Eşler arasında mal rejimi bakımından esas olan, edinilmiş mallara katılmanın uygulanmasıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 202. maddesi bu esası koyar ve eşlere, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul etme imkânı verir. Sözleşmenin şekli aynı kanunun 205. maddesindedir: sözleşme noterde, düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 202Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 205Kaynağı aç
Yasal rejim ve sözleşmeyle kabul
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 202. maddesine göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilir.
Noter şekli, yazılı bildirim ve imza
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 205. maddesi, mal rejimi sözleşmesinin noterde yapılmasını iki biçime bağlar. Sözleşme düzenleme şeklinde yapılabileceği gibi onaylama şeklinde de yapılabilir.
Noter biçiminin yanında, evlenme başvurusu sırasında kullanılan bir bildirim imkânı da vardır. Taraflar, başvuru sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 184Kaynağı aç
Aynı madde imzayı da zorunlu tutar. Mal rejimi sözleşmesini taraflar imzalar. Gerektiğinde yasal temsilcilerin de imzası aranır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 26Kaynağı aç
İçerik serbestisi ve fer'î sonuçlar
Sözleşme içeriği, kanunun çizdiği çerçevenin dışında serbestçe genişletilemez. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 26. maddesine göre taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilir.
Boşanma veya ayrılıkta fer'î sonuçlar için ayrıca hâkim onayı aranır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 184. maddesine göre bu sonuçlara ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.
Sonradan yapılan sözleşmenin ileriye etkisi
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2016/10565, K. 2017/8506 sayılı kararında, edinilmiş mallara katılma rejimi dışındaki diğer mal rejimlerinin sonradan benimsenmesi ele alınmıştır. Bu yönde sonradan yapılan sözleşmeler ancak ileriye etkilidir ve yapıldıkları tarihten sonraki dönem için sonuç doğurur.
Kararın gerekçesi, davalılar arasında yapılan mal ayrılığı sözleşmesini de yapıldığı tarihten sonrası için geçerli saymıştır. Bu belirleme, kararda incelenen sözleşme hakkındadır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/10565, K. 2017/8506Kaynağı aç
Alacaklıya karşı sorumluluk
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 213. maddesi, mal rejimi işleminin alacaklı karşısındaki sınırını gösterir. Eşlerden birinin alacaklıları ile ortaklığın alacaklıları, haklarını üzerinden alabilecekleri mallar bakımından korunur. Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya önceki rejimin tasfiyesi bu malları sorumluluk dışında bırakamaz.
Kendisine böyle mallar geçmiş olan eş, borçlardan kişisel olarak sorumludur. Malların borcu ödemeye yetmediğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir; kurtulma, ispat edilen yetersizlik ölçüsünü geçemez.
Hukuki yarar ve bozma sonucu
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2016/10565, K. 2017/8506 sayılı kararının gerekçesinde, davalılar arasındaki mal ayrılığı sözleşmesinin davacıların haklarını etkilemediği belirtilmiştir. Bu nedenle davacıların söz konusu davayı açmakta hukuki yararlarının bulunmadığı ifade edilmiştir.
Daire, davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçeyle kabulüne karar verilmesini doğru bulmamıştır. Daire davayı kendisi reddetmemiştir. Davalılar vekilinin temyiz itirazları kabul edilmiş ve hüküm, 6100 sayılı HMK'nın Geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK'un 428. maddesi uyarınca bozulmuştur. Karar 07.06.2017 tarihinde oybirliğiyle verilmiştir.
Aynı ilamda, 1086 sayılı HUMK'un 440/I maddesi gereğince karar düzeltme yolu da gösterilmiştir. Yargıtay daire ilamının tebliğinden itibaren 15 gün içinde ilama karşı karar düzeltme istenebilir. Bu süre, mal rejimi sözleşmesinin kuruluş şartı değil, bu ilamda bildirilen karar düzeltme yoluna ilişkindir.
Sık sorulan sorular
Sözleşme yapılmazsa hangi rejim esastır?
Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması esastır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilir.
Mal rejimi sözleşmesi nerede yapılır?
Sözleşme noterde, düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Evlenme başvurusu sırasında taraflar, seçtikleri mal rejimini yazılı olarak da bildirebilir.
Yasal temsilcinin imzası gerekir mi?
Gerektiğinde gerekir. Mal rejimi sözleşmesinin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur.
Fer'î sonuç anlaşması onaysız geçerli olur mu?
Olmaz. Boşanma veya ayrılığın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.
Sonradan seçilen başka rejim hangi döneme etki eder?
Edinilmiş mallara katılma dışındaki bir rejimi sonradan benimseyen sözleşme, yapıldığı tarihten sonraki dönem için sonuç doğurur. Etki ileriye yöneliktir.
Rejim işlemi alacaklıdan malı korur mu?
Hayır. Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya önceki rejimin tasfiyesi, eşlerden birinin ya da ortaklığın alacaklılarının haklarını alabileceği malları sorumluluk dışında bırakamaz. Bu mallar kendisine geçen eş borçtan kişisel olarak sorumludur; malların yetmediğini ispat ederse yalnız o ölçüde kurtulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy