5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 157. maddesinin birinci fıkrası, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına yarar sağlayan kişiye uygulanır. Yarar failin kendisinde ya da bir başkasında doğabilir. Bu fıkrada hapis bir yıldan beş yıla kadar, adlî para cezası ise beş bin güne kadardır. 158. maddede bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması ayrı bir işleniş biçimi olarak sayılır. Bu bentte hapis alt sınırı dört yıldır ve adlî para cezası, suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. 141. maddenin birinci fıkrası, başkasına ait taşınır malın zilyedin rızası olmadan ve yarar maksadıyla bulunduğu yerden alınmasını bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırır. Bu hükümler kripto varlığı ismen anmaz. Hangi cezanın gündeme geleceği, ilgili maddenin kendi şartlarına bağlıdır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 157Kaynağı aç
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 158Kaynağı aç
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 141Kaynağı aç
Temel dolandırıcılığın şartı ve cezası
Temel dolandırıcılık hükmü, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına kendisine veya başkasına yarar sağlanmasını kapsar. Ceza bir yıldan beş yıla kadar hapistir. Adlî para cezası beş bin güne kadardır. Madde metni kripto varlığı ayrıca anmaz.
Kripto para resmî para birimi kabul edilmese de kripto para dolandırıcılığı ciddi maddî kayba yol açabilir. Bu tespit, hapis cezasının süresini veya adlî para cezasının şartını değiştiren bir kural değildir.
Nitelikli işleniş biçimleri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinin birinci fıkrası, dolandırıcılığın bazı biçimlerde işlenmesini ayrı ayrı sayar. Bunlar arasında dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi, kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanılması ve algılama yeteneğindeki zayıflıktan yararlanılması vardır. Araç olarak kullanılabilecek yapılar arasında kamu kurum ve kuruluşları, kamu meslek kuruluşları, siyasi partiler, vakıflar ve dernekler gösterilir. Fiilin kamu kurum ve kuruluşlarının zararına işlenmesi de ayrı bir biçimdir. Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması başka bir bentte yer alır. Kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumu çalışanı olarak tanıtması ya da bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi de fıkrada sayılır.
Bentlerde gösterilen biçimlerde işlenme hâlinde üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası öngörülür. Aynı fıkradaki özel kayıt, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapis cezasının alt sınırını dört yıldan aşağı düşürmez. Bu bentlerde adlî para cezasının miktarı, suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması (f) bendidir. Dört yıl ve iki kat ölçüsü, fiilin bu bentlerden birinin kapsamında kalmasına bağlıdır. Kripto varlık bentlerde ayrıca anılmaz. Bu nedenle her kripto para dolandırıcılığı kendiliğinden dört yıl alt sınırına ve menfaatin iki katı biçimindeki adlî para cezasına girmez.
Birlikte işleme ve örgüt faaliyeti
158. maddedeki suçlar ile 157. maddedeki suç, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenirse verilecek ceza yarı oranında artırılır. Aynı suçlar, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse verilecek ceza bir kat artırılır. Yarı oran, birlikte işleme şartına; bir kat artırım, örgüt faaliyeti şartına bağlıdır. Bu şartlar yoksa artırım kendiliğinden uygulanmaz. Her kripto para olayında artırım doğmaz.
Hırsızlık hükmü ve mülga fıkra
Hırsızlık, zilyedin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malın, failin kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alınmasıdır. Bu fiili işleyen kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Madde metni kripto varlığı taşınır mal diye adlandırmaz ve kripto para hırsızlığı için ayrı bir hapis cezası koymaz.
Hırsızlık maddesinin ikinci fıkrası 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunun 105. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Kripto para hırsızlığı, kripto para borsasının sunucusunun veya sitesinin ele geçirilmesi yoluyla işlenebildiği gibi hesaba izinsiz girilerek işlem yapılması yoluyla da işlenebilir. Bu iki yol için ayrı bir hapis süresi gösterilmez. Ele geçirme veya izinsiz girişin mümkün olması, her böyle olayı kendiliğinden belirli bir suç hâline getirmez.
Kripto paralar, ekonomik değeri bulunan varlıklar olarak değerlendirildiğinden bilişim hırsızlığına ve kripto para suçlarına konu olabilecek nitelikte görülebilir. Bu, olabilecek biçiminde bir değerlendirmedir ve kesin bir hukukî vasıf değildir. Değerlendirme, hırsızlık hükmündeki taşınır mal şartının her olayda gerçekleştiğini göstermez.
Şikayet ve alacağın takibi
Kripto para dolandırıcılığı savcılığa veya karakola bildirilebilir. Paranın alınması için icra takibi yapılabilir veya asliye hukuk mahkemesinde alacak davası açılabilir. Dolandırıldığını anlayan kişi savcılığa suç duyurusunda bulunup dosyayı takip edebilir. Ayrıca maddî ve manevî tazminat davası da açılabilir.
Sık sorulan sorular
Kripto para dolandırıcılığında hapis alt sınırı nedir?
Her olaya kendiliğinden uygulanan tek bir alt sınır yoktur. Hile, aldatma, zarar ve yarar şartları bulunan temel dolandırıcılıkta hapis bir yıldan beş yıla kadardır ve beş bin güne kadar adlî para cezası verilir. Fiil, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması biçimine girerse hapis alt sınırı dört yıldır ve adlî para cezası elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Kripto varlık bu bentte ayrıca anılmaz.
Bilişim sistemi araç olursa alt sınır kaç yıldır?
Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanıldığı hâlde hapis cezasının alt sınırı dört yıldır. Adlî para cezası da suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Fıkranın genel sonucu üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır. Dört yıl ve iki kat kaydı (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerine ilişkindir.
Birden fazla kişi işlerse ceza artar mı?
Üç veya daha fazla kişi birlikte işlerse ceza yarı oranında artar. Suç işlemek için teşkil edilmiş örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza bir kat artar. Artırım hem 157. hem 158. maddedeki suçlar için geçerlidir; bu şartlar yoksa kendiliğinden uygulanmaz.
Taşınır mal hırsızlığının cezası nedir?
Zilyedin rızası olmadan başkasına ait taşınır malı yarar maksadıyla bulunduğu yerden alan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Hüküm kripto varlığı ayrıca adlandırmaz ve kripto para hırsızlığına ayrı bir hapis süresi koymaz.
Hesaba izinsiz girmek ayrı süre getirir mi?
Hayır. Hesaba izinsiz giriş ve işlem, kripto para hırsızlığının işlenebileceği yollardan biridir. Bu yolun anılması her izinsiz girişi belirli bir suç hâline getirmez ve ayrı bir hapis süresi koymaz.
Şikayet nereye yapılır?
Şikayet savcılığa veya karakola yapılabilir. Paranın alınması için icra takibi veya asliye hukuk mahkemesinde alacak davası, ayrıca maddî ve manevî tazminat davası da başvurulabilecek yollardandır.
Resmî para olmaması kaybı ortadan kaldırır mı?
Hayır. Kripto para resmî para birimi kabul edilmese de dolandırıcılık ciddi maddî kayba yol açabilir. Bu tespit ceza süresini değiştiren bir kural değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy