TCK 151 ve 152 Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası

Mala Zarar Verme Suçunun Temel Şekli ve Cezası

Mala zarar verme suçu, başkasına ait taşınır veya taşınmaz bir malın kısmen ya da tamamen yıkılması, tahrip edilmesi, yok edilmesi, bozulması, kullanılamaz hale getirilmesi veya kirletilmesi fiilleriyle oluşur. Türk Ceza Kanunu'nun 151. maddesinin birinci fıkrası uyarınca suçun bu temel şeklinin kovuşturulması mağdurun şikayetine bağlıdır. Eylemi gerçekleştiren fail hakkında dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Maddenin ikinci fıkrası ise yürürlükten kaldırılmıştır.

Şikayet Hakkı, Süresi ve Şikayetten Vazgeçme

Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlarda yetkili kimsenin altı ay içinde şikayette bulunmaması halinde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu hak düşürücü süre, zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla şikayet hakkı bulunan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Şikayet hakkına sahip birden fazla kişinin bulunması durumunda, hak sahiplerinden birinin altı aylık süreyi geçirmesi diğer hak sahiplerinin başvuru hakkını düşürmez; süresinde şikayette bulunulmadığı takdirde ise kamu davası açılamaz.

Kovuşturulması şikayete bağlı suçlarda, kanunda aksine bir düzenleme bulunmadıkça suçtan zarar gören kişinin şikayetinden vazgeçmesi kamu davasını düşürür. Hükmün kesinleşmesinden sonra gerçekleşen vazgeçme ise cezanın infazına engel teşkil etmez. Vazgeçme, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça bunu kabul etmeyen sanığı etkilemez. İştirak halinde işlenmiş suçlarda sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğer iştirakçileri de kapsar. Ayrıca kamu davasının düşmesi şikayetten vazgeçmeden ileri gelmiş ve mağdur vazgeçme anında şahsi haklarından feragat ettiğini açıkça bildirmişse, aynı fiil gerekçe gösterilerek hukuk mahkemesinde tazminat davası açılamaz.

Nitelikli Mala Zarar Verme Halleri

Mala zarar verme eyleminin kamusal nitelikteki değerlere, koruma tesislerine veya tarımsal unsurlara yönelmesi cezayı artıran nitelikli haller arasında düzenlenmiştir. Türk Ceza Kanunu'nun 152. maddesinin birinci fıkrasına göre; kamu kurumlarına ait veya kamu hizmeti ile kamunun yararlanmasına tahsis edilen taşınır ya da taşınmaz mallar; yangın, su baskını, kaza ve benzeri felaketleri önlemeye yarayan araç ve donanımlar; Devlet ormanı sayılmayan sahalardaki dikili ağaçlar, fidanlar veya bağ çubukları ile sulama, içme suyu temini ve afetten korunma amaçlı yapılar hedef alındığında fail hakkında bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Aynı ceza aralığı; grev veya lokavt hallerinde işverenlerin veya işçilerin ya da işveren veya işçi sendika veya konfederasyonlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında; siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve bunların üst kuruluşlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında suçun işlenmesi durumunda da uygulanır. Görevi sona ermiş olsa dahi, bir kamu görevlisinin zararına olarak sırf görevinden ötürü öç almak amacıyla hareket edilmesi de Türk Ceza Kanunu'nun 152. maddesinin birinci fıkrası gereğince bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasını gerektirir.

Yakma, Kundaklama ve Kamu Hizmetinin Aksaması

Mala zarar verme suçunun yakılarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanılarak, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olunarak ya da radyasyona maruz bırakmak, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanmak suretiyle işlenmesi halinde, Türk Ceza Kanunu'nun 152. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca verilecek ceza bir katına kadar artırılır.

Mala zarar verme eyleminin gerçekleştirilmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması meydana gelirse, Türk Ceza Kanunu'nun 152. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince tayin edilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılarak hükmolunur.

Akrabalık İlişkisi ve Şahsi Cezasızlık Halleri

Mala zarar verme suçunun aile fertleri zararına işlenmesi durumunda kanun koyucu şahsi cezasızlık ve ceza indirimi nedenleri öngörmüştür. Türk Ceza Kanunu'nun 167. maddesinin birinci fıkrasına göre; haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyunun veya bu derecedeki kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen ya da evlatlığın, aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına olarak işlenmesi halinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.

Fiilin; mahkemece ayrılık kararı verilmiş eşin, ayrı konutlarda ikamet eden kardeşlerin ya da aynı çatı altında birlikte yaşanılan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının aleyhine işlenmesi durumunda, Türk Ceza Kanunu'nun 167. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgili akraba hakkında şikayet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir.

Etkin Pişmanlık ve Zararın Giderilmesi

Suç tamamlandıktan sonra fakat dava açılıp kovuşturma evresine geçilmeden önce fail, azmettiren ya da yardım eden kişinin pişmanlık duyarak mağdurun uğradığı zararı aynen iade veya tazmin yoluyla eksiksiz gidermesi halinde, Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin birinci fıkrası gereğince verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Zararın kovuşturma başladıktan sonra ancak mahkemece hüküm kurulmadan önce tamamen karşılanması durumunda ise aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir.

Uğranılan zararın aynen iade veya tazmin suretiyle kısmen giderilmesi durumunda etkin pişmanlık hükümlerinin fail yararına uygulanabilmesi için, Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca ayrıca mağdurun rızası aranır.

Hırsızlık Suçuyla İçtima ve Maddi-Manevi Tazminat

Mala zarar verme fiili hırsızlık suçunun işlenmesi sırasında doğrudan hırsızlığa konu mal üzerinde gerçekleşmişse korunan hukuki yarar aynı olduğundan fail ayrıca mala zarar verme suçundan cezalandırılmaz, yalnızca hırsızlık suçundan sorumlu tutulur. Ancak hırsızlık eylemi gerçekleştirilirken suça konu mal dışında başka bir eşyaya zarar verilmesi halinde fail hem hırsızlık hem de mala zarar verme suçundan ayrı ayrı cezalandırılır.

Mala zarar verme fiilinden zarar gören kişi, malvarlığındaki eksilmenin giderilmesi amacıyla tazminat talebinde bulunabilir. Fiilin salt üzüntü doğurması tek başına manevi tazminat için yeterli sayılmamakta; manevi tazminat isteminin kabulü için eylem neticesinde mağdurun kişilik değerlerinde objektif bir eksilmenin meydana geldiğinin ortaya konulması aranmaktadır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy