Sermaye Şirketlerinde Temel İlkeler ve Ortaklık Yapısı
Girişimciler açısından şirket türü seçimi yapılırken limited ve anonim şirketler sermaye şirketleri grubunda yer almakla birlikte farklı hukuki rejimlere tabidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca hem limited şirketler hem de anonim şirketler tek bir gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulabilmektedir. Sermaye şirketlerinde geçerli olan malvarlığının ayrılığı ilkesi uyarınca, ortaklar tarafından taahhüt edilip şirkete konulan sermaye şirketin bağımsız mülkiyetine geçer. Şirket tüzel kişiliği müstakil bir varlığa kavuştuğundan kendi adına borçlanabilir ve davalarda taraf sıfatını kullanabilir. Bu ayrılığın sonucu olarak ortakların şahsi alacaklıları doğrudan şirket kasasındaki nakde ya da şirket adına kayıtlı taşınmazlara el koyamaz; alacaklılar yalnızca borçlu ortağın şirketteki ortaklık payına haciz uygulayabilir.
Sermaye şirketlerinin temel işleyiş kurallarından biri olan tek borç ilkesi gereğince, ortağın şirkete karşı asıl borcu taahhüt ettiği sermaye payını ödemekten ibarettir. Taahhüt edilen sermaye payı şirkete tamamen ödendikten sonra, şirketin borçları ne düzeyde olursa olsun kural olarak ortağın bu borçları kişisel malvarlığıyla ödeme yükümlülüğü doğmaz.
Asgari Sermaye Tutarları ve Nakit Bloke Şartı
Limited şirket ile anonim şirket arasındaki temel operasyonel ayrım kuruluş aşamasındaki asgari sermaye tutarları ve ödeme koşullarında ortaya çıkar. Limited şirket kurmak için gereken asgari sermaye 50.000 TL olup, sermaye paylarının her birinin değerinin en az 25 TL veya katları olması zorunludur. Limited şirket kuruluşunda sermayenin bir kısmının bankaya yatırılarak bloke edilmesi zorunluluğu aranmaz; ortaklar sermayenin tamamını şirketin tescilinden itibaren 24 ay içinde ödemeyi taahhüt edebilirler.
Anonim şirketlerde ise asgari sermaye tutarı esas sermaye sisteminde 250.000 TL, yönetim kuruluna genel kurul kararı aranmaksızın sermayeyi artırma yetkisi tanıyan kayıtlı sermaye sisteminde ise 500.000 TL'dir. Anonim şirket kuruluşunda nakdi olarak taahhüt edilen pay bedellerinin en az dörtte birinin (yüzde 25) ticaret siciline tescilden önce banka hesabına yatırılarak bloke edilmesi yasal bir şarttır. Söz konusu bloke şirketin tüzel kişilik kazanmasıyla çözülürken, kalan sermaye borcunun tescili izleyen 24 ay içinde ödenmesi gerekir.
Her iki şirket türünde de ortaklar nakdi ödemelerin yanı sıra taşınmazları, marka veya patent gibi fikri mülkiyet haklarını ya da makineleri ayni sermaye olarak taahhüt edebilirler. Ayni sermaye konulabilmesi için Asliye Ticaret Mahkemesince tayin edilen bilirkişiler tarafından değer tespiti yapılması ve taahhüt edilen varlıkların üzerinde herhangi bir haciz veya kısıtlama bulunmaması gerekir.
Yönetim Organı ve Temsil Yetkisinin Yapılanması
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 623. maddesi uyarınca limited şirketin sevk, idare ve temsili şirket sözleşmesinde belirlenen müdürler eliyle yürütülür. Ortaklık yapısı içinde en az bir ortağın idare hakkı ile temsil yetkisini haiz müdür olarak görevlendirilmesi kanunen zorunludur.
Anonim şirketlerde ise yönetim ve temsil yetkisi münhasıran yönetim kuruluna aittir ve yönetim kurulu üyelerinin şirket ortağı olma zorunluluğu bulunmamaktadır. Şirket yönetimi tamamen profesyonel yöneticilerden oluşturulabilir. Anonim şirket yönetim kurulu, hazırlayacağı bir iç yönergeyle Türk Ticaret Kanunu'nun 375. maddesinde düzenlenen devredilemez yetkiler saklı kalmak kaydıyla, yönetim yetkisini kısmen veya tamamen murahhas üyelere ya da müdürlere devredebilir. Ayrıca anonim şirket yönetim kurulu üyelerine sağlanan huzur hakkı ödemeleri şirketin gider kalemleri arasında kabul edilerek vergi matrahından indirilebilir.
Pay Devri Usulü ve Vergilendirme Rejimi
Limited şirketlerde pay devri işlemi kanunun öngördüğü sıkı şekil şartlarına bağlıdır. Türk Ticaret Kanunu'nun 595. maddesi uyarınca limited şirket pay devir sözleşmesinin yazılı yapılması ve imzaların noterce onaylanması şarttır. Devrin hukuki geçerlilik kazanması şirket genel kurulunun onayına bağlı olup tescil ve ilan edilmek üzere ticaret siciline bildirilir.
Anonim şirketlerde pay senedi veya geçici ilmühaber çıkarılmış olması halinde hisse devirleri noter onayı veya ticaret siciline tescil şartı aranmaksızın gerçekleştirilir. Nama yazılı pay senetlerinde mülkiyet devri senedin ciro edilmesi ve zilyetliğin devralana teslimi suretiyle tamamlanır; bu durum ortaklık yapısındaki değişikliklerde operasyonel esneklik sağlar.
Hisse devirlerinden sağlanan kazancın vergilendirilmesinde iki şirket türü arasında önemli bir fark mevcuttur. Gelir Vergisi Kanunu Mükerrer Madde 80/1 uyarınca, tam mükellef kurumlara ait anonim şirket pay senetlerinin veya geçici ilmühaberlerinin iktisap tarihinden itibaren iki tam yıl geçtikten sonra devredilmesinden doğan kazançlar tutarı ne olursa olsun gelir vergisinden tamamen muaftır. Buna karşılık limited şirket paylarının elden çıkarılmasında iki yıllık süreye dayalı vergi muafiyeti uygulanmaz; ortaklık payı ne kadar süre elde tutulursa tutulsun satıştan sağlanan kazanç değer artış kazancı kapsamında vergiye tabi tutulur.
Kamu Borçlarında Ortakların Sorumluluğu
Anonim şirketlerde yönetim kurulunda yer almayıp yalnızca hissedar sıfatını taşıyan ortaklar, şirketin ödenemeyen vergi ve sigorta primi borçlarından dolayı şahsen sorumlu tutulamazlar. Kamu alacaklarında yasal muhatap öncelikle bağımsız varlığa sahip şirket tüzel kişiliği, ardından kanuni temsilci sıfatıyla yönetim kurulu üyeleridir.
Sözleşmeli Avukat Bulundurma Zorunluluğu ve Tür Değişikliği
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Türk Ticaret Kanunu'nda öngörülen esas sermaye miktarının beş katı veya daha fazla esas sermayesi bulunan anonim şirketlerin sözleşmeli bir avukat bulundurması kanuni bir zorunluluktur. Limited şirketler açısından ise sözleşmeli avukat bulundurma yönünde bir zorunluluk öngörülmemiştir. Avukat bulundurma zorunluluğuna aykırı hareket eden anonim şirketler hakkında, sözleşmeli avukat tayin edilmeyen her ay için 1136 sayılı Kanun'un 35. maddesi uyarınca Cumhuriyet savcısı tarafından idari para cezası uygulanır. İşletmelerin büyüme sürecinde veya hukuki gereksinimler doğrultusunda limited şirketler tür değişikliği prosedürü işletilerek anonim şirkete dönüştürülebilir.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 35Kaynağı aç
Limited şirket kuruluşunda sermaye blokesi zorunlu mudur?
Limited şirket kuruluşunda nakdi sermayenin bankaya yatırılarak bloke edilmesi zorunluluğu bulunmaz; taahhüt edilen sermaye tescilden itibaren 24 ay içinde ödenebilir.
Anonim şirkette hissedarlar kamu borçlarından şahsen sorumlu mudur?
Anonim şirketlerde yönetim kurulunda görev almayan ortaklar ödenemeyen vergi ve sigorta borçlarından dolayı şahsen sorumlu tutulamaz; kamu alacaklarında muhatap şirket tüzel kişiliği ve yönetim kurulu üyeleridir.
Anonim şirket pay devrinde iki yıllık vergi muafiyetinin şartı nedir?
Gelir Vergisi Kanunu Mükerrer Madde 80/1 gereğince pay senedi veya geçici ilmühabere bağlanmış anonim şirket paylarının iktisap tarihinden itibaren iki tam yıl geçtikten sonra elden çıkarılması halinde elde edilen kazanç gelir vergisinden muaftır.
Anonim şirketlerde tüm ortakların yönetim kurulunda yer alması zorunlu mudur?
Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin şirket ortağı olma zorunluluğu bulunmaz; yönetim yetkisi ortak olmayan profesyonel kişilere veya murahhas üyelere devredilebilir.
Limited şirket tek kişiyle kurulabilir mi?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca hem limited şirketler hem de anonim şirketler tek bir gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy