Nitelikli Mala Zarar Verme Suçu ve Cezai Yaptırımı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 152. maddesinin birinci fıkrası, mala zarar verme fiilinin belirli korunan değerlere veya kişilere yönelmesi halini nitelikli unsur sayarak faile bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörmüştür. Suçun; kamu kurum ve kuruluşlarına ait veya kamu hizmetine tahsis edilmiş yahut kamunun yararlanmasına sunulmuş bina, tesis ve diğer eşyaya yönelmesi cezanın bu fıkra kapsamında belirlenmesini gerektirir. Yangın, sel, kaza ve benzeri felaketlerden korunma amacına ayrılmış tesis ve eşyalar da aynı himayeden yararlanır. Benzer şekilde sulama şebekeleri, içme suyu sağlama donanımları veya afet önleme tesisleri aleyhine gerçekleştirilen tahribat eylemleri de bu yaptırıma tabidir. Mülkiyeti özel kişilere ait olsa dahi bir eşyanın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun kullanımına sunulmuş bulunması nitelikli halin uygulanabilmesi bakımından yeterlidir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 152Kaynağı aç
a) Kamu kurum ve kuruluşlarına ait,
kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis
veya diğer eşya hakkında,
b) Yangına, sel ve taşkına, kazaya
ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş her türlü eşya veya tesis
hakkında,
c) Devlet ormanı statüsündeki yerler
hariç, nerede olursa olsun, her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu hakkında,
d) Sulamaya, içme sularının sağlanmasına
veya afetlerden korumaya yarayan tesisler hakkında,
e) Grev veya lokavt hallerinde
işverenlerin veya işçilerin veya işveren veya işçi sendika veya konfederasyonlarının
maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında,
f) Siyasi partilerin, kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının maliki olduğu veya
kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında,
g) Sona ermiş olsa bile, görevinden
ötürü öç almak amacıyla bir kamu görevlisinin zararına olarak,
İşlenmesi
halinde, fail hakkında bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Mala zarar verme suçunun;
a) Yakarak, yakıcı veya patlayıcı
madde kullanarak,
b) Toprak kaymasına, çığ düşmesine,
sel veya taşkına neden olmak suretiyle,
c) Radyasyona maruz bırakarak,
nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak,
işlenmesi halinde, verilecek ceza
bir katına kadar artırılır.
(3) (Ek: 18/6/2014-6545/65 md.) Mala
zarar verme suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya
havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde,
yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar
artırılır.
İbadethanelere ve mezarlıklara
zarar verme
Maddede korunan bir diğer grup ise çalışma hayatı, siyasi ve mesleki örgütlenmeler ile kamu görevlileridir. Grev veya lokavt esnasında işçi ya da işverenlerin yahut bunların sendika ve konfederasyonlarının maliki olduğu veya kullanımında bulunan bina, tesis ve eşyaya zarar verilmesi durumunda nitelikli ceza uygulanır. Bu kapsamda failin bizzat greve katılan işçi veya lokavt uygulayan işveren olması aranmaz; taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda veya işyeri işgalleri sırasında mallara zarar verilmesi yeterlidir. Siyasi partiler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve bunların üst kuruluşlarının maliki olduğu veya fiilen kullandığı eşyalar da aynı güvenceye sahiptir. Ayrıca görevi sona ermiş bulunsa bile kamu görevlisine ifa ettiği vazifeden ötürü öç almak saikiyle yöneltilen zarar verme eylemleri de fıkra kapsamındadır.
Ağaç, Fidan ve Bağ Çubuklarının Korunması
Devlet ormanı statüsündeki sahalar haricinde kalmak şartıyla, nerede bulunursa bulunsun her çeşit dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğuna zarar verilmesi TCK m. 152/1-c bendi çerçevesinde cezalandırılır. Bu varlıkların özel mülk içerisinde, yol kenarlarında veya kamusal parklarda yer alması fıkranın tatbiki açısından fark yaratmaz. Korumanın devreye girmesi için bitkinin dikili olması kafi görülmüş olup meyve verir durumda bulunması şartı aranmamıştır. Devlet ormanlarındaki ağaç ve fidanların fıkra kapsamı dışında tutulma nedeni ise bu alanlardaki tahribat fiillerinin 6831 sayılı Orman Kanunu'nda müstakil suçlar olarak düzenlenmiş olmasıdır.
Cezayı Artıran Özel Nitelikli Durumlar
TCK m. 152'nin ikinci fıkrası uyarınca suçun yakılarak veya yakıcı ya da patlayıcı madde kullanılarak işlenmesi verilecek cezanın bir katına kadar artırılmasını gerektirir. Aynı artırım; toprak kayması, çığ düşmesi, sel veya taşkına sebebiyet verilmesi yahut radyasyona maruz bırakma, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanma suretiyle zararın meydana getirilmesi hallerinde de uygulanır. Kanun koyucu bu yöntemlerin doğurduğu genel kamu tehlikesini ve tahribat gücünü cezanın ağırlaştırılması sebebi saymıştır.
Maddenin üçüncü fıkrasında ise netice sebebiyle ağırlaşan bir durum hüküm altına alınmıştır. Mala zarar verme eyleminin icrası neticesinde haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında yürütülen kamu hizmetinin geçici bir süreyle dahi olsa aksaması halinde, ilk iki fıkra hükümleri uyarınca saptanacak ceza yarısından iki katına kadar artırılarak tatbik edilir.
Temel Suç Tipi ile Karşılaştırma ve Muhakeme Usulü
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 151. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen temel mala zarar verme fiili; başkasına ait taşınır veya taşınmaz malın kısmen ya da tamamen yıkılması, tahrip edilmesi, yok edilmesi, bozulması, kullanılamaz hale getirilmesi veya kirletilmesi durumunda mağdurun şikayetine bağlı olarak dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasını öngörmektedir. Buna karşılık 152. maddede yer alan nitelikli hallerin varlığı halinde ceza aralığı yükseltildiği gibi takibat da şikayet koşuluna tabi tutulmamıştır. Yetkili adli merciler nitelikli hallere ilişkin soruşturma ve kovuşturma işlemlerini re'sen yürütür.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 151Kaynağı aç
taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan,
kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine, dört
aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) (Mülga:9/7/2021-7332/17 md.)
Mala zarar vermenin nitelikli
halleri[69]
TCK 152 kapsamındaki nitelikli hallerde soruşturma şikayete bağlı mıdır?
Nitelikli mala zarar verme suçunda soruşturma ve kovuşturma yapılması mağdurun şikayetine tabi değildir, süreç cumhuriyet savcılıkları ve mahkemelerce re'sen yürütülür.
Kamuya tahsisli ancak özel kişiye ait eşyaya zarar verilmesi bu suçu oluşturur mu?
Eşyanın mülkiyetinin bizzat kamu kurumuna ait olması aranmaz; eşyanın kamu hizmetine veya kamunun yararlanmasına tahsis edilmiş bulunması nitelikli halin uygulanması için kafidir.
Özel mülkteki meyvesiz bir fidanın kesilmesi nitelikli mala zarar verme sayılır mı?
Devlet ormanı dışındaki her türlü dikili ağaç ve fidan meyve verip vermediğine bakılmaksızın ve özel mülkte bulunsa dahi TCK m. 152/1-c uyarınca nitelikli hal kapsamında değerlendirilir.
Yakıcı madde kullanılarak mala zarar verilmesi halinde ceza nasıl artırılır?
Suçun yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanılarak işlenmesi durumunda TCK m. 152/2 gereğince hükmolunacak ceza bir katına kadar artırılır.
Eylemin kamu ulaşımını veya enerjiyi aksatması cezayı nasıl etkiler?
Zarar verme fiili sebebiyle enerji, haberleşme ya da demiryolu veya havayolu ulaşımına dair kamu hizmeti geçici de olsa aksarsa ceza yarısından iki katına kadar artırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy