Mal Ayrılığı Rejimi Sözleşmesi, Mal Paylaşımı ve Miras

Mal Ayrılığı Rejimi ve Mülkiyet Düzeni

Mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur. Türk Medeni Kanunu'nun 242 ve 244. maddeleri uyarınca bu yetkiler eşin kendi malvarlığı kapsamındadır. Rejim süresince her eş kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur; bir eşin kişisel borcu kural olarak diğer eşin malvarlığını etkilemez.

Mal ayrılığı rejiminde ispat kuralları, borçlardan doğan sorumluluk kapsamı ve paylı mülkün özgülenmesi durumlarında Türk Medeni Kanunu'nun 243. maddesi gereğince paylaşmalı mal ayrılığı rejimine ilişkin kanuni hükümler tatbik olunur. Belirli bir malın kime ait olduğu ispat edilemediğinde, söz konusu mal üzerinde eşlerin paylı mülkiyeti bulunduğu kabul edilir. Bununla birlikte eşlerden birinin, diğer eşin malvarlığına para, parayla ölçülebilen emek veya hizmet yoluyla somut bir değer kazandırmış olması hâlinde katkı payı alacağı talep etme hakkı doğar.

Mal Rejimi Sözleşmesinin Şekil Şartları

Mal rejimi sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu'nun 205. maddesi doğrultusunda noterde düzenleme veya onaylama şeklinde kurulur. Evlenme hazırlığındaki çiftler, resmi evlenme başvurusu esnasında da hangi mal rejimini tercih ettiklerini yazılı biçimde bildirebilirler. Sözleşmenin hukuken geçerli olabilmesi amacıyla tarafların ve kanunun aradığı hallerde yasal temsilcilerinin sözleşmeyi imzalaması zorunludur.

Aile Konutunun Hukuki Korunması

Seçilen mal rejiminin mal ayrılığı olması, aile konutuna sağlanan kanuni korumayı ortadan kaldırmaz. Türk Medeni Kanunu'nun 194. maddesinin birinci fıkrası uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya konut üzerindeki ayni hakları sınırlandıramaz. Konut üzerindeki tasarruflarda haklı bir sebep gösterilmeksizin rızasını esirgeyen eşe karşı veya rızanın temin edilemediği hallerde mahkemeden hâkimin müdahalesi istenebilir.

Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur.

Mal Ayrılığına Yargısal Yolla veya Kanun Gereği Geçiş

Haklı bir sebebin varlığı halinde hâkim, Türk Medeni Kanunu'nun 206. maddesi gereğince eşlerden birinin talebi üzerine mevcut rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine hükmedebilir. Diğer eşin malvarlığının borca batık hale gelmesi, ortaklıktaki payının haczedilmesi, istemde bulunan eşin veya ortaklığın ekonomik menfaatlerinin tehlikeye atılması, ortaklık mallarında yapılması gereken tasarruflara haklı sebep olmaksızın rıza verilmemesi, eşin malvarlığı, geliri veya borçları hakkında bilgi vermekten kaçınması ya da sürekli biçimde ayırt etme gücünü kaybetmesi haklı sebep kapsamında değerlendirilir.

Eşlerden birinin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması hâlinde, yasal temsilcisi de bu sebebe dayanarak mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir. Mal ayrılığına geçiş davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Mal ayrılığına geçiş taleplerinde yetkili mahkeme, Türk Medeni Kanunu'nun 207. maddesi uyarınca eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Mahkemece mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâlinde ise Türk Medeni Kanunu'nun 225. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.

Eşler arasında mal ortaklığı rejiminin geçerli olduğu durumlarda eşlerden birinin iflasına karar verilirse, Türk Medeni Kanunu'nun 209. maddesi gereğince ortaklık kanun gereği kendiliğinden mal ayrılığına dönüşür. Ayrıca mal ortaklığındaki eşlerden birine yönelik icra takibi yürüten alacaklı, haczin tatbik edilmesinde zarara uğradığı takdirde borçlunun yerleşim yeri mahkemesinde her iki eşe husumet yönelterek mal ayrılığı kararı verilmesini talep edebilir.

Sağ Kalan Eşin Miras Payı ve Konutun Özgülenmesi

Mal ayrılığı sözleşmesi evlilik birliği içerisindeki mülkiyet ve tasarruf düzenini tayin eder; sağ kalan eşin mirasçılık sıfatını ve yasal miras payını ortadan kaldırmaz. Türk Medeni Kanunu'nun 499. maddesine göre sağ kalan eş; mirasbırakanın çocukları ve altsoyu ile birlikte mirasçı olduğunda mirasın dörtte birine, ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda mirasın yarısına, büyük ana ve büyük babalar ile onların çocuklarıyla birlikte mirasçı olduğunda mirasın dörtte üçüne sahip olur; bu zümrelerde mirasçı bulunmadığı takdirde terekenin tamamı sağ kalan eşe kalır.

Eşlerden birinin vefatı durumunda tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut mevcutsa, Türk Medeni Kanunu'nun 652. maddesi doğrultusunda sağ kalan eş, miras payına mahsuben bunlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebeplerin bulunması durumunda ise sağ kalan eşin veya diğer yasal mirasçıların istemi doğrultusunda mülkiyet yerine intifa yahut oturma hakkı kurulmasına da karar verilebilir.

Mirasbırakanın bizzat bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin bu meslek veya sanatı devam ettirmesi için tahsisi zorunlu bulunan bölümlerde, sağ kalan eş miras hakkına mahsuben konut veya eşya üzerinde mülkiyet, intifa veya oturma hakkı talep edemez. Bununla birlikte tarımsal taşınmazların intikaline ve paylaşımına ilişkin özel kanuni miras hükümleri saklıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy