Malvarlığına Karşı Suçlar ve Türk Ceza Kanunundaki Cezaları

Hırsızlık Suçu, Nitelikli Halleri ve Cezayı Etkileyen Haller

Zilyedinin rızası hilafına başkasına ait taşınır bir eşyayı kendisine veya üçüncü bir kişiye menfaat temin etmek amacıyla bulunduğu konumdan alan kişiye 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 141/1 gereğince bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Bu eylemin kamusal binalarda, ibadete ayrılmış yerlerde veya kamu yararına tahsisli eşyalar üzerinde, toplu taşıma araçlarında yahut bunların kalkış ve varış istasyonlarında, doğal afet ve felaketlerin zararlarını önleme amacıyla hazırlanan araç gereçler ile adet veya kullanımları sebebiyle açıkta bırakılan eşyalar hakkında işlenmesi durumunda Türk Ceza Kanunu m. 142/1 uyarınca üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası tayin edilir. Mağdurun eşyasını muhafaza edemeyecek durumda bulunmasından ya da vefatından istifade edilmesi, elde ve üstte taşınan eşyanın çekip alınması veya özel yetenekle çalınması, kilit açılması ya da bilişim araçları kullanılması hallerinde Türk Ceza Kanunu m. 142/2 uyarınca beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmedilir; elde veya üstte taşınan malın çekilip alınması fiili kendini savunamayacak durumdaki kişilere yönelmişse ceza üçte bir oranına kadar artırılır. Sıvı veya gaz formundaki enerjiye ve bunların iletimi, işlenmesi veya depolanmasına özgü tesislere yönelik hırsızlık fiillerinde Türk Ceza Kanunu m. 142/3 gereğince beş yıldan on iki yıla kadar hapis cezası uygulanır; fiilin örgüt bünyesinde yürütülmesi halinde hapis cezası yarı oranında artırılarak on bin güne kadar adli para cezası verilir. Hırsızlık eylemi nedeniyle haberleşme, elektrik veya enerji hatları ile demiryolu ya da havayolu taşımacılığına ilişkin kamu hizmetlerinde geçici kesintiler yaşanması durumunda Türk Ceza Kanunu m. 142/5 kapsamında verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır. Suçun gece işlenmesi halinde Türk Ceza Kanunu m. 143 uyarınca tayin olunacak yaptırım yarı oranında yükseltilir. Hırsızlık amacıyla konut dokunulmazlığının ihlal edilmesi veya mala zarar verilmesi hallerinde Türk Ceza Kanunu m. 142/4 uyarınca takibat yapılması şikayete bağlı tutulmaz. Fiilin hukuki bir münasebetten doğan alacağı tahsil maksadıyla icra edilmesi durumunda Türk Ceza Kanunu m. 144 gereğince soruşturma şikayete tabi kılınarak ceza indirilir; çalınan eşyanın değerinin az olması halinde ise mahkeme Türk Ceza Kanunu m. 145 uyarınca cezada indirime gidebileceği gibi olayın mahiyetine göre ceza vermekten de vazgeçebilir.

Yağma Suçunun Nitelikleri ve Hukuki Sorumluluk

Bir başkasını kendisinin veya bir yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik saldırı gerçekleştireceğinden ya da malvarlığı yönünden büyük bir zarara uğratacağından bahisle tehdit ederek veya cebir uygulayarak bir malı teslime yahut alınmasına karşı koymamaya mecbur kılan kimseye Türk Ceza Kanunu m. 148/1 gereğince altı yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir. Cebir veya tehdit yoluyla mağdurun kendisini veya başkasını borç altına sokabilecek bir senedi veya var olan senedin hükümsüz kaldığını bildiren belgeyi vermeye, alınmasına mani olmamaya, senet haline getirilebilecek bir kağıdı imzalamaya veya senedi imha etmeye mecbur bırakılması hallerinde de Türk Ceza Kanunu m. 148/2 uyarınca aynı ceza tayin edilir. Mağdurun herhangi bir vasıta kullanılarak kendisini bilmeyecek ve savunamayacak duruma sokulması Türk Ceza Kanunu m. 148/3 gereğince yağma suçunda cebir sayılır. Yağma suçuna konu eşyanın değerinin azlığı durumunda Türk Ceza Kanunu m. 150/2 uyarınca mahkemece verilecek cezada üçte birden yarıya kadar indirim yapılabilir. Failin gerçek bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla cebir veya tehdit kullanması halinde ise Türk Ceza Kanunu m. 150/1 uyarınca yağma hükümleri değil, somut fiilin kapsamına göre kasten yaralama veya tehdit suçlarına ilişkin hükümler uygulanır.

Mala Zarar Verme, Güveni Kötüye Kullanma ve Dolandırıcılık

Başkasına ait taşınır veya taşınmaz malı kısmen ya da tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz kılan veya kirleten kişi hakkında Türk Ceza Kanunu m. 151/1 gereğince mağdurun şikayeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası tatbik edilir. Başkasına ait olup muhafaza edilmek veya belirli biçimde kullanılmak üzere zilyetliği devredilmiş mal üzerinde devir amacı dışında tasarrufta bulunan veya zilyetlik devrini inkar eden fail Türk Ceza Kanunu m. 155/1 uyarınca şikayet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Bu fiilin başkalarının mallarını idare yetkisi veya meslek, sanat, ticaret yahut hizmet ilişkisi sebebiyle teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi halinde ise Türk Ceza Kanunu m. 155/2 gereğince bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Güveni kötüye kullanma suçunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtları üzerinde icra edilmesi durumunda Türk Ceza Kanunu m. 155/3 gereğince ceza bir kat artırılır. Dolandırıcılık fiilinde ise hileli davranışlarla bir kimseyi aldatarak mağdurun veya bir başkasının zararına haksız menfaat temin eden faile Türk Ceza Kanunu m. 157/1 gereğince bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası tayin edilir.

Kaybedilmiş Eşyaya İlişkin Kanuni Yükümlülükler

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 769/1-2 gereğince kaybedilmiş bir şeyi bulan kimse; durumu malın sahibine, sahibi bilinmiyorsa kolluk birimlerine veya köylerde muhtara bildirmek veya araştırma yapmak ve gerektiğinde ilan vermek zorundadır. Bulunan eşyanın önemli ölçüde değerli olması durumunda her halde kolluk birimlerine veya muhtara bildirim gerçekleştirilmelidir. Oturulan bir evde, işyerinde ya da kamu hizmeti görülen bir alanda bulunan eşyalar ise Türk Medeni Kanunu m. 769/3 doğrultusunda o yerin sahibine, kiracısına ya da ilgili alanda denetim ve gözetimle görevlendirilmiş personele teslim edilmelidir.

Akrabalık Halleri ve Eşya Müsaderesi

Yağma ve nitelikli yağma suçları hariç olmak üzere malvarlığına karşı suçların; haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşler, üstsoy veya altsoy veya bu derecede kayın hısımları, evlat edinen veya evlatlık ya da aynı konutta yaşayan kardeşler zararına işlenmesi halinde Türk Ceza Kanunu m. 167/1 uyarınca ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Söz konusu suçların ayrılık kararı verilmiş eşler, aynı konutta ikamet etmeyen kardeşler veya aynı konutta birlikte yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımları aleyhine işlenmesi durumunda ise Türk Ceza Kanunu m. 167/2 uyarınca soruşturma ve kovuşturma şikayete tabi olup tayin edilecek ceza yarı oranında indirilir. Öte yandan kasıtlı bir suçun icrasında kullanılan, tahsis edilen veya suçtan meydana gelen eşyalar iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak kaydıyla Türk Ceza Kanunu m. 54/1 gereğince müsadere edilir. Ancak suçta kullanılan eşyanın müsaderesinin işlenen suça nazaran daha ağır sonuçlar doğuracağı ve hakkaniyete aykırılık teşkil edeceği hallerde mahkemece Türk Ceza Kanunu m. 54/3 kapsamında müsadereye hükmedilmeyebilir.

Etkin Pişmanlık ve Karşılıksız Yararlanma Düzenlemeleri

Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs ve taksirli iflâs fiilleri tamamlandıktan sonra, hakkında henüz kovuşturma evresine geçilmeden önce suça katılanların veya failin pişmanlık duyup mağdurun zararını aynen iade yahut tazmin suretiyle bütünüyle karşılaması durumunda Türk Ceza Kanunu m. 168/1 uyarınca verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Söz konusu zararın kovuşturma aşamasında fakat hüküm tesis edilmeden evvel bütünüyle karşılanması halinde ise Türk Ceza Kanunu m. 168/2 gereğince verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir. Yağma suçunda etkin pişmanlık gösterilerek kovuşturma öncesinde zararın eksiksiz telafi edilmesi durumunda Türk Ceza Kanunu m. 168/3 gereğince cezada yarı oranına, yargılama sürecinde hüküm öncesinde giderilmesi durumunda ise üçte bire kadar indirime gidilir. Zararın kısmi olarak telafi edilmesi halinde etkin pişmanlık hükümlerinin tatbiki Türk Ceza Kanunu m. 168/4 uyarınca mağdurun rızasına bağlıdır. Karşılıksız yararlanma suçunda ise soruşturma aşaması tamamlanıncaya dek zararın tamamının ödenmesi Türk Ceza Kanunu m. 168/5 gereği kamu davasının açılmasını engeller; zararın hükme kadar bütünüyle karşılanması durumunda cezada üçte bire kadar indirim sağlanır, ancak fail bu imkandan ikiden fazla yararlanamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy