Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulan kanun teklifi ile 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na cüzdan, kripto varlık, kripto varlık hizmet sağlayıcı, kripto varlık saklama hizmeti ve platform tanımlarının eklenmesi öngörülmektedir. Bu kapsamda kripto varlık; dağıtık defter veya benzeri bilişim altyapıları kullanılarak elektronik ortamda üretilip saklanabilen, dijital ağlar vasıtasıyla aktarılan ve bir değer yahut hak temsil edebilen gayrimaddi varlıklar şeklinde nitelendirilmektedir. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ise alım satım platformlarını, saklama hizmeti yürüten kuruluşları ve kanuna dayalı alt düzenlemeler doğrultusunda ilk satış veya dağıtım dahil alana ilişkin hizmet sunmak üzere belirlenen kuruluşları kapsamaktadır.
Kuruluş İzinleri, Pay Devirleri ve Sermaye Piyasası Kanunu Kapsamı
Kripto varlık hizmet sağlayıcıların kurulması, faaliyete başlaması ve yürütebilecekleri faaliyet sınırları Sermaye Piyasası Kurulu iznine tabi tutulmaktadır. Sunulan hizmete konu varlıklar sermaye piyasası aracı niteliğinde bulunmasa dahi bu izin şartı aranmaktadır. Hizmet sağlayıcıların kuruluş ve faaliyet izni alabilmesi için bilgi sistemleri ile teknolojik altyapılarının TÜBİTAK tarafından belirlenecek kriterlere uygunluğu zorunlu tutulmaktadır. Ayrıca bu kuruluşların pay devirlerinde Kuruldan izin alınması şart koşulmakta, izin alınmaksızın gerçekleştirilen pay devirlerinin geçersiz sayılacağı öngörülmektedir.
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda açıkça kendilerine atıf yapılan hükümler haricinde söz konusu Kanun'un diğer hükümlerine tabi tutulmamaktadır. Sermaye piyasası araçlarının kripto varlık olarak ihraç edilmesine ve elektronik ortamda kayden izlenmesine dair usul ve esasları belirleme yetkisi ise Sermaye Piyasası Kurulu'na bırakılmaktadır. Bu kapsamda hakların izlenmesi, devredilmesi ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesinde elektronik kayıtların esas alınması öngörülmektedir.
Platformların İşleyişi, Fiyat Oluşumu ve Müşteri Sözleşmeleri
Platformlar üzerinden kripto varlıkların alım satımı, ilk satışı veya dağıtımı, takası, transferi ve saklanmasına ilişkin kuralları belirleme yetkisi Sermaye Piyasası Kurulu'na verilmektedir. Platformlarda işlem fiyatlarının serbestçe oluşması temel kural olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte piyasa bozucu nitelikteki eylem ve işlemlerin tespiti, bunların Kurula bildirilmesi ve eylemi gerçekleştiren hesapların kısıtlanması, durdurulması ya da kapatılması dahil gerekli tedbirlerin alınması platformların yükümlülükleri arasında yer almaktadır. Kripto varlık transferlerinde ise Kurul ile Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı tarafından getirilen düzenlemelere uyulması zorunlu tutulmaktadır.
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ile müşterileri arasındaki sözleşmelerin uzaktan iletişim araçları vasıtasıyla kurulabilmesi öngörülmektedir. Kullanıcı haklarını güvenceye almak amacıyla, hizmet sağlayıcıların müşterilerine karşı olan hukuki sorumluluklarını kaldıran ya da sınırlandıran sözleşme hükümlerinin geçersiz sayılacağı hüküm altına alınmaktadır.
Müşteri Varlıklarının Mal Varlığı Ayrılığı İlkesiyle Korunması
Müşterilerin kripto varlık hizmet sağlayıcıları bünyesinde bulunan nakit ve kripto varlıkları bağımsız bir korumaya tabi tutulmaktadır. Müşterilere ait bu varlıklar, kamu alacakları nedeniyle dahi olsa hizmet sağlayıcıların borçları sebebiyle haczedilememekte, rehnedilememekte, iflas masasına dahil edilememekte ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamamaktadır. Aynı şekilde kripto varlık hizmet sağlayıcılarının mal varlığı da müşterilerin münferit borçları gerekçesiyle haciz, rehin veya ihtiyati tedbire konu edilememektedir. Müşteri varlıklarına yönelik tedbir, haciz ve benzeri her türlü idari ve adli talebin münhasıran hizmet sağlayıcılar tarafından yerine getirileceği düzenlenmektedir.
Kripto varlıklarla gerçekleştirilen her türlü işlem bakımından 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat hükümleri saklı tutulmaktadır. Buna karşılık, kripto varlıkları konu edinen rehin sözleşmelerinde 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu hükümlerinin uygulanmayacağı kurala bağlanmaktadır.
Yurt Dışı Faaliyetler, Hukuki Sorumluluk ve Yaptırımlar
Yurt dışında yerleşik platformlar tarafından Türkiye'de mukim kişilere yönelik kripto varlık faaliyetinde bulunulması izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı olarak kabul edilmektedir. Bu nitelikteki faaliyetlerin, yasal düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 ay içerisinde sonlandırılması öngörülmektedir. İzin almaksızın kripto varlık hizmet sağlayıcısı olarak faaliyet yürüttüğü tespit edilen gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yetkilileri hakkında hapis ve adli para cezası uygulanması öngörülmektedir. Ayrıca hizmet sağlayıcıların mevzuata aykırı faaliyet ve işlemleri nedeniyle Sermaye Piyasası Kurulu tarafından idari tedbirler ve idari para cezası tatbik edilebilmektedir.
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, hukuka aykırı faaliyet ve işlemlerinden veya yükümlülüklerini yerine getirmemelerinden doğan zararlardan hukuken sorumlu tutulmaktadır. Hizmet sağlayıcı şirket yöneticilerinin de kusurları oranında söz konusu zararlardan sorumlu tutulabileceği öngörülmektedir. Bilişim sistemlerinin işletilmesi, siber saldırılar, bilgi güvenliği ihlalleri veya personelin fiillerinden kaynaklanan kripto varlık kayıplarında ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda yer alan tehlike sorumluluğu ilkelerine göre sorumluluk tespiti yapılacağı düzenlenmektedir.
Kripto varlık platformları kimden izin almak zorundadır?
Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kurulması, faaliyete geçmesi ve yürütebilecekleri işlemler Sermaye Piyasası Kurulu iznine tabi olup bilgi sistemleri ve teknolojik altyapılarının TÜBİTAK kriterlerine uygunluğu aranmaktadır.
Borsa borçları nedeniyle müşterilerin kripto varlıklarına haciz konulabilir mi?
Müşterilere ait nakit ve kripto varlıkların, kamu alacakları için dahi olsa hizmet sağlayıcıların borçları sebebiyle haczedilmesi, rehnedilmesi, iflas masasına dahil edilmesi veya üzerlerine ihtiyati tedbir konulması kanun teklifiyle yasaklanmaktadır. Müşterilere ait bu varlıklara yönelik tedbir, haciz ve benzeri tüm idari ve adli taleplerin ise münhasıran kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yerine getirilmesi öngörülmektedir.
Siber saldırı veya teknik aksaklıklardan doğan kripto kayıplarında sorumluluk nasıl belirlenir?
Bilişim sistemlerinin işletilmesi, siber saldırılar veya personel kaynaklı kripto varlık kayıplarında hizmet sağlayıcıların sorumluluğu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'ndaki tehlike sorumluluğu esaslarına göre belirlenmektedir.
Yurt dışındaki kripto varlık platformları Türkiye'deki kullanıcılara hizmet verebilir mi?
Yurt dışında yerleşik platformların Türkiye'de mukim kişilere yönelik faaliyette bulunması izinsiz hizmet sağlayıcılığı sayılmakta olup bu kapsamdaki faaliyetlerin kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren 3 ay içinde sonlandırılması öngörülmektedir.
Kripto varlıkların rehnedilmesinde hangi kanun uygulanmaz?
Kripto varlıkları konu edinen rehin sözleşmelerinde 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu uygulanmamakta; kripto varlık işlemlerinde 1567 sayılı Kanun hükümleri ise saklı tutulmaktadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy