Sermaye Piyasasında Kurumsal Yönetim İlkelerinin Yasal Çerçevesi
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 17 hükmü uyarınca halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim ilkelerinin tespiti, kurumsal yönetim uyum raporlarının içeriği ve yayımlanma esasları, ortaklıkların bu ilkelere uyum düzeyinin derecelendirilmesi ile bağımsız yönetim kurulu üyelerine ilişkin usul ve kuralları belirleme yetkisi Sermaye Piyasası Kuruluna aittir. Kurul, söz konusu yetkilerini halka açık şirketler arasında haksız rekabet oluşturmayacak ve benzer durumdaki teşekküllere eşit kuralların uygulanmasını sağlayacak biçimde yürütür. Borsa şirketlerinin bu ilkelere kısmen ya da tamamen uymaları zorunlu tutulabilir. Kurulca tanınan sürede uyum zorunluluğu sağlanmazsa Kurul gerekli kararları resen alabileceği gibi, süre vermemiş olsa dahi hukuka aykırılığın tespiti veya iptali talebiyle her türlü teminattan muaf şekilde ihtiyati tedbir istemeye ve dava açmaya yetkilidir. Halka açık bankalar açısından bu kuralların tatbiki ise Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun uygun görüşü alınarak karara bağlanır.
6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 17Kaynağı aç
Kurumsal yönetim düzenlemeleri payları borsada işlem gören halka açık anonim ortaklıklara tatbik edilir. Ortaklıklar mevzuat hükümleri çerçevesinde gruplara ayrılmakta olup üçüncü grupta yer alan şirketler ilkelerin belirli hükümlerinden muaf tutulabilmektedir. Borsa şirketleri, kurumsal yönetim ilkelerine uyulup uyulmadığını, uyulmuyor ise buna ilişkin gerekçeli açıklamayı, prensiplere tam uyulmaması neticesinde beliren menfaat çatışmalarını ve şirketin yönetim anlayışında gelecekte planlanan değişiklikleri faaliyet raporunda kamuya açıklamakla yükümlüdür. Ortaklıklar kurumsal yönetim alanındaki bildirimlerini ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1524/1 kapsamındaki yükümlülüklerini Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından tesis edilen elektronik altyapı vasıtasıyla da icra edebilirler.
Pay Sahipliği Hakları ve Genel Kurul Süreçleri
Kurumsal yönetim anlayışında tüm pay sahiplerine eşit muamele edilmesi asıldır. Pay sahiplerinin bilgi alma ve inceleme hakkı bulunmakta olup bu yetki şirket kararlarıyla veya esas sözleşmeyle kaldırılamaz ya da kısıtlanamaz. Bilgi alma ve inceleme yetkisinin önceden kullanılmış bulunması kaydıyla, belirli somut vakıaların tetkiki maksadıyla genel kurul gündeminde bulunmasa dahi her pay sahibinin özel denetim talep edebileceğine yönelik bir hüküm esas sözleşmeye dahil edilebilir. Ayrıca azlık hakları, esas sözleşme hükümleri ile kanuni alt sınır olan sermayenin yirmide birinden daha düşük pay oranına sahip ortaklara da tanınabilir ve kapsamı genişletilebilir.
Genel kurul toplantı ilanı, mevzuatta gösterilen mutat usullerin yanı sıra elektronik haberleşme dahil azami sayıda pay sahibine erişimi sağlayacak vasıtalarla genel kurul toplantı tarihinden en az üç hafta evvel duyurulur. Toplantı yeri, pay sahipleri arasında eşitsizlik doğurmayacak ve katılımı kolaylaştıracak şekilde belirlenir; esas sözleşmede öngörülmüş olması kaydıyla ortakların sayıca çoğunluk teşkil ettiği mahalde toplanılabilir. Genel kurul toplantıları esas sözleşmeye hüküm konulmak şartıyla söz hakkı tanınmaksızın menfaat sahipleri ve medya dahil kamuya açık düzenlenebilir. Şirketlerin tutarlı bir kâr dağıtım politikası benimsemesi, bu politikayı genel kurulun onayına sunarak yıllık faaliyet raporunda ve resmi internet sitesinde kamuoyuna ilan etmesi zorunludur.
Borsada işlem gören payların serbestçe devredilmesini zorlaştırıcı engellerden ve oy hakkının kullanımını güçleştiren uygulamalardan kaçınılır; yönetimde temsili engelleyen oy imtiyazlarının kaldırılması hedeflenir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 490 uyarınca nama yazılı paylar kanunda veya esas sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça serbestçe devredilebilir ve hukuki işlemle devir, ciro edilmiş pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle tamamlanır. Şirket esas sözleşmesiyle pay devri m. 492/1 gereğince şirket onayına bağlanabilir. Şirket devre ilişkin talep tarihinden itibaren üç ay içinde başvuruyu reddetmezse veya ret haksız bulunursa onay verilmiş sayılır. Esas sözleşmede gösterilecek ret nedenlerinin işletme konusu ve şirketin ekonomik bağımsızlığı gibi haklı sebeplere dayandırılarak somutlaştırılması gerekir; pay sahipleri arasındaki pay sahipleri sözleşmesi hükümleri ise nispilik kuralı icabı hisseyi devralan üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/1865, K. 2025/478Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 490Kaynağı aç
Önemli Nitelikteki İşlemler ve Karar Alma Esasları
Şirket aktiflerinin tamamının veya önemli bir kısmının devredilmesi, üzerinde ayni hak tesis edilmesi, kiralanması veya kiraya verilmesi, imtiyaz ihdası veya mevcut imtiyazların kapsam ve konusunun değiştirilmesi ile borsa kotundan çıkma işlemleri kurumsal yönetim bakımından önemli nitelikte işlem kabul edilir. Önemlilik ölçütü değerlendirilirken; son finansal tablolardaki aktif büyüklüğünün yüzde yirmisi, ilgili bilanço hesap grubunun yüzde kırkı, öz kaynak tutarının yüzde yirmi beşi ya da son yıllık tablolara göre brüt satış hasılatının yüzde yirmisi esas alınır. Mevzuat gereğince genel kurul kararı aranmayan hallerde, bu tür işlemlere ilişkin yönetim kurulu kararlarının uygulanabilmesi için bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı zorunludur.
Önemli nitelikteki işlemlerde bağımsız üyelerin çoğunluk onayının bulunmaması ve muhalefete rağmen işlemin yürütülmek istenmesi durumunda işlem genel kurul onayına sunulur. Bu halde bağımsız üyelerin gerekçeleri derhal kamuya duyurulur, Sermaye Piyasası Kuruluna iletilir ve genel kurul toplantısında ortakların bilgisine sunulur. Önemli nitelikteki işleme taraf olanların ilişkili taraf niteliği taşıması halinde, ilişkili taraflar bu genel kurulda oy kullanamaz; bu toplantılarda toplantı yeter sayısı aranmaz ve karar oy hakkına sahip olanların adi çoğunluğu ile verilir. Bu usule ilişkin esaslar şirket sözleşmesine de yansıtılır.
İlişkili Taraf İşlemleri ve Çıkar Çatışmalarının Önlenmesi
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 17/3 uyarınca halka açık ortaklıkların ilişkili tarafları ile yapacakları ve Kurulca belirlenecek nitelikteki işlemlere başlamadan evvel işlemin esaslarını tespit eden bir yönetim kurulu kararı almaları şarttır. İlgili yönetim kurulu kararlarının icra edilebilmesi için bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı zorunludur. Bağımsız üyelerin çoğunluğunun onay vermemesi halinde durum kamuyu aydınlatma düzenlemeleri çerçevesinde kamuya duyurulur ve işlem genel kurul onayına sunulur. Genel kurulda işlemin tarafları ile bunlarla ilişkili kişiler oylamaya katılamaz; toplantı nisabı aranmaksızın karar oy hakkı bulunanların basit çoğunluğu ile verilir. Bu esaslara uyulmaksızın tesis edilen yönetim kurulu ve genel kurul kararları hukuken geçerli sayılmaz.
Kurumsal yönetim ilkeleri doğrultusunda, şirketin her türlü ilişkili taraf işlemlerinde ve üçüncü şahıslar lehine teminat, rehin ve ipotek tesisine ilişkin yönetim kurulu kararlarında da bağımsız üyelerin çoğunluk onayı aranır; onay verilmediğinde kamuyu aydınlatma usulüyle durum duyurularak karar genel kurulun onayına bırakılır. Genel kurulda işlem tarafları oy kullanamaz ve toplantı nisabı aranmaksızın adi çoğunlukla neticeye varılır. Ayrıca yönetim hakimiyetini elinde bulunduran pay sahiplerinin, yönetim kurulu üyelerinin, üst düzey yöneticilerin ve bunların eş ve ikinci dereceye kadar kan ve kayın hısımlarının, şirket veya bağlı ortaklıklar ile menfaat çatışması doğurabilecek muamele yapabilmesi ve şirketle rekabete girişebilmesi için genel kurulun önceden onay vermiş olması şarttır.
Kamuyu Aydınlatma, Şeffaflık ve Menfaat Sahipleri
Kamuyu aydınlatma mekanizmasında şirketin internet sitesi aktif bir bilgilendirme vasıtası olarak değerlendirilir ve buradaki bilgiler düzenli aralıklarla güncellenir. İnternet sitesinde; ticaret sicili kayıtları, güncel ortaklık ve idare yapısı, imtiyazlı pay ayrıntıları, esas sözleşmenin tadil metinleriyle birlikte son hali, finansal ve faaliyet raporları, özel durum açıklamaları, izahname ve halka arz belgeleri, genel kurul gündem, cetvel ve tutanakları ile kâr dağıtım ve bilgilendirme politikaları yayımlanır. Bunun yanı sıra kurumsal yönetim ilkeleri, şirketin hedeflerine ulaşmasında veya faaliyetlerinde ilgisi bulunan alacaklılar, müşteriler ve tedarikçiler gibi menfaat sahiplerinin haklarının korunmasını ilke edinir.
Yönetim Kurulunun Yapısı, Bağımsız Üyeler ve Komiteler
Yönetim kurulu en az beş üyeden teşekkül eder ve heyette en az bir kadın üyenin bulunması sağlanır. Kurulda icrada görevli olan ve icracı olmayan üyeler yer alır; bağımsız üyeler icrada görevi bulunmayan üyeler arasından tespit edilir. Yönetim kurulu başkanı ile murahhas aza veya genel müdürün yetkilerinin esas sözleşmede net şekilde birbirinden tefrik edilmesi esastır. Bu iki makamın aynı kişide birleşmesi halinde durum gerekçelendirilerek genel kurulda ortakların bilgisine sunulur ve faaliyet raporunda ayrıntılı biçimde açıklanır. Yönetim kurulu üyelerine ve üst düzey idarecilere sağlanan tüm mali haklar, menfaatler ve ücretler yıllık faaliyet raporunda kamuoyuna açıklanır; toplantı ve karar nisapları ise esas sözleşmede düzenlenir.
Yönetim kurulundaki bağımsız üye sayısı kurul toplam mevcudunun en az üçte birini oluşturmalı ve her vaziyette ikiden az olmamalıdır; nisap hesabında beliren küsuratlar bir üst tam sayıya tamamlanır. Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin; kendisi, eşi ve üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarının son beş sene zarfında şirketle, ilişkili taraflarla veya en az yüzde beş paya sahip ortaklarla istihdam, sermaye veya mühim bir ticari irtibat kurmamış olması, şirketin denetim, derecelendirme ve danışmanlığını yürüten teşebbüslerde görev almamış bulunması aranır. Yönetim kurulu, bağımsız üye aday listesini genel kurul toplantısından en az altmış gün önce Sermaye Piyasası Kuruluna intikal ettirir. Kurul otuz gün içinde listedeki adaylar hakkında olumsuz görüş bildirirse bu kimseler genel kurula bağımsız üye adayı sıfatıyla tevdi edilemez.
Yönetim kurulu nezdinde Denetimden Sorumlu Komite, Kurumsal Yönetim Komitesi, Aday Gösterme Komitesi, Riskin Erken Saptanması Komitesi ve Ücret Komitesi kurulur. Organizasyon yapısı nedeniyle ayrı komitelerin teşkil edilemediği hallerde Kurumsal Yönetim Komitesi anılan diğer komitelerin görevlerini de ifa eder. İcra başkanı veya genel müdür bu komitelerde vazife üstlenemez; bir üyenin birden çok komitede görev almamasına özen gösterilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 363/1 gereğince yönetim kurulu üyeliğinin herhangi bir sebeple açılması halinde yönetim kurulu kanuni şartları taşıyan bir kimseyi geçici üye olarak seçip ilk genel kurulun onayına sunar. Kanunun 363/2 maddesi uyarınca yönetim kurulu üyesinin iflasına karar verilmesi, ehliyetinin kısıtlanması veya üyelik için aranan yasal nitelikleri yahut esas sözleşmede öngörülen vasıfları kaybetmesi durumunda ise üyelik sıfatı başkaca bir merasime hacet kalmaksızın kendiliğinden sona erer.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 363Kaynağı aç
Sıkça Sorulan Sorular
Bağımsız yönetim kurulu üyesi olabilmek için hangi şartlar aranır?
Adayın kendisi, eşi ve üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarının son beş yıl içinde şirket, ilişkili taraflar veya sermayenin en az yüzde beşine sahip ortaklarla istihdam, sermaye ya da önemli ticari ilişki kurmamış olması ve denetim firmalarında çalışmamış olması gerekir. Aday listesi genel kuruldan en az altmış gün önce Sermaye Piyasası Kuruluna iletilir ve Kurulca otuz gün içinde hakkında olumsuz görüş bildirilen kişiler bağımsız üye adayı olarak sunulamaz.
6362 sayılı Kanun uyarınca ilişkili taraf işlemleri nasıl karara bağlanır?
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 17/3 uyarınca işlemlerden önce yönetim kurulu kararı alınması ve bu kararın uygulanabilmesi için bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı zorunludur. Bağımsız üyelerin çoğunluğu onay vermediğinde işlem kamuya duyurularak genel kurul onayına sunulur; bu toplantıda işlemin tarafları ile bunlarla ilişkili kişiler oy kullanamaz ve toplantı nisabı aranmaksızın oy hakkı sahiplerinin basit çoğunluğu ile karar tesis edilir.
Pay sahipleri genel kurulda özel denetim talebinde bulunabilir mi?
Bilgi alma ve inceleme hakkının daha evvel kullanılmış olması şartıyla, belirli vakıaların aydınlatılması amacıyla gündemde yer almasa dahi her pay sahibinin genel kuruldan özel denetim talep edebileceği yönünde şirket esas sözleşmesine açık hüküm konulabilir.
Yönetim kurulu üyeliği hangi hallerde kendiliğinden düşer?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 363/2 gereğince yönetim kurulu üyesinin iflasına hükmedilmesi, vesayet altına alınarak ehliyetinin kısıtlanması ya da üyelik için aranan kanuni yeterlilikleri veya esas sözleşmede belirlenen nitelikleri kaybetmesi halinde üyeliği kendiliğinden sona erer.
Önemli nitelikteki işlemlerde bağımsız üye onayı zorunlu mudur?
Varlık devri, ayni hak tesisi, kiralama, imtiyaz düzenlemeleri ve borsa kotundan çıkma gibi önemli nitelikteki işlemlerde mevzuat uyarınca genel kurul kararı gerekmedikçe yönetim kurulu kararının icrası için bağımsız üyelerin çoğunluğunun onayı zorunludur; bağımsız üyelerin çoğunluğunun muhalefetine rağmen işlem yapılmak istenirse husus genel kurul onayına sunulur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

