Bir hizmetin lisanssız yazılım kullanılarak üretilmesi; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamındaki ifa sorumluluğunu, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'ndaki cezai yaptırımları, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'ndaki haksız rekabet hükümlerini ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'ndaki veri güvenliği yükümlülüklerini gündeme taşıyabilir. Bu riskler birbiriyle iç içe geçebildiğinden tek bir hukuki alanda yapılacak önlem diğer alanlardaki sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 112Kaynağı aç
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 22Kaynağı aç
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 71Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 55Kaynağı aç
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 12Kaynağı aç
Bilgisayar Programlarının Hukuki Niteliği ve Çoğaltma Hakkı
5846 sayılı Kanun'un 2. maddesi, her biçim altında ifade edilen bilgisayar programlarını ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımlarını ilim ve edebiyat eserleri arasında saymaktadır. Buna karşın bir programın herhangi bir ögesine ya da arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmaz; bu nedenle koruma, programın somut ifade biçimini kapsar.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 2Kaynağı aç
FSEK m. 22 uyarınca bir eserin aslını veya kopyalarını herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen ya da kısmen, doğrudan ya da dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltma hakkı münhasıran eser sahibine aittir. Bu genel çerçeve bilgisayar programları için özel bir kapsamla tamamlanmaktadır: programın yüklenmesi, görüntülenmesi, çalıştırılması, iletilmesi ve depolanması fiilleri, programın geçici çoğaltılmasını gerektirdiği ölçüde aynı madde kapsamında çoğaltma sayılır. Bu ölçünün somut olaya uygulanması ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Hizmet Sözleşmesinde İfa Sorumluluğu
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 112. maddesi, borcu hiç veya gereği gibi ifa etmeyen borçluyu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bu durumdan doğan zararını gidermekle yükümlü tutar. Hizmetin lisanssız yazılım kullanılarak üretildiğinin anlaşılması, ifanın gereği gibi gerçekleşip gerçekleşmediği sorusunu gündeme getirebilir; bu durumda sorumluluk, TBK m. 112'nin öngördüğü çerçevede, alacaklının bu durumdan doğan zararını kapsar.
Sözleşme ilişkisinin dışında da sorumluluk doğabilir. TBK m. 49 uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlüdür; ayrıca zarar verici fiili yasaklayan açık bir hukuk kuralı bulunmasa bile ahlaka aykırı bir fiille kasten zarar veren de aynı yükümlülük altına girer. Bu hüküm, yalnızca sözleşme tarafları arasında değil, üçüncü kişilerin zarar görmesi durumunda da devreye girebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 49Kaynağı aç
Dış Kaynak Kullanımında Yardımcı Kişi Sorumluluğu
Hizmet dış kaynak yoluyla yürütülüyorsa TBK m. 116'nın birinci fıkrası belirleyici bir rol oynar. Bu fıkraya göre borçlu, ifayı birlikte yaşadığı kişiler ya da yanında çalışanlar gibi yardımcı kişilere bırakmış olsa bile, onların işi yürüttükleri sırada karşı tarafa verdikleri zararı gidermek zorundadır. İkinci fıkra, bu sorumluluktan önceden yapılan bir anlaşmayla tamamen veya kısmen kurtulabilmeye olanak tanır. Ancak bu serbestinin önemli bir istisnası vardır: TBK m. 116/3 uyarınca, yalnızca kanun veya yetkili makamların verdiği izinle yürütülebilen uzmanlık gerektiren hizmetlerde yardımcı kişi sorumluluğunu kaldıran anlaşma kesin olarak hükümsüzdür. Bir hizmetin bu koşulu karşılayıp karşılamadığı, hizmetin türüne ve uygulanacak mevzuata göre somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 116Kaynağı aç
Bu yapısal çerçeve, 'alt yüklenici lisanslardan sorumludur' gibi tek satırlık sözleşme kayıtlarının her koşulda yeterli koruma sağlayacağını güvence altına almaz. Sözleşmede kullanılan yazılımların hukuka uygun lisanslı olacağının, lisans belgelerinin talep hâlinde sunulacağının, alt yüklenici kullanımının önceden bildirileceğinin, veri işleme söz konusuysa KVKK yükümlülüklerinin yerine getirileceğinin, müşterinin denetim hakkının bulunduğunun ve ihlal hâlinde tazmin ile ibra mekanizmasının nasıl işleyeceğinin açıkça düzenlenmesi, daha güçlü bir hukuki çerçeve oluşturabilir.
FSEK Kapsamındaki Cezai Riskler
FSEK m. 71/1, bu Kanunda koruma altına alınan fikir ve sanat eserleriyle ilgili manevi, mali veya bağlantılı hakları ihlal ederek hak sahibinin yazılı izni olmaksızın eseri işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan, her türlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten ya da yayımlayan; hukuka aykırı biçimde işlenmiş veya çoğaltılmış eserleri satışa arz eden, satan, kiralayan ya da sair şekilde yayan; ticari amaçla satın alan, ithal veya ihraç eden; kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran ya da depolayan kişiler hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmedilebileceğini öngörmektedir. Hapis cezası ile adli para cezası alternatif olarak düzenlenmiş olup hangisinin uygulanacağı hâkimin takdirine bırakılmıştır. Ticari bir ortamda lisanssız yazılımın sistematik biçimde kullanılmasının bu fıkradaki fiillerden hangisiyle örtüştüğü, somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.
FSEK m. 71 kapsamındaki suçlarda şikâyet koşuluna ilişkin FSEK m. 75 önemli bir usul kuralı içermektedir. Bu maddeye göre m. 71 ve m. 72'de sayılan suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılması şikâyete bağlıdır. Şikâyetin geçerli sayılabilmesi için hak sahiplerinin veya üyesi oldukları meslek birliklerinin haklarını kanıtlayan belge ve delilleri Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet süresi içinde vermeleri zorunludur; bu yükümlülük yerine getirilmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Şikâyet süresinin uzunluğu FSEK m. 75 metninde düzenlenmemiştir; bu husus ayrıca irdelenmelidir. Ayrıca soruşturma açıldığında Millî Eğitim Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilileri ile ilgili gerçek ve tüzel kişiler, hak sahiplerinin şikâyet haklarını kullanabilmeleri amacıyla durumdan haberdar edilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 75Kaynağı aç
FSEK m. 71 kapsamında hukuka aykırı biçimde üretilmiş, işlenmiş, çoğaltılmış, dağıtılmış veya yayımlanmış bir eseri satışa arz eden, satan ya da satın alan kişi, kovuşturma evresinden önce bunları kimden temin ettiğini bildirerek yakalanmalarını sağladığı takdirde hakkında verilecek cezadan indirim yapılabilir ya da ceza vermekten vazgeçilebilir. Bu düzenleme yalnızca satışa arz etme, satma ve satın alma fiillerine özgüdür; indirim ve vazgeçme bir zorunluluk değil, takdir yetkisidir.
FSEK m. 75 kapsamında şikâyet üzerine Cumhuriyet savcısı, suç konusu eşya ile ilgili olarak CMK hükümlerine göre elkoyma koruma tedbirinin alınmasına ilişkin gerekli işlemleri yapar. Cumhuriyet savcısı ayrıca, gerek görmesi hâlinde, hukuka aykırı olarak çoğaltıldığı iddia edilen eserlerin çoğaltılmasıyla sınırlı olarak faaliyetin durdurulmasına karar verebilir; ancak bu karar yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur ve hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan karar hükümsüz kalır.
Haksız Rekabet Boyutu
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 55. maddesinin (e) bendi; kanun veya sözleşmeyle rakiplere de yüklenmiş olan ya da bir meslek dalında veya çevrede olağan olan iş şartlarına uymamayı dürüstlüğe aykırı davranış saymaktadır. Lisanslı yazılım maliyetini karşılamak zorunda olan rakipler karşısında lisanssız yazılım kullanarak faaliyet gösteren bir işletmenin bu kapsamda değerlendirilebileceği ileri sürülebilir; ancak bu değerlendirme, lisans yükümlülüğünün söz konusu sektörde olağan iş şartı sayılmasına bağlıdır ve somut meslek dalı ile piyasa koşullarına göre ayrıca irdelenmelidir.
TTK m. 55/a/2 ise işletmenin kendisi, ticari işletmesi, faaliyetleri veya iş ilişkileri hakkında gerçek dışı ya da yanıltıcı açıklamalarda bulunmayı aynı şekilde dürüstlüğe aykırı saymaktadır. Kullandığı yazılımların lisanslı olduğu izlenimini veren bir açıklama yapan işletme, bu bent kapsamında ayrı bir haksız rekabet iddiasıyla karşılaşabilir; bunun için yanıltıcı açıklamanın somut olayda müşterilere veya rakiplere yönelik olarak yapılmış olması gerekir.
Haksız rekabet davalarında hâkim, zarar gören tarafın talebi üzerine tazminat olarak davalının haksız rekabet sonucunda elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da hükmedebilir; bu, hâkimin takdir yetkisindedir ve zorunlu değildir. Ekonomik çıkarları zarar gören müşteriler de tespit, men ve maddi durumun ortadan kaldırılması davalarını açabilmekle birlikte araçların ve malların imhasını talep edemez. Ticaret ve sanayi odaları, esnaf odaları, borsalar ve üyelerinin menfaatlerini korumaya yetkili mesleki birlikler ile tüketici sivil toplum kuruluşları ve kamusal nitelikteki kurumlar ise TTK m. 56/3 kapsamında tespit, men ve maddi durumun ortadan kaldırılması taleplerini ileri sürebilir; bu kurumların (c) bendi aracılığıyla araçların ve malların imhasını talep edip edemeyeceği somut davanın koşullarına göre değerlendirilmelidir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 56Kaynağı aç
Kişisel Veri Güvenliği ve Dış Kaynak Kullanımı
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 12. maddesinin birinci fıkrası, veri sorumlularına kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek ile muhafazasını sağlamak için uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbiri alma yükümlülüğü getirmektedir. Güvenlik güncellemelerinden yoksun ya da desteksiz bir yazılımın kullanılmasının bu yükümlülükle ilişkilendirilip ilişkilendirilemeyeceği; kullanılan yazılımın somut bir güvenlik açığı oluşturduğunun tespitine bağlıdır. Kanun metni, lisanssız yazılım kullanımını bu madde kapsamında teknik tedbir yükümlülüğünün ihlali olarak tanımlamamaktadır.
Hizmet dış kaynak yoluyla yürütülüyor ve bu süreçte kişisel veri işleniyorsa KVKK m. 12/2 devreye girer: veri sorumlusu, kişisel verilerin kendi adına bir başkası tarafından işlenmesi hâlinde güvenlik tedbirlerinin alınması konusunda bu kişiyle birlikte müştereken sorumludur. Veri sorumlusu ayrıca KVKK m. 12/3 uyarınca kendi kurum veya kuruluşunda Kanun hükümlerinin uygulanmasını sağlamak amacıyla gerekli denetimleri yapmak veya yaptırmak zorundadır; bu denetim yükümlülüğü dış kaynak ilişkisini kapsayacak biçimde yorumlanabilir.
Kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi hâlinde veri sorumlusu bu durumu en kısa sürede hem ilgili kişiye hem de Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na bildirmek zorundadır. Veri sorumluları ile veri işleyen kişiler öğrendikleri kişisel verileri Kanun hükümlerine aykırı olarak başkasına açıklayamaz ve işleme amacı dışında kullanamaz; bu yükümlülük görevden ayrılmalarından sonra da devam eder.
Ceza Soruşturmasında Dijital Delil ve Usul
Lisanssız yazılım kullanımı iddiasının ceza soruşturmasına taşınması hâlinde şirket bilgisayarları adli incelemeye konu olabilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 134. maddesinin birinci fıkrası; somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması koşullarında hâkim ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, kayıtlardan kopya çıkarılmasına ve kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesine karar verilebileceğini düzenlemektedir. Cumhuriyet savcısınca verilen karar 24 saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim kararını en geç 24 saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkimin aksine karar vermesi hâlinde elde edilen kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhal imha edilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 134Kaynağı aç
Şifrenin çözülememesi, gizli bilgilere ulaşılamaması ya da işlemin uzun sürecek olması durumunda bilgisayar ve ilgili araçlara el konulabilir; şifre çözümü ve kopyalama tamamlanınca cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir. Elkoyma gerçekleştiğinde ise sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır ve bu yedekten çıkarılan bir kopya şüpheliye veya vekiline verilerek durum tutanağa geçirilip imza altına alınır. Öte yandan cihazlara elkoymaksızın da sistem verilerinin tamamı veya bir kısmının kopyası alınabilir; kopyası alınan veriler kâğıda yazdırılarak tutanağa kaydedilir ve ilgililer tarafından imzalanır.
Hukuk yargılamasında ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 199. maddesi, uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, fotoğraf, ses kaydı gibi verilerin yanı sıra elektronik ortamdaki verileri ve bunlara benzer bilgi taşıyıcılarını belge saymaktadır. Lisans sözleşmeleri, fatura ve aktivasyon kayıtları, kullanıcı logları, proje e-postaları, teslim tutanakları, uzak erişim kayıtları ve hizmetin hangi yazılım üzerinden verildiğini gösteren sistem çıktıları elektronik veri niteliği taşıdığı ölçüde bu kapsamda değerlendirilebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 199Kaynağı aç
Soruşturma sürecinde dijital verilerin korunması savunma açısından kritik önem taşır. Log silmek, cihazları formatlamak veya teslim öncesi sistemleri değiştirmek gibi eylemlerin savunmayı güçleştireceği değerlendirilmektedir; bu tür eylemlerin aynı zamanda bağımsız bir hukuki değerlendirmeye konu olabileceği de göz ardı edilmemelidir.
Sık Sorulan Sorular
Alt yüklenici lisanssız yazılım kullanırsa asıl hizmet sağlayıcı da sorumlu olur mu?
TBK m. 116/1 uyarınca borçlu, ifayı yardımcı kişilere bırakmış olsa bile onların iş sırasında karşı tarafa verdikleri zararı gidermekle yükümlüdür. TBK m. 116/2, bu sorumluluktan önceden yapılan bir anlaşmayla tamamen veya kısmen kurtulmayı mümkün kılmaktadır. Ancak TBK m. 116/3 uyarınca, kanun veya yetkili makamların verdiği izinle yürütülmesi zorunlu olan uzmanlık gerektiren hizmetlerde bu sorumluluktan kurtulma anlaşması kesin olarak hükümsüzdür. Verilen hizmetin bu koşula girip girmediği somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
Lisanssız yazılım kullanımı ceza davasına konu olabilir mi?
FSEK m. 71/1, bu Kanunda koruma altına alınan fikir ve sanat eserleriyle ilgili manevi, mali veya bağlantılı hakları ihlal ederek hak sahibinin yazılı izni olmaksızın eseri çoğaltan, işleyen, dağıtan, umuma ileten ya da kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran kişiler hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörmektedir. Bu suçlarda soruşturma ve kovuşturma FSEK m. 75 uyarınca şikâyete bağlıdır; hak sahibi şikâyet süresi içinde haklarını kanıtlayan belge ve delilleri Cumhuriyet başsavcılığına vermezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Hangi yaptırımın uygulanacağı hâkimin takdirine bırakılmıştır.
Lisanssız yazılım kullanmak rakiplere karşı haksız rekabet oluşturur mu?
TTK m. 55/e, bir meslek dalında veya çevrede olağan olan iş şartlarına uymamayı dürüstlüğe aykırı saymaktadır. Lisans yükümlülüğünün ilgili sektörde olağan iş şartı sayıldığı durumlarda bu maliyeti karşılamak zorunda olan rakipler karşısında lisanssız çalışmak haksız rekabet iddiasına zemin hazırlayabilir. Bu değerlendirme, somut meslek dalına ve piyasa koşullarına göre yapılmalıdır.
Kişisel veri işliyorsam lisanssız yazılım kullanmak KVKK kapsamında sorun yaratır mı?
KVKK m. 12/1 veri sorumlularına gerekli teknik ve idari güvenlik tedbirlerini alma yükümlülüğü getirmektedir. Kanun metni, lisanssız yazılım kullanımını bu madde kapsamında teknik tedbir yükümlülüğünün ihlali olarak tanımlamamaktadır; bağlantının kurulabilmesi için kullanılan yazılımın somut bir güvenlik açığı oluşturduğunun tespit edilmesi gerekir. Bunun yanında, dış kaynak kullanımında veri işleyen kişiyle birlikte müşterek sorumluluk (m. 12/2) ve denetim yükümlülüğü (m. 12/3) de gündeme gelebilir.
Soruşturma başlarsa şirket cihazlarına el konulabilir mi?
CMK m. 134 uyarınca somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka türlü delil elde edilememesi koşullarında hâkim ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından bilgisayarlarda arama yapılmasına ve kayıt kopyalanmasına karar verilebilir. Şifre çözülememesi veya işlemin uzun sürmesi hâlinde ise cihazlara el konulabilir; şifre çözümü ve kopyalama tamamlanınca iade zorunludur. Elkoyma sırasında sistemin tüm verilerinin yedeği alınır ve bir kopyası şüpheliye ya da vekiline verilir.
Hangi belgeler lisanslı yazılım kullandığımı ispatlamaya yarar?
Hukuk yargılamasında HMK m. 199 kapsamında elektronik ortamdaki veriler belge sayılmaktadır. Lisans sözleşmeleri, fatura ve aktivasyon kayıtları, kullanıcı logları, proje e-postaları, teslim tutanakları, uzak erişim kayıtları ve hizmetin hangi yazılım üzerinden verildiğini gösteren sistem çıktıları elektronik veri niteliği taşıdığı ölçüde bu kapsamda değerlendirilebilir. Ceza yargılamasında ise CMK m. 134 çerçevesinde bilgisayar kayıtlarından kopya alınabilmekte ve bu kopyalar tutanağa bağlanmaktadır.
Sözleşmeye alt yüklenicinin sorumlu olduğunu yazmak yeterli koruma sağlar mı?
TBK m. 116 çerçevesinde yardımcı kişi sorumluluğu önceden yapılan anlaşmayla tamamen veya kısmen kaldırılabilir; ancak bu kural, kanun veya yetkili makam izniyle yürütülebilen uzmanlık gerektiren hizmetlerde geçerli değildir. Bunun ötesinde, tek satırlık bir sorumluluk kaydının lisans belgesi sunma, denetim hakkı, alt yüklenici bildirimi ve ihlal hâlinde tazmin mekanizması gibi konuları karşılamayacağı değerlendirilebilir; bu unsurların da sözleşmede açıkça düzenlenmesi daha kapsamlı bir hukuki çerçeve oluşturabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy