Lisanssız Yazılım Davalarında Hukuki ve Cezai Süreç

Bilgisayar Programlarının Korunması ve Telif Hakkının Doğumu

Bilgisayar programları ile sonraki aşamada program sonucu doğurması şartıyla hazırlık tasarımları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında hukuki koruma altındadır.

Yazılım üzerindeki telif hakkı kural olarak eseri meydana getiren kişiye aittir ve bu hakkın doğumu zorunlu bir kayıt veya tescil şartına tabi kılınmamıştır. İsteğe bağlı olarak gerçekleştirilen tescil işlemleri hak bahşeden kurucu bir işlem niteliğinde olmayıp, hak sahibinin kimliğini ispata yarayan beyana dayalı bir kolaylıktır ve tescil yapılmaması herhangi bir hak kaybına sebebiyet vermez.

Lisanssız Yazılım Kullanımı ve Telif Hakkı İhlali Sayılan Haller

Hak sahibinin yazılı izni alınmaksızın bilgisayar programının işlenmesi, çoğaltılması, değiştirilmesi, dağıtılması, umuma iletilmesi veya yayımlanması telif hakkı ihlali oluşturur. Hukuka aykırı şekilde çoğaltılan eserlerin satışa arz edilmesi, satılması, kiralanması, ticari saikle satın alınması, ithal veya ihraç edilmesi ile kişisel kullanım sınırlarını aşacak biçimde elde bulundurulması veya depolanması da ihlal teşkil eder. Ayrıca bilgisayar programının izinsiz çoğaltılmasını önlemek amacıyla oluşturulmuş teknik koruma mekanizmalarını ya da ilave programları etkisiz kılmaya yönelik araç veya donanımların üretilmesi, satışa çıkarılması veya kişisel kullanım amacı dışında bulundurulması da hukuki sorumluluk doğurur.

Lisanssız yazılım kullanımı, Türk hukukunda yalnızca özel hukuk taleplerine değil, şartları oluştuğunda hak sahipleri tarafından ceza soruşturması ve kovuşturması başlatılmasına da zemin hazırlar.

Lisanssız Yazılım Nedeniyle Ceza Soruşturması ve Koruma Tedbirleri

Lisanssız yazılıma dair ceza süreci kural olarak eser sahibi, mali hak sahibi, bağlantılı hak sahibi veya yetkili meslek birliğinin şikâyetiyle başlar. Şikâyet başvurusu, ihlalin gerçekleştiği veya sonuçlarının doğduğu yer Cumhuriyet başsavcılığına sunulur ve Cumhuriyet savcısı suç konusu eşyalar yönünden Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri dairesinde elkoyma işlemlerini yürütür.

Cumhuriyet savcılığı tarafından hukuka aykırı çoğaltıldığı ileri sürülen eserlerin çoğaltılması işlemiyle sınırlı olarak faaliyetin durdurulmasına karar verilebilir. Ancak bu karar yirmi dört saat içinde yetkili hâkimin onayına sunulmak zorundadır; hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmadığı takdirde kendiliğinden hükümsüz hale gelir.

Lisanssız yazılım soruşturmalarında somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka yoldan delil elde etme olanağının kalmaması durumunda, şüphelinin kullandığı bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, kayıtların kopyalanmasına ve çözümlenerek metin haline getirilmesine hâkim tarafından karar verilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı da bu yönde karar verebilir. Savcının verdiği karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkimin onay vermemesi halinde kopyalar ve çözümlenen metinler derhâl imha edilir.

Bilgisayar ve dijital veri kütüklerinde yer alan şifrelerin çözülememesi, gizlenmiş belgelere ulaşılamaması veya teknik inceleme işleminin uzun sürecek olması halinde kopyalama ve çözümleme yapılabilmesi için cihazlara geçici olarak elkonulabilir. Gerekli kopyalar alınıp şifre çözümü tamamlandıktan sonra elkonulan cihazlar ilgilisine gecikmeksizin iade edilir.

Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoyma işlemi uygulanırken sistemdeki tüm verilerin yedeklemesi yapılır. Bu yedekten çıkarılan bir kopya şüpheliye veya müdafiine verilerek durum tutanağa bağlanır ve imza altına alınır.

Lisanssız Yazılım Suçunda Cezai Yaptırımlar ve Şahsi Cezasızlık

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 71. maddesi uyarınca bir eseri hak sahiplerinin yazılı izni olmaksızın işleyen, çoğaltan, değiştiren, yayan, temsil eden, umuma ileten, hukuka aykırı çoğaltılan eserleri satışa sunan, satan, kiralayan, ticari amaçla satın alan, ithal veya ihraç eden ya da kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran veya depolayan kişiler hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.

Hukuka aykırı olarak çoğaltılmış, üretilmiş veya yayımlanmış bir eseri satan veya satın alan şahsın, kovuşturma evresi başlamadan önce eseri kimden temin ettiğini bildirerek yakalanmasını sağlaması halinde, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi faile ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Hukuk Mahkemelerinde Açılabilecek Davalar ve Üç Kat Bedel Talebi

Lisanssız yazılım kullanımı karşısında hak sahipleri özel hukuk yollarına başvurarak tecavüzün men'i davası, maddi ve manevi tazminat davası ile 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 68. maddesine dayalı bedel davası açabilirler.

5846 sayılı Kanun'un 68. maddesinin birinci fıkrası uyarınca eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden kanuna uygun yazılı izin almadan işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya umuma iletenlerden, izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya kanun hükümleri gereğince tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir.

5846 sayılı Kanun'un 68. maddesi uyarınca bedel talebinde bulunan hak sahibi, tecavüz edene karşı aralarında bir sözleşme kurulmuş olması durumunda sahip olabileceği tüm hak ve yetkileri ileri sürebilir.

Tecavüzün men'i davası mevcut telif hakkı ihlalinin sona erdirilmesine yöneliktir. Hak sahibi bu yolla yalnızca mali tazminat talep etmekle kalmaz; izinsiz kullanımın durdurulmasını, lisanssız yazılımın sistemlerden tamamen kaldırılmasını ve hukuka aykırı kullanımın devam etmemesini ister.

Mali haklara tecavüz durumunda hak sahibi, uğradığı fiili zarar ve mahrum kaldığı kâr kaybına oranlı bir bedelin yanı sıra ihlali gerçekleştiren tarafın bu fiilden elde ettiği kârı da talep edebilir. Ancak 5846 sayılı Kanun'un 68. maddesi uyarınca talep edilen bedel, ihlal edenin elde ettiği kâr tutarından mahsup edilir.

Satışa Çıkarılmamış Kopyalara İlişkin Talepler ve Elkoyma Sınırı

İzinsiz çoğaltılan kopyalar henüz satışa arz edilmemişse hak sahibi, kopyaların ve çoğaltmaya yarayan kalıp, film ve benzeri araçların imhasını veya üretim maliyet bedelini aşmayacak uygun bir bedel karşılığında kendisine verilmesini ya da sözleşme olması halinde isteyebileceği tutarın üç kat fazlasını talep edebilir. Bu hakların kullanılması izinsiz çoğaltma yapan tarafın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmışsa hak sahibi, tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar hakkında imha, bedeli karşılığı devir veya sözleşme bedelinin üç kat fazlasını isteme seçimlik haklarından birini kullanabilir.

İmha, devir veya üç kat bedel seçimlik haklarının eser sahibinden başka hak sahipleri tarafından ileri sürülebilmesi, eser sahibinin kanuna uygun yazılı çoğaltma izninin bulunması koşuluna bağlıdır.

Hak sahiplerinden birinin satışa çıkarılmış veya çıkarılmamış kopyalara ilişkin olarak imha, devir veya üç kat bedel talebinde bulunması halinde, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun elkoymaya dair hükümleri yalnızca delil elde etme amacıyla uygulanabilir.

Yazılımın Sonradan Lisanslanmasının Hukuki Sonuçları

Lisanssız yazılım kullanımının tespit edilmesinin ardından yazılımın sonradan lisanslanması, geçmiş dönemde gerçekleşen ihlallere ilişkin hukuki ve cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Hak sahibinin geçmiş döneme yönelik tazminat ve üç kat bedel talep etme hakkı saklı kalmaya devam eder.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy