Mağdur ve şikâyetçi, ceza muhakemesinde çağrı kâğıdıyla dinlenir; vekili yoksa belirli suçlarda barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar kamu davasına katılabilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 233Kaynağı aç
mahkeme başkanı veya hâkim tarafından çağrı kâğıdı ile çağırılıp dinlenir. (Ek
cümleler:8/7/2021-7331/21 md.) Kovuşturma evresine geçildiğinde çağrı
kâğıdına iddianame eklenir. Ayrıca, iddianameye ilişkin bilgiler ve duruşma
tarihi; telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi iletişim bilgilerinin
dosyada bulunması hâlinde bu araçlardan yararlanılmak suretiyle de bildirilir.
(2) Bu hususta yapılacak çağrı ve zorla getirme
bakımından tanıklara ilişkin hükümler uygulanır.[79]
Mağdur ile
şikâyetçinin hakları[80]
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 234Kaynağı aç
a) Soruşturma evresinde;
1. Delillerin toplanmasını isteme,
2. Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet
savcısından belge örneği isteme,
3. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmaması halinde, cinsel
saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına
karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş
yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine
avukat görevlendirilmesini isteme,
4. 153 üncü maddeye uygun olmak koşuluyla vekili aracılığı ile soruşturma
belgelerini ve elkonulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceletme,
5. Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına
kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma.
b) Kovuşturma evresinde;
1. Duruşmadan haberdar edilme,
2. Kamu davasına katılma,
3. Tutanak ve belgelerden örnek isteme,[81]
4. Tanıkların davetini isteme,
5. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmaması halinde, cinsel
saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına
karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş
yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine
avukat görevlendirilmesini isteme,
6. Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı
kanun yollarına başvurma.
(2) Mağdur, onsekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını
ifade edemeyecek derecede malûl olur ve bir vekili de bulunmazsa, istemi
aranmaksızın bir vekil görevlendirilir.
(3) Bu haklar, suçun mağdurları ile şikâyetçiye anlatılıp açıklanır ve bu
husus tutanağa yazılır.
(4) (Ek:17/10/2019-7188/21 md.) Soruşturma veya kovuşturma
evresinde, dava nakli veya adlî tıp işlemleri nedeniyle yerleşim yeri dışında
bir yere gitme zorunluluğu doğması hâlinde mağdurun yapmış olduğu konaklama,
iaşe ve ulaşım giderleri, 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu
hükümlerine göre Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
Mağdur ile şikâyetçinin davete uymamaları
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 237Kaynağı aç
ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her
aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu
davasına katılabilirler.
(2) Kanun yolu muhakemesinde davaya katılma isteğinde bulunulamaz. Ancak,
ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddolunan veya karara bağlanmayan
katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenip
karara bağlanır.
Katılma usulü
Çağrı ve dinleme
Mağdur ile şikâyetçi, Cumhuriyet savcısı, mahkeme başkanı veya hâkim tarafından çağrı kâğıdı ile çağrılıp dinlenir. Kovuşturma evresine geçildiğinde çağrı kâğıdına iddianame eklenir.
Bu çağrı ve zorla getirme bakımından tanıklara ilişkin hükümler uygulanır.
Soruşturmada delil ve belge istemi
Soruşturma evresinde mağdur ve şikâyetçi, delillerin toplanmasını isteyebilir. Soruşturmanın gizliliğini ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği de isteyebilir. Gizlilik ve soruşturma amacının korunması şartı, belge örneği istemine ilişkindir.
Vekil görevlendirilmesi
Avukatı bulunmayan mağdur veya şikâyetçi, soruşturma ile kovuşturma evrelerinde barodan vekil atanmasını talep edebilir. Bu talep hakkı; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına yönelik kasten yaralama, işkence ya da eziyet fiilleri ile alt sınır bakımından beş yıldan fazla hapis cezası öngörülen suçlar için geçerlidir.
Mağdurun on sekiz yaşını bitirmemiş olması, işitme veya konuşma engeli bulunması yahut kendisini anlatamayacak ölçüde maluliyeti olup avukatının da bulunmaması durumunda, herhangi bir başvuru aranmaksızın kendisine vekil atanır. Bu işlem suçun niteliğine değil, sayılan kişisel durumlara ve vekilsiz bulunma koşuluna bağlıdır.
Mağdur ile şikâyetçinin hakları kendilerine anlatılıp açıklanır ve bu husus tutanağa yazılır.
Yerleşim yeri dışındaki giderler
Dava nakli veya adlî tıp işlemleri nedeniyle yerleşim yeri dışında bir yere gitme zorunluluğu doğarsa, mağdurun konaklama, iaşe ve ulaşım giderleri 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Karşılama bu zorunluluk hâliyle sınırlıdır.
Tanık olarak dinlenme
Mağdur tanık olarak dinlenirse, yemin hariç tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 236Kaynağı aç
tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır.
(2) İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, bu
suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir.
Maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk arz eden haller
saklıdır.
(3) Mağdur çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş
olan diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri,
tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. (Mülga
cümle:17/10/2019-7188/22 md.)
(4) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Cumhuriyet savcısı veya hâkim
tarafından ifade ve beyanının özel ortamda alınması gerektiği ya da şüpheli
veya sanık ile yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğu değerlendirilen çocuk veya
mağdurların ifade ve beyanları özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır.
(5) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Türk Ceza Kanununun 103 üncü
maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen suçlardan mağdur olan çocukların
soruşturma evresindeki beyanları, bunlara yönelik hizmet veren merkezlerde
Cumhuriyet savcısının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır. Mağdur çocuğun
beyan ve görüntüleri kayda alınır. Kovuşturma evresinde ise ancak, maddi
gerçeğin ortaya çıkarılması açısından mağdur çocuğun beyanının alınması veya
başkaca bir işlem yapılmasında zorunluluk bulunması hâlinde bu işlem, mahkeme
veya görevlendireceği naip hâkim tarafından bu merkezlerde uzmanlar
aracılığıyla yerine getirilir. Mağdur çocuk yargı çevresi ve mülkî sınırlara
bakılmaksızın en yakın merkeze götürülmek suretiyle bu fıkrada belirtilen
işlemler yerine getirilir.
(6) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Türk Ceza Kanununun 102 nci
maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen suçlardan mağdur olanların soruşturma
evresindeki beyanları bakımından da beşinci fıkra hükmü uygulanır. Ancak, beyan
ve görüntülerin kayda alınmasında mağdurun rızası aranır.
(7) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Beşinci ve altıncı fıkra
kapsamında alınan beyan ve görüntü kayıtları dava dosyasında saklanır, kimseye
verilmez ve gizliliği için gerekli tedbirler alınır.
(8) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.)
Beşinci ve altıncı fıkra kapsamında alınan beyan ve görüntü kayıtları, yazılı
tutanağa dönüştürülür. Bu tutanak, talepte bulunan şüpheli, sanık, müdafii,
mağdur, vekil veya kanuni temsilciye verilir. Beyan ve görüntü kayıtları bu
kişilere soruşturma ve kovuşturma makamlarının gözetiminde gizliliği korunmak
suretiyle izletilebilir.
(9) (Ek:14/11/2024-7532/17
md.) Beşinci ve altıncı fıkrada
belirtilen merkezler, devlet üniversiteleri tarafından da kurulabilir.
İKİNCİ
KISIM
Kamu
Davasına Katılma
Kamu davasına katılma
İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, bu suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir kez dinlenebilir. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından zorunlu hâller saklıdır.
Mağdur çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur.
Özel ortam ve merkezde alınan beyan
Cumhuriyet savcısı veya hâkim, ifade ve beyanın özel ortamda alınması gerektiğini ya da şüpheli veya sanıkla yüz yüze gelmenin sakıncalı olduğunu değerlendirirse, çocuk veya mağdurun ifade ve beyanı özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır.
Türk Ceza Kanununun 103 üncü maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen suçlardan mağdur olan çocukların soruşturma evresindeki beyanları, bu hizmeti veren merkezlerde Cumhuriyet savcısının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır. Mağdur çocuğun beyan ve görüntüleri kayda alınır. Mağdur çocuk, yargı çevresi ve mülkî sınırlara bakılmaksızın en yakın merkeze götürülerek bu fıkrada belirtilen işlemler yerine getirilir.
Türk Ceza Kanununun 102 nci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen suçlardan mağdur olanların soruşturma evresindeki beyanlarında da aynı usul uygulanır. Bu durumda beyan ve görüntülerin kayda alınmasında mağdurun rızası aranır.
Bu kapsamda alınan beyan ve görüntü kayıtları dava dosyasında saklanır, kimseye verilmez ve gizlilikleri için gerekli tedbirler alınır. Kayıtlar yazılı tutanağa dönüştürülür. Tutanak, talep eden şüpheli, sanık, müdafii, mağdur, vekil veya kanuni temsilciye verilir. Kayıtlar, soruşturma ve kovuşturma makamlarının gözetiminde gizlilik korunarak izletilebilir.
Bu beyanların alındığı merkezler devlet üniversiteleri tarafından da kurulabilir.
Kamu davasına katılma
Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturmanın her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir.
Kanun yolu muhakemesinde ilk kez davaya katılma istenemez. İlk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddedilen veya karara bağlanmayan katılma isteği, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenip karara bağlanır.
Şiddet nedeniyle açılan işlere Bakanlığın katılması
6284 sayılı Kanun kapsamında Bakanlık, gerekli görmesi hâlinde kadın, çocuk ve aile bireylerine yönelik şiddet veya şiddet tehlikesi nedeniyle açılan idarî, cezaî ve hukukî her tür davaya ve çekişmesiz yargı işine katılabilir. Yetki ihtiyaridir ve bu kişi gruplarına yönelik şiddet veya şiddet tehlikesi dolayısıyla açılan işlerle sınırlıdır.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 20Kaynağı aç
20 – (1) Bu Kanun kapsamındaki başvurular ile verilen kararların icra ve
infazı için yapılan işlemlerden yargılama giderleri, harç, posta gideri ve
benzeri hiçbir ad altında masraf alınmaz. Bu Kanunun 17 nci maddesi uyarınca
yapılan ödemeler gelir vergisi ile veraset ve intikal vergisinden, bu ödemeler
için düzenlenen kâğıtlar ise damga vergisinden müstesnadır.
(2) Bakanlık, gerekli
görmesi hâlinde kadın, çocuk ve aile bireylerine yönelik olarak uygulanan
şiddet veya şiddet tehlikesi dolayısıyla açılan idarî, cezaî, hukukî her tür
davaya ve çekişmesiz yargıya katılabilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Kadrolar[1]
Sık sorulan sorular
Mağdur nasıl çağrılır?
Mağdur ve şikâyetçi çağrı kâğıdıyla çağrılarak dinlenir. Kovuşturma evresinde çağrı kâğıdına iddianame eklenir; çağrı ve zorla getirmede tanıklara ilişkin hükümler uygulanır.
Barodan avukat hangi suçlarda istenir?
Vekili yoksa cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama, işkence veya eziyet ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda barodan avukat görevlendirilmesi istenebilir.
Vekil hangi durumda istem olmadan görevlendirilir?
On sekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını anlatamayacak derecede malûl olan ve vekili bulunmayan mağdura istem aranmaksızın vekil görevlendirilir.
Psikolojisi bozulmuş mağdur kaç kez dinlenir?
Suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, o suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir kez dinlenebilir. Maddi gerçeğin ortaya çıkması için zorunlu hâller saklıdır.
Kamu davasına ne zamana kadar katılınır?
Katılma, ilk derece mahkemesindeki kovuşturmanın her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olunduğunun bildirilmesiyle istenebilir. Kanun yolu muhakemesinde ilk kez katılma istenemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy