin kapsadığı sınıflarla sınırlı sürdürülür. Rüçhan hakkına ilişkin eksikliğin giderilmemesi ise rüçhan hakkının kaybına yol açar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy