Kaçakçılık Suçlarında Taşıta El Koyma Tedbirinin Kapsamı ve İcrası
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamına giren ve hapis cezasını gerektiren suçların icrasında araç kullanılması durumunda, koruma tedbiri niteliğindeki el koyma işlemi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesinin dördüncü fıkrasındaki kurallara göre yürütülür. Anılan madde uyarınca verilecek el koyma tedbirine karar verme yetkisi münhasıran hâkime aittir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 128Kaynağı aç
işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan
kuvvetli şüphe sebebi bulunan hallerde, şüpheli veya sanığa ait;
a) Taşınmazlara,
b) Kara, deniz veya hava ulaşım araçlarına,
c) Banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba,
d) Gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve alacaklara,
e) Kıymetli evraka,
f) Ortağı bulunduğu şirketteki ortaklık paylarına,
g) Kiralık kasa mevcutlarına,
h) Diğer malvarlığı değerlerine,
Elkonulabilir. Somut olarak belirlenen Bu
taşınmaz, hak, alacak ve diğer malvarlığı değerlerinin şüpheli veya sanıktan
başka bir kişinin zilyetliğinde bulunması halinde dahi, elkoyma işlemi
yapılabilir. (Ek cümle: 21/2/2014 – 6526/10 md.) Bu madde kapsamında
elkoyma kararı alınabilmesi için ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu,
Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları
Kurumundan, suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır. Bu rapor en geç üç
ay içinde hazırlanır. Özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre talep üzerine
iki ay daha uzatılabilir.[27]
(2) Birinci fıkra hükmü;[28]
a) Türk Ceza Kanununda tanımlanan;
1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (madde 76, 77, 78),
2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya
doku ticareti (madde 91),
3. Hırsızlık (madde 141, 142),
4. Yağma (madde 148, 149),
5. Güveni kötüye kullanma (madde 155),
6. Dolandırıcılık (madde 157, 158),
7. Hileli iflas (madde 161),
8. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
9. Parada sahtecilik (madde 197),
10. (Mülga: 21/2/2014 – 6526/10
md.; Yeniden düzenleme: 24/11/2016-6763/25 md.) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220, fıkra üç),
11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
12. Edimin ifasına fesat karıştırma (madde 236),
13. (Ek: 24/11/2016-6763/25 md.) Tefecilik
(madde 241),
14. Zimmet (madde 247),
15. İrtikap (madde 250)
16. Rüşvet (madde 252),
17. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 305, 306,
307, 308),
18. (Değişik: 2/12/2014-6572/41 md.) Anayasal Düzene ve Bu Düzenin
İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
19. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331,
333, 334, 335, 336, 337) suçları.
b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda
tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,
c) Bankalar Kanununun 22 nci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında
tanımlanan zimmet suçu,
d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını
gerektiren suçlar,
e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü
maddelerinde tanımlanan suçlar,
Hakkında uygulanır.
(3) Taşınmaza elkonulması kararı, tapu kütüğüne şerh verilmek suretiyle
icra edilir.
(4) Kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararı,
bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunur.
(5) Banka veya diğer malî kurumlardaki her türlü hesaba elkonulması
kararı, teknik iletişim araçlarıyla ilgili banka veya malî kuruma derhâl
bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar, ilgili banka veya malî kuruma
ayrıca tebliğ edilir. Elkoyma kararı alındıktan sonra, hesaplar üzerinde
yapılan bu kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir.
(6) Şirketteki ortaklık paylarına elkoyma kararı, ilgili şirket
yönetimine ve şirketin kayıtlı bulunduğu ticaret sicili müdürlüğüne teknik
iletişim araçlarıyla derhâl bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar, ilgili
şirkete ve ticaret sicili müdürlüğüne ayrıca tebliğ edilir.
(7) Hak ve alacaklara elkoyma kararı, ilgili gerçek veya tüzel kişiye
teknik iletişim araçlarıyla derhâl bildirilerek icra olunur. Söz konusu karar,
ilgili gerçek veya tüzel kişiye ayrıca tebliğ edilir.
(8) Bu madde hükmüne göre alınan elkoyma kararının gereklerine aykırı
hareket edilmesi halinde, Türk Ceza Kanununun "Muhafaza görevini kötüye
kullanma" başlıklı 289 uncu maddesi hükümleri uygulanır.
(9) (Değişik: 24/11/2016-6763/25 md.) Bu
madde hükümlerine göre elkoymaya ve onuncu fıkra uyarınca kayyım atanmasına
ancak hâkim karar verebilir.
(10) (Ek: 15/8/2016-KHK-674/13 md.; Aynen kabul: 10/11/2016-6758/13
md.) Bu madde uyarınca elkonulan taşınmaz, hak ve alacakların idaresi
gerektiğinde bu malvarlığı değerlerinin yönetimi amacıyla kayyım atanabilir. Bu
durumda 133 üncü madde hükümleri kıyasen uygulanır.
Bilişim suçlarının işlenmesi suretiyle elde edilen
menfaatin bulunduğu hesabın askıya alınması ve elkoyma
5607 sayılı KAÇAKÇILIKLA MÜCADELE KANUNU m. 10Kaynağı aç
taşıtlara, Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesinin dördüncü fıkrası
hükmüne göre elkonulur.
(2) 13 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamına girmesi, Türkiye’de
sicile kayıtlı olmaması ya da soruşturma ve kovuşturma devam ederken, kaçakçılık
suçunun işlenmesinde tekrar kullanılması halinde, elkonulan taşıt, elkoyma kararı
veren mercilerce alıkonulur. Sahibinin taşıtın değeri kadar teminatı alıkoyma tarihinden
itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine teslim etmesi halinde, taşıt sahibine
iade edilir. Aksi takdirde, tasfiye idaresi tarafından soruşturma ve kovuşturma
sonucu beklenmeksizin derhal tasfiye olunur. (Mülga dördüncü cümle:4/11/2021-7341/13
md.) (…)[12]
(3) (Ek:4/11/2021-7341/13 md.) Kaçak eşya naklinde kullanıldığı şüphesiyle
fiilen gümrük idaresine veya yediemine teslim edilmiş ve hakkında elkoyma kararı
bulunmakla birlikte ikinci fıkra uyarınca alıkonulmayan taşıtlar, gümrük idaresince
yapılacak tebligattan itibaren doksan gün içinde muhafaza ve diğer masraflar karşılanmak
suretiyle sahibi tarafından teslim alınmaması halinde, tasfiye idaresi tarafından
soruşturma ve kovuşturma sonucu beklenmeksizin derhal tasfiye olunur.
(4) (Ek:4/11/2021-7341/13 md.) Tasfiyenin satış suretiyle gerçekleşmesi
halinde, satıştan elde edilen gelirden taşıtın muhafaza edilmesi ve satışı için
gerekli olan bütün masraflar karşılandıktan sonra kalan miktar, kovuşturma sonucuna
göre işlem yapılmak üzere emanet hesabına alınır.
(5) İkinci fıkra hükmünün uygulanmasındaki değerden, kara taşıtlarında kasko
değeri; deniz taşıtlarında, tekne ve makine sigortasına esas teşkil eden değer;
sigortasız taşıtlar ile hava ve demiryolu taşıtlarında ise piyasa değeri anlaşılır.
Elkonulan eşyanın muhafazası
Taşıtlara yönelik el koyma tedbiri, aracın fiziken muhafaza altına alınmasından farklı bir usule bağlanmıştır. Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesinin dördüncü fıkrası gereğince; kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkındaki el koyma işlemi, ilgili aracın kayıtlı yer aldığı resmi sicile şerh verilmesi yoluyla tamamlanır. Böylece kural olarak aracın siciline şerh düşülmesi yeterli görülmüştür.
El Konulan Taşıtın Fiilen Alıkonulmasını Gerektiren Haller
Sicile şerh işlenmesi temel yöntem olmakla birlikte, yasa koyucu belirli ağırlıklı durumların varlığı halinde aracın sicilde bırakılmayıp fiilen alıkonulmasını zorunlu kılmıştır. 5607 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca; aracın Türkiye'de sicile kayıtlı bulunmaması, soruşturma veya kovuşturma evresi sürerken kaçakçılık fiilinde tekrar kullanılması ya da aynı Kanunun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamına girmesi halinde, el koyma kararını veren makamlarca araca fiilen el konulup alıkoyma işlemi uygulanır.
Alıkoyma tedbirinin uygulanmasına yol açan 13 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi, suça konu kaçak eşyanın yakalanmasını zorlaştırmak, fiili gizlemek ya da suçun işlenişini kolaylaştırmak maksadıyla taşıtta özel bir gizli bölme veya tertibat hazırlanarak naklin gerçekleştirilmiş olmasını ifade eder. Taşıtta gizli tertibat bulunması, yabancı tescilli olması veya adli süreç işlerken yeniden kaçakçılıkta kullanılması, aracın fiziken alıkonulması sonucunu doğurur.
5607 sayılı KAÇAKÇILIKLA MÜCADELE KANUNU m. 13Kaynağı aç
ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun eşya ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümleri
uygulanır. Ancak kaçak eşya taşımasında bilerek kullanılan veya kullanılmaya teşebbüs
edilen her türlü taşıma aracının müsadere edilebilmesi için aşağıdaki koşullardan
birinin gerçekleşmesi gerekir:
a) Kaçak eşyanın, suçun işlenmesini kolaylaştıracak veya fiilin ortaya çıkmasını
engelleyecek şekilde özel olarak hazırlanmış gizli tertibat içerisinde saklanmış
veya taşınmış olması.
b) Kaçak eşyanın, taşıma aracı yüküne göre miktar veya hacim bakımından tamamını
veya ağırlıklı bölümünü oluşturması veya naklinin, bu aracın kullanılmasını gerekli
kılması.
c) Taşıma aracındaki kaçak eşyanın, Türkiye’ye girmesi veya Türkiye’den çıkması
yasak veya toplum veya çevre sağlığı açısından zararlı maddelerden olması.
(2) Etkin pişmanlık nedeniyle fail hakkında cezaya hükmolunmaması veya kamu
davasının düşmesine karar verilmesi, sadece suç konusu eşya ile ilgili olarak müsadere
hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Mülkiyetin kamuya geçirilmesi
Teminat Karşılığı İade Usulü ve Değer Tespiti
Yasal sebeplerle alıkonulan bir aracın malikine geri verilebilmesi, belirlenen parasal güvencenin süresinde idareye sunulmasına bağlıdır. 5607 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre araç maliki, taşıtın belirlenen rayiç tutarına denk düşen teminatı alıkoyma işleminin gerçekleştiği tarihten itibaren otuz günlük hak düşürücü süre zarfında gümrük idaresine sunduğu takdirde araç kendisine teslim edilir.
Teminat gösterilerek aracın geri alınmasında esas tutulacak bedel, 5607 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında düzenlenen kıstaslara göre belirlenir. Bu hesaplamada kara araçları için kasko değeri; deniz araçları bakımından tekne ve makine sigortasına esas tutar dikkate alınır. Taşıtın sigortalanmamış olması halinde veya hava ve demiryolu nakil vasıtalarında ise piyasa rayiç değeri teminat miktarının tayininde esas kabul edilir.
Teminat Verilmemesi Durumunda Derhal Tasfiye
Alıkoyma tarihinden itibaren işlemeye başlayan otuz günlük yasal süre içinde taşıtın belirlenen değeri tutarındaki teminatın gümrük idaresine yatırılmaması halinde mülkiyet tedbiri tasfiye aşamasına geçer. Teminat yatırılmadığı takdirde taşıt, tasfiye idaresince soruşturma ve kovuşturmanın neticelenmesi beklenmeksizin derhal tasfiye edilir.
Tasfiyenin satış yöntemiyle icra edilmesi halinde elde edilen hasılattan öncelikle nakil vasıtasının muhafazası, çekilmesi ve satışı için yapılan tüm zorunlu giderler karşılanır. Bu masraflar düşüldükten sonra geriye kalan bakiye para, yürütülen ceza davası veya soruşturmanın sonucuna göre kesin işlem tesis edilmek üzere adli emanet hesabında bloke edilir.
Alıkonulma Şartı Bulunmayan Ancak Teslim Edilen Taşıtların Tasfiyesi
Kaçak eşya taşındığı şüphesiyle fiilen gümrük birimlerine ya da yediemin otoparkına çekilen ve hakkında el koyma kararı verilmiş olmasına rağmen alıkoyma koşullarını taşımayan araçlar için ayrı bir süre öngörülmüştür. Bu araçların, gümrük idaresi tarafından yapılan resmi bildirimin tebliğinden itibaren doksan gün içinde muhafaza ve yediemin masrafları ödenmek kaydıyla maliki tarafından teslim alınması emredilmiştir.
Kendisine bildirim yapılmasına karşın tebligattan itibaren geçen doksan günlük kanuni süre zarfında masrafları karşılanıp sahibi tarafından fiilen teslim alınmayan araçlar, adli sürecin sonlanması beklenmeksizin tasfiye idaresi tarafından derhal tasfiye kapsamına alınır.
Taşıt Müsaderesi Koşulları ve Etkin Pişmanlık Hali
Kaçak eşya naklinde bilerek kullanılan vasıtaların nihai olarak müsaderesine hükmedilebilmesi için Kanunda aranan nitelik veya ağırlık kriterlerinin gerçekleşmesi zorunludur. 5607 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca kaçak eşyanın, aracın yük kapasitesine göre hacim veya miktar itibarıyla tümünü ya da belirgin ağırlıklı kısmını meydana getirmesi veya taşınmasının bu vasıtanın kullanımını zorunlu kılması gerekir. Benzer biçimde taşınan kaçak eşyanın Türkiye'ye girişi ya da çıkışı yasaklanmış maddelerden olması veya toplum ve çevre sağlığı bakımından tehlike arz etmesi hallerinde de taşıtın müsaderesi yoluna gidilir.
Fail hakkında etkin pişmanlık sebebiyle cezaya hükmolunmaması veya kamu davasının düşmesine karar verilmesi durumunda, bu durumun müsadereye engel teşkil etmemesi kuralı 5607 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yalnızca suç konusu eşya ile sınırlıdır. Dolayısıyla etkin pişmanlık hallerinde kaçak eşya naklinde kullanılan taşıtın müsaderesine karar verilemez.
Kaçakçılık suçunda kullanılan araçlara el koyma kararı nasıl uygulanır?
Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca kara, deniz ve hava araçları hakkındaki hâkim tarafından verilen el koyma kararı, bu araçların kayıtlı olduğu sicile şerh düşülmesi suretiyle icra edilir.
Alıkonulan aracın teminatla geri alınması için yasal süre nedir?
Taşıt malikinin, aracın belirlenen değeri tutarındaki nakdi veya yasal teminatı alıkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine teslim etmesi gerekir.
Teminat bedeli hangi ölçütlere göre tespit edilir?
Teminat miktarı kara vasıtalarında kasko değeri, deniz araçlarında tekne ve makine sigorta değeri, sigortası bulunmayan araçlar ile hava ve demiryolu taşıtlarında ise piyasa rayiç değeri üzerinden tespit edilir.
Alıkonulma vasfı taşımayan taşıtların teslim alınma süresi ne kadardır?
Gümrük veya yedieminde bulunan ve alıkonulma şartı taşımayan araçlar, idarenin tebliğinden itibaren doksan gün içinde gerekli muhafaza masrafları karşılanarak maliki tarafından teslim alınmalıdır; aksi halde yargılama sonucu beklenmeksizin tasfiye edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy