LNG İthalatının Lisans Çerçevesi ve İdari Şartlar
Türkiye doğal gaz piyasasında ithalat faaliyeti EPDK lisans sistemine tabidir. EPDK düzenlemelerinde İthalat Lisansı kapsamında spot doğal gaz ithalat faaliyeti ayrıca düzenlenmekte olup lisans başvurularında şirketin hukuki, mali ve ortaklık yapısına ilişkin çeşitli bilgi ve belgeler aranır. Doğal gaz piyasası lisansları bir defada en az 10 yıl, en fazla 30 yıl süreyle verilir.
Uzun dönemli doğal gaz ithalat başvurularında EPDK tarafından doğal gazın kaynağı, satıcısı, sözleşme süresi ile yıllık ve mevsimlik ithalat miktarları aranabilmektedir. İthalat sözleşmelerinde yer alan doğal gazın kimyasal kompozisyonu, üst ısıl değeri ve yıllık ile mevsimlik miktarlarının Kuruma sunulması öngörülmektedir.
Spot LNG Ticareti ve Sözleşme Yapısı
Uluslararası spot LNG alımlarında, uzun vadeli sabit taahhütler yerine çoğunlukla münferit bir sevkiyat veya kısıtlı sayıda kargo temini hedeflenir. Küresel piyasada fiziki kargo alımına dayanan bu faaliyet, Türkiye doğal gaz piyasasında EPİAŞ bünyesindeki Sürekli Ticaret Platformu üzerinden işletilen organize Spot Doğal Gaz Piyasasından farklı bir hukuki nitelik taşır.
Tek bir spot kargo alımı için doğrudan bağımsız ve ayrıntılı bir alım satım sözleşmesi hazırlanabileceği gibi, tarafların önceden imzaladığı bir çerçeve sözleşme kapsamında her kargo için ayrı bir işlem teyit belgesi düzenlenmesi de mümkündür.
Teslim Modelleri, Risk İntikali ve Terminal Yükümlülükleri
LNG sözleşmelerinde teslim noktası; mülkiyetin, hasarın, taşıma sorumluluğunun ve çoğunlukla sigorta yükümlülüğünün hangi aşamada satıcıdan alıcıya geçtiğini belirler. FOB teslim modelinde alıcı gemiyi sağlar ve LNG, yükleme terminalinde gemiye teslim edilir.
Satıcının Türkiye'de belirlenen teslim terminaline kadar taşıma sorumluluğunu üstlendiği teslim modellerinde satıcı kargoyu terminale kadar getirir. Bu modelde alıcının terminal slotunu, boşaltma ve depolama kapasitesi ile yeniden gazlaştırma hakkını zamanında temin etmesi gerekebilir. Güncel Incoterms kurallarında yer almayan DES ifadesinin sözleşmede kararlaştırılması hâlinde ise bu terimin anlamı ve risk geçiş noktası sözleşme hükümleriyle ayrıca tanımlanmalıdır.
Terminal Hizmetleri, Gemi Uygunluğu ve Demuraj
LNG ithalatı gerçekleştirmek için ithalatçının mutlaka kendi LNG terminalini kurması zorunlu olmayıp lisanslı üçüncü taraf LNG terminallerinden hizmet alınabilir. Buna karşılık, bir şirketin kendi LNG terminalini veya yüzer depolama ve yeniden gazlaştırma ünitesini (FSRU) kurup işletmek istemesi hâlinde bu faaliyet doğal gaz piyasasında ithalat lisansından ayrı olarak depolama lisansı kapsamında değerlendirilir.
LNG satın alma sözleşmesi ile terminal hizmet ve kapasite ilişkisi iki bağımsız hukuki ilişkidir; yabancı satıcıdan kargo satın alınmış olması Türkiye'deki terminalin o kargoyu kabul etmek zorunda olduğu anlamına gelmez. LNG tankerlerinin terminal açısından teknik uygunluğu ayrıca değerlendirildiğinden kargo taşımasında ikame edilecek gemilerin de terminal kullanım koşullarına uygun bulunması önem taşır. Tankerin sözleşmede belirlenen süreyi aşarak terminalde beklemesi durumunda ortaya çıkabilecek demuraj sorumluluğunun tespiti gecikmenin sebebine göre belirlenmelidir.
Ölçüm Usulleri ve Şartname Dışı Kalite Hâlleri
LNG kargosunun enerji miktarı hacim, yoğunluk, kimyasal kompozisyon ve ısıl değer gibi unsurlar dikkate alınarak hesaplanabilir. Bu doğrultuda sözleşmede ölçüm metodolojisi ile ticari teslim ölçüm sisteminin açıkça düzenlenmesi gerekir. Metan ve hidrokarbon oranları, azot, kükürt bileşikleri, üst ısıl değer ve Wobbe indeksi gibi kimyasal kalite kriterleri varış terminalinin şartları dikkate alınarak belirlenmelidir.
LNG kargosunun kararlaştırılan kalite şartlarını karşılamaması durumunda alıcıya kargoyu reddetme, fiyat indirimi isteme, kalite düzeltme maliyetini satıcıya yükleme veya ortaya çıkan ek terminal giderlerini talep etme haklarından hangilerinin tanınacağı sözleşmede açıkça kararlaştırılmalıdır.
Fiyatlandırma, Ödeme ve İfa Aykırılıkları
Spot LNG sözleşmelerinde taraflar sabit fiyat, belirli bir LNG endeksine bağlı fiyat, TTF gibi Avrupa doğal gaz göstergelerine bağlı formül, Henry Hub bağlantılı fiyat veya petrol endeksli formüller kararlaştırabilir. Ödeme güvencesi bakımından akreditif, teminat mektubu, banka garantisi, belirli kredi limitleri ile peşin veya teslim sonrası ödeme yöntemleri uygulanabilir.
Tek kargoluk spot LNG sözleşmelerinde klasik al ya da öde yapısı yerine genellikle alıcının kargoyu kabul etmemesi, satıcının kargoyu teslim etmemesi veya fesih tazminatı hükümleri kullanılır. Satıcının kargoyu teslim etmemesi hâlinde alıcının ikame kargo tedarik maliyet farkını talep edip edemeyeceği sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Alıcının kargoyu kabul etmemesi durumunda ise satıcının kargoyu başka bir alıcıya satması gerekebileceğinden fiyat farkı, ek navlun, gemi bekleme ve yeniden yönlendirme maliyetlerinin ne şekilde hesaplanacağı sözleşme hükümleriyle belirlenmelidir.
Mücbir Sebep, Yaptırımlar ve Şebeke İşlemleri
Piyasa fiyatlarının yükselmesi veya işlemin taraflar açısından ekonomik olarak daha az kârlı hâle gelmesi, LNG sözleşmelerinde kendiliğinden mücbir sebep olarak kabul edilmemelidir. Sözleşmede mücbir sebep düzenlenirken olayın sonuçları, bildirim süresi, zararı azaltma yükümlülüğü ve durumun uzun sürmesi hâlinde fesih hakkı ayrıca düzenlenmelidir.
Yaptırım maddeleriyle tarafların yaptırım listesine girmesi, ödeme bankasının işlemi reddetmesi, geminin yaptırıma tabi tutulması veya yeni ithalat ve ihracat yasakları getirilmesi hâllerinde sözleşmenin akıbeti belirlenmelidir. Mevzuat değişikliği maddesinde ise yeni hukuki düzenlemelerin tarafların yükümlülüklerine nasıl yansıtılacağı kararlaştırılmalıdır. LNG'nin yeniden gazlaştırılmasının ardından iletim sistemine verilmesi durumunda ise ithalatçının iletim sistemi kullanımı, dengeleme, günlük nominasyon, ticaret ve satış yükümlülükleri gündeme gelebilir.
Uluslararası Uyuşmazlıkların Çözümü ve Tahkim
Uluslararası LNG sözleşmelerinde tahkim kurumu, tahkim yeri, uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk, hakem sayısı ve tahkim dili ayrı ayrı belirlenmelidir. Bu kapsamda tahkim yeri ile uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk kuralları birbirinden farklı hukuki kavramlardır.
Spot doğal gaz ithalatı EPDK lisans sisteminde nasıl düzenlenir?
Spot doğal gaz ithalat faaliyeti, EPDK lisans sisteminde İthalat Lisansı altında ayrıca düzenlenmekte olup şirketlerin hukuki, mali ve ortaklık yapısına ilişkin şartlar aranır. Doğal gaz piyasası lisansları bir defada en az 10 yıl, en fazla 30 yıl süreyle verilir.
Kalite şartlarını karşılamayan kargolarda sözleşmeye hangi haklar konulabilir?
Kargonun kalite şartlarını karşılamaması hâlinde alıcıya kargoyu reddetme, fiyat indirimi isteme, kalite düzeltme maliyetini satıcıya yükleme veya ortaya çıkan ek terminal giderlerini talep etme haklarından hangilerinin tanınacağı sözleşmede açıkça kararlaştırılmalıdır.
Fiyat artışı LNG sözleşmelerinde kendiliğinden mücbir sebep oluşturur mu?
Fiyatların yükselmesi veya işlemin ekonomik olarak daha az kârlı hâle gelmesi, LNG sözleşmelerinde kendiliğinden mücbir sebep olarak kabul edilmemelidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy