Mala Zarar Verme Suçu: TCK 151-152 Kapsamında Ceza ve Unsurlar

Mala zarar verme suçu, Türk Ceza Kanunu'nun 151. ve 152. maddelerinde düzenlenmiş olup korunan temel hukuki değer mülkiyet hakkıdır. TCK m. 151/1'e göre başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen ya da tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi bu suçu işlemiş sayılır. Suçun basit hali şikâyete bağlıdır; mağdurun şikâyeti olmadan soruşturma başlatılamaz.

Suçun Unsurları

Mala zarar verme, yalnızca kasıtla işlenebilen bir suçtur; kanun, suçun oluşması için özel bir kast aramamaktadır. TCK m. 151/1 kapsamındaki fiil unsuru geniş biçimde tanımlanmış olup yıkma, tahrip, yok etme, bozma, kullanılamaz kılma ve kirletmeyi kapsar.

TCK m. 151/2, 9 Temmuz 2021 tarihli ve 7332 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.

Basit Hal: Ceza ve Şikâyet Koşulu

TCK m. 151/1'deki basit hal için öngörülen yaptırım dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. İki yaptırım seçenek olarak sunulduğundan mahkeme, somut olayın koşullarına göre takdir yetkisini kullanır. Suçun şikâyete bağlı olması nedeniyle mağdurun belirli bir süre içinde başvurması gerekir.

TCK m. 73/1 uyarınca şikâyet süresi, yetkili kişinin fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı aydır; bu süre içinde şikâyette bulunulmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, TCK m. 73/2 gereğince zamanaşımını aşamaz. Şikâyet hakkı birden fazla kişiye aitse içlerinden birinin süreyi geçirmesi diğerlerinin hakkını düşürmez. Şikâyetten vazgeçme, kanunda aksi yazılı olmadıkça davayı düşürür; ancak hüküm kesinleştikten sonra yapılan vazgeçme cezanın infazını engellemez. Vazgeçme sırasında şahsi haklardan da açıkça vazgeçilmişse hukuk mahkemesinde tazminat davası açma imkânı da ortadan kalkar.

Nitelikli Haller ve Ceza Artırımı

TCK m. 152/1, mala zarar verme eyleminin belirli koşullar altında işlenmesini nitelikli hal olarak düzenler ve bu durumlarda bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörür. Suçun bu kapsamda kalması için eylemin şu konularda gerçekleşmesi gerekir: kamu kurum ve kuruluşlarına ait ya da kamu hizmetine veya kamunun yararlanmasına tahsis edilmiş yer, bina, tesis veya eşya; yangın, sel, kaza ve benzeri felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş eşya veya tesis; devlet ormanı statüsündeki yerler hariç dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu; sulama, içme suyu ya da afetten koruma tesisleri; grev veya lokavt sırasında işveren ya da işçilere ya da bunların sendikaları veya konfederasyonlarına ait yahut kullanımındaki bina, tesis veya eşya; siyasi partilerin ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının maliki olduğu veya kullanımındaki bina, tesis ya da eşya; son olarak, görevi sona ermiş olsa bile bir kamu görevlisine yönelik öç alma amacıyla işlenen eylem.

TCK m. 152/2, suçun işleniş biçimine göre ayrı bir artırım öngörür: eylemin yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak; toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle; ya da radyasyona maruz bırakarak, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak gerçekleştirilmesi halinde verilecek ceza bir katına kadar artırılır. Bunlara ek olarak TCK m. 152/3'e göre suçun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde birinci ve ikinci fıkra kapsamında verilen ceza yarısından iki katına kadar ayrıca artırılır. Bu son fıkra, 18 Haziran 2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun ile eklenmiştir.

Kamu Malına Zarar Verme

Kamu kurum ve kuruluşlarına ait ya da kamu hizmetine tahsis edilmiş yer, bina, tesis veya eşyaya zarar verilmesi TCK m. 152/1 kapsamında nitelikli hal oluşturur. Yargıtay 15. Ceza Dairesi'nin 2015/9608 esas, 2016/1241 karar sayılı kararında polis aracının arka kısmındaki korumalara ve bagaj kapağına zarar verilmesi ile karakol içindeki eşyalara zarar verilmesi eylemlerinin kamu malına zarar verme suçunu oluşturduğu kabul edilmiştir.

Şahsi Cezasızlık ve Akrabalar Arasında İndirim

TCK m. 167/1 uyarınca mala zarar verme suçunun belirli yakınlar arasında işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz. Bu hüküm; haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyun ya da bu derecedeki kayın hısımlarından birinin, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta birlikte yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenen eylemler için uygulanır.

Cezasızlık yerine indirim uygulanacak durumlar da ayrıca düzenlenmiştir. TCK m. 167/2 kapsamında, haklarında ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin, aynı konutta yaşamayan kardeşlerden birinin ya da aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının zararına işlenmesi hâlinde, şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir.

Etkin Pişmanlık

TCK m. 168/1 uyarınca suç tamamlandıktan sonra, kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi hâlinde verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. TCK m. 168/2 uyarınca kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce etkin pişmanlık gösterilmesi hâlinde verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir. Zararın yalnızca kısmen karşılanması durumunda bu indirimden yararlanmak mağdurun rızasına bağlıdır.

Uzlaştırma

Mala zarar verme suçunun basit hali şikâyete bağlı olduğundan CMK m. 253/1-a kapsamında uzlaştırmaya tabidir. Soruşturma aşamasında şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi arasında uzlaştırma girişiminde bulunulur. Taraflara uzlaşma teklifi iletildikten itibaren yedi gün içinde yanıt verilmezse teklif reddedilmiş sayılır. Uzlaştırmacı, dosyayı teslim aldığı tarihten itibaren en geç otuz gün içinde süreci sonuçlandırmalıdır; büro bu süreyi her seferinde yirmi günü aşmamak üzere en fazla iki kez uzatabilir.

Uzlaşma sağlandığında sonuç, edimin ifa şekline bağlıdır. Şüphelinin edimini derhal yerine getirmesi hâlinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; edimin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hâlinde ise şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Uzlaştırma yoluna gidildikten sonra girişim sonuçsuz kalırsa tekrar uzlaştırma yapılamaz. Uzlaşmanın sağlanması hâlinde, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar dışında, o suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış bir dava varsa feragat edilmiş sayılır. Uzlaştırma müzakerelerinde yapılan açıklamalar hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz.

Uzlaştırma kapsamındaki bir suçun bu kapsama girmeyen başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmesi hâlinde uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Bununla birlikte, önödeme kapsamına giren bir suçla birlikte işlenme hâlinde uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır. Uzlaştırma sürecinin başlamasıyla birlikte, ilk uzlaşma teklifinden girişimin sonuçsuz kaldığının tespitine kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

CMK m. 231/5 uyarınca hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir; bu mahkemenin takdir yetkisindedir. HAGB kararı verilebilmesi için üç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir: sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması; mahkemenin sanığın tutum ve davranışlarını değerlendirerek yeniden suç işlemeyeceğine kanaat getirmesi; mağdurun ya da kamunun uğradığı zararın aynen iade, eski hale getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi. Zararın taksitle giderilmesi de HAGB'ye imkân tanımaktadır. HAGB kararının verilmesi hâlinde sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi ya da yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde mahkeme hükmü açıklar. HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir.

İştirak ve Zincirleme Suç

Suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde TCK m. 37 devreye girer: suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren her kişi fail sıfatıyla sorumlu tutulur. Kusur yeteneği olmayan birini araç olarak kullanan failin cezası ise üçte birden yarısına kadar artırılır.

Aynı suç işleme kararı çerçevesinde değişik zamanlarda bir kişiye karşı mala zarar verme suçunun birden fazla kez işlenmesi hâlinde TCK m. 43/1 uyarınca zincirleme suç hükümleri uygulanabilir; tek cezaya hükmedilir ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Aynı suçun tek fiille birden fazla kişiye karşı işlenmesi hâlinde de bu kural uygulanır. Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçları zincirleme suç hükümlerinin dışında tutulmuş olup mala zarar verme bu istisnalar arasında yer almamaktadır.

TCK m. 42 kapsamında bileşik suç durumunda farklı bir kural geçerlidir: birinin diğerinin unsurunu ya da ağırlaştırıcı nedenini oluşturması nedeniyle tek fiil sayılan hallerde suçların içtiması söz konusu olmaz.

Sık Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy