Limited Şirketlerde Esas Sermaye Payının Rehni

Limited Şirket Pay Rehninin Hukuki Niteliği ve Konusu

Limited şirket ortakları, sahip oldukları esas sermaye paylarını bizzat kendi borçları, ortağı bulundukları şirketin borçları veya üçüncü bir kişinin borçlarının teminatı amacıyla rehnedebilirler. Türk Medeni Kanunu'nun 954. maddesi uyarınca başkasına devredilebilen alacaklar ve diğer haklar rehnedilebilir; aksine kanuni bir düzenleme bulunmadıkça hakların rehni hakkında teslime bağlı rehin hükümleri uygulanır.

Limited şirket esas sermaye payı üzerinde tesis edilen rehin hakkının konusunu malvarlığına ilişkin ortaklık hakları oluşturur. Bu sebeple limited şirket pay rehni, alacaklar ve diğer haklar üzerinde rehin hakkı tesisine ilişkin Türk Medeni Kanunu'nun 954 ve devamı maddelerindeki genel kurallara bağlı olarak kurulur.

Pay Rehni Sözleşmesinin Geçerlilik ve Şekil Şartları

Türk Medeni Kanunu'nun 955. maddesi gereğince senede bağlanmış olan veya olmayan alacakların rehni için yazılı rehin sözleşmesi yapılması ve senede bağlı alacaklarda senedin teslimi gerekir. Diğer hakların rehninde ise yazılı rehin sözleşmesi düzenlenmesinin yanında, o hakkın devri için kanunda öngörülen geçerlilik şekline eksiksiz uyulması zorunludur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 595. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemlerin yazılı şekilde yapılması ve tarafların imzalarının noterce onaylanması emredilmiştir.

Türk Ticaret Kanunu'nun 600. maddesi ve Türk Medeni Kanunu'nun 955. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde, limited şirket pay rehni sözleşmesinin yazılı şekilde akdedilmesi ve tarafların imzalarının noterce onaylanması kurucu bir geçerlilik koşuludur. Yazılı şekilde yapılmayan ve tarafların imzaları noter tarafından onaylanmayan pay rehni sözleşmeleri hukuken geçerlilik kazanamaz ve en baştan itibaren kurulmamış sayılır.

Limited şirketlerde ispat aracı niteliğinde pay senedi çıkarılmış olması durumunda, bu senetler kıymetli evrak vasfı taşımaz. Bu nedenle limited şirket payının rehni için pay senedinin alacaklıya teslimi kural olarak rehnin kurulması bakımından zorunlu değildir. Ancak şirket sözleşmesinde esas sermaye payının devri veya rehni için pay senetlerinin teslimi açıkça ek bir şart olarak öngörülmüşse, rehnin geçerli olarak doğabilmesi için pay senedinin teslimi gerekir.

Genel Kurul Onay Şartı ve Rehin Yasağı

Türk Ticaret Kanunu'nun 595. maddesinin ikinci fıkrasında esas sermaye payının devri kural olarak genel kurulun onayına bağlanmışken, aynı kanunun 600. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca pay rehni ancak şirket sözleşmesinde açıkça öngörülmüş olması hâlinde genel kurulun onayına tabi tutulabilir. Şirket sözleşmesiyle pay rehninin genel kurul onayına bağlandığı durumlarda kanunun geçişe ilişkin hükümleri ile 595 ila 598. maddeleri uygulama alanı bulur. Rehnin şirket sözleşmesinde genel kurul onayına tabi kılınmadığı durumlarda ise yalnızca Türk Medeni Kanunu'nun hak üzerinde rehin hakkı kurulmasına ilişkin hükümleri uygulanır.

Şirket sözleşmesinde açık bir hüküm yer alması şartıyla esas sermaye payının rehnedilmesi tamamen de yasaklanabilir. Türk Ticaret Kanunu'nun 595. maddesinin dördüncü fıkrası şirket sözleşmesiyle esas sermaye payının devrinin yasaklanabileceğini düzenlemiş olup, kanunun 600. maddesinin ikinci fıkrasındaki devir ve geçiş hükümlerine yapılan atıf çerçevesinde rehin tesisinin de şirket sözleşmesiyle yasaklanması mümkündür.

Genel Kurulun Onay İncelemesi, Haklı Sebepler ve Karar Nisabı

Esas sermaye payının devrinde Türk Ticaret Kanunu'nun 595. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca şirket sözleşmesinde aksi düzenlenmedikçe genel kurul sebep göstermeksizin onayı reddedebilir. Buna karşılık, aynı kanunun 600. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, pay rehni kurulmasının şirket sözleşmesiyle genel kurul onayına bağlandığı hallerde genel kurul rehin hakkı kurulmasına onay vermekten yalnızca haklı sebeplerin varlığı halinde kaçınabilir.

Şirket sözleşmesinde rehin kurulması için genel kurul onayı öngörüldüğünde, bu yetki Türk Ticaret Kanunu'nun 616. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi uyarınca genel kurulun devredilemez yetkileri arasında yer alır. Onay talebine ilişkin kararlar, Türk Ticaret Kanunu'nun 620. maddesi gereğince şirket sözleşmesinde farklı bir nisap öngörülmemişse toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu ile alınır.

Türk Ticaret Kanunu'nun 595. maddesinin yedinci fıkrası ve 596. maddesi çerçevesinde, onay başvurusundan itibaren üç ay içinde genel kurul onay istemini reddetmediği takdirde devre ve rehin tesisine izin verilmiş sayılır. Süresi içinde haklı sebebe dayalı olarak ret kararı verilmesi durumunda ise devri kabil olmayan payın rehnedilmesi hukuken mümkün olmaz.

İcra Yoluyla Geçiş ve Şirketin Payları Devralma Yetkisi

Rehnin paraya çevrilmesi veya cebri icra süreçlerinde esas sermaye payının icra yoluyla geçmesi hâlinde, Türk Ticaret Kanunu'nun 596. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tüm haklar ve borçlar genel kurulun onayına gerek olmaksızın payı iktisap eden kişiye geçer. Şirket, iktisabın öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde payları kendi, ortağı veya göstereceği üçüncü bir kişi hesabına gerçek değeri üzerinden devralmayı iktisap edene önererek onayı reddedebilir; bu süre içinde açıkça ve yazılı olarak ret kararı verilmediği takdirde onay verilmiş sayılır.

Türk Ticaret Kanunu'nun 596. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince şirketin vermiş olduğu ret kararı, devrin gerçekleştiği günden itibaren geçerli olmak üzere geriye etkilidir. Ancak bu geriye etkili ret kararı, ret kararının verilmesine kadar geçen süre içinde genel kurulda alınmış olan kararların geçerliliğini etkilemez.

Şirketin Kendi Paylarını Rehin Alması ve Pay Defteri Kaydı

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu düzenlemeleri kapsamında limited şirketin kendi paylarını rehin olarak kabul etmesi mümkündür. Şirketin kendi esas sermaye paylarını iktisap etmesi ise Türk Ticaret Kanunu'nun 612. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu iktisabı karşılayacak tutarda serbestçe kullanabileceği özkaynaklara sahip bulunması ve iktisap edilecek payların itibarî değerleri toplamının esas sermayenin yüzde onunu aşmaması şartına bağlıdır.

Limited şirket esas sermaye payı üzerinde kurulan rehin hakkı Türk Ticaret Kanunu'nun 594. maddesi doğrultusunda şirket pay defterine kaydedilir. Pay defterine yapılan kayıt kurucu nitelikte olmayıp bildirici ve açıklayıcı niteliktedir. Buna karşın pay defterine kayıt, tarafların ortaklık hukukundan kaynaklanan hak ve taleplerini şirkete karşı ileri sürebilmeleri bakımından önem taşır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy