Evlilik Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Kapsamı
Evlilik sözleşmesi veya kanundaki tanımıyla mal rejimi sözleşmesi, eşlerin evlilik süresince mallarını nasıl yöneteceklerini ve evliliğin sona ermesi hâlinde bu malların ne şekilde tasfiye edileceğini düzenleyen bir aile hukuku sözleşmesidir. Halk arasında evlilik sözleşmesi olarak adlandırılan işlem ile Türk Medeni Kanunu'nda yer alan mal rejimi sözleşmesi terimi hukuken aynı anlama gelir. Tarafların mal rejimi sözleşmesi yapması kanuni bir zorunluluk teşkil etmez; eşler evlenmeden önce, evlilik esnasında veya evlendikten sonra sözleşme yapma ya da yapmama serbestisine sahiptir. Taraflarca herhangi bir sözleşme yapılmaması veya evlenme sırasında memura tercih bildirilmemesi durumunda, Türk Medeni Kanunu gereğince yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.
Türk Medeni Kanunu uyarınca evlilik sözleşmeleri yalnızca mal rejimi türlerine ilişkin olarak yapılabilir ve eşler mal rejiminden başka bir konuda sözleşme düzenleyemez. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 203. maddesi uyarınca taraflar istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler. Bu çerçevede eşler, kanunun izin verdiği ölçüde hangi malların kişisel mal, hangi malların ise edinilmiş mal sayılacağı hususunda kısmi belirleme yapabilirler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 203Kaynağı aç
Boşanma Sürecine İlişkin Sözleşme Sınırları
Eşlerin çekişmeli boşanma sürecini yönetecek nitelikte bir sözleşme yapmaları mümkün değildir. Boşanma sürecinde eşlerin düzenleyebileceği boşanma protokolü sınırlı bir kapsama sahip olup yalnızca anlaşmalı boşanma davası durumunda kullanılabilir.
Sözleşmenin Yapılma Zamanı ve Şekil Şartları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 203. maddesine göre mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir. Evlilikten önce akdedilen sözleşmeler, evlilik gerçekleştikten sonra yürürlüğe girer. 4721 sayılı Kanun'un 205. maddesi doğrultusunda mal rejimi sözleşmesi kural olarak noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Sözleşmenin düzenleme veya onaylama şeklinde kurulması arasında hukuki geçerlilik bakımından fark bulunmamakta olup geçerlilik için ayrıca hâkim onayı aranmaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 205Kaynağı aç
Noter işlemlerinin yanı sıra 4721 sayılı Kanun'un 205. maddesi uyarınca taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini evlendirme memuruna yazılı olarak da bildirebilirler. Mal rejimi sözleşmesinin geçerli olması için taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur.
Sözleşmenin Değiştirilmesi, Geçersizliği ve İptali
Evlilik sözleşmesi tek taraflı iradeyle değiştirilemez veya feshedilemez. Sözleşmede değişiklik yapılabilmesi için her iki tarafın anlaşması ve bu değişikliğin notere onaylatılması zorunludur. Kanunun aradığı şekil şartına uyulmaksızın yazılı veya sözlü olarak yapılan anlaşmalar ile maddeleri yasaya, ahlaka, kişi haklarına veya kamu düzenine aykırılık içeren sözleşmeler geçerli değildir ve hüküm doğurmaz. Benzer şekilde hukuken ya da fiilen imkânsız ve hayatın olağan akışına uymayan maddeler barındıran sözleşmeler de geçersiz sayılır.
Sözleşmenin kuruluş aşamasında irade sakatlıklarının varlığı hâlinde iptal davası açılabilir. Taraflardan birinin diğer tarafı korkutarak veya gerçeğe aykırı beyanlarla kandırarak sözleşmeyi imzalatması, taraflardan birinin karşı taraftan orantısız şekilde maddi veya manevi aşırı yararlanması (gabin) yahut sözleşmenin hazırlanma sürecinde taraflardan birinin esaslı hataya düşmesi durumlarında iptal talebi gündeme gelir. Bu hâllerde yetkili mahkeme Aile Mahkemesidir ve mahkemece iptal kararı verilmesi durumunda sözleşme baştan itibaren geçersiz kabul edilir.
Yabancılık Unsuru Bulunan Evliliklerde Hukuk Seçimi
Farklı ülke vatandaşları arasındaki evliliklerde genellikle evliliğin yapıldığı yer veya tarafların ortak yaşadıkları ülke hukuku uygulanır. Bununla birlikte taraflar akdedecekleri sözleşmede hangi ülkenin hukukunun uygulanmasını istediklerini belirleme hakkına sahiptir.
Evlilik sözleşmesi yapmak kanunen zorunlu mudur?
Evlilik sözleşmesi yapılması kanunen zorunlu değildir; taraflar sözleşme yapıp yapmama konusunda serbesttir ve herhangi bir tercih bildirilmediğinde yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli olur.
Evlilik sözleşmesi nerede ve nasıl yapılır?
Mal rejimi sözleşmesi kural olarak noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; ayrıca taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak evlendirme memuruna bildirebilirler.
Evlilik sözleşmesi tek taraflı olarak değiştirilebilir mi?
Evlilik sözleşmesi tek taraflı olarak değiştirilemez veya feshedilemez; sözleşmede değişiklik yapılabilmesi için eşlerin karşılıklı anlaşarak değişikliği notere onaylatması şarttır.
Evlilik sözleşmesinin iptali için hangi mahkemeye başvurulur?
Korkutma, aldatma, aşırı yararlanma veya esaslı hataya düşme hâllerinde sözleşmenin iptali için yetkili mahkeme Aile Mahkemesidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy