6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda 7518 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikler, 2 Temmuz 2024 tarihli ve 32590 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu değişikliklerle kripto varlıklar Türk hukukunda ilk kez kapsamlı bir çerçeveye bağlanmıştır. Çerçeve; tanımı, platform faaliyetini, izin ve kuruluş şartlarını, müşteri işlemlerindeki sınırları, Türkiye’de yerleşik kişilere yönelen yurt dışı faaliyeti ve belirli cezai sonuçları kapsar.
Kripto varlığın tanımı ve uygulama dışı işlemler
Kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen gayri maddi varlıktır. Tanım, varlığın dijital ağlar üzerinden dağıtılmasını ve değer ya da hak ifade edebilmesini de birlikte arar.
NFT’ler ile yalnızca sanal oyunlarda çeşitli unsurlar oluşturmak veya temin etmek amacıyla kullanılan kripto varlıklar bakımından ayrı bir uygulama sınırı öngörülmüştür. Bu varlıkların alım-satım, ilk satış veya dağıtım, takas, transfer ve saklama işlemlerini gerçekleştirenler hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz. Sınır, anılan varlık türleri ve sayılan işlemlerle sınırlıdır.
Platform, faaliyet izni ve geçiş başvurusu
Platform, kripto varlık alım satımı, ilk satış veya dağıtım, takas, transfer, bu işlemlerin gerektirdiği saklama ve belirlenebilecek diğer işlemlerden birini ya da birkaçını gerçekleştiren kuruluşları kapsayacak biçimde tanımlanmıştır. Kuruluşun bu işlemlerden yalnız birini yapması, tanımın dışında kalması için yeterli değildir.
Kripto varlık hizmetinin sunulabilmesi için Kuruldan faaliyet izni alınması zorunludur. İzin, hizmet sağlayıcılara getirilen temel yükümlülüktür.
Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte kripto varlık hizmet sağlayıcılığı yapanların, 2 Temmuz 2024’ten itibaren bir ay içinde faaliyet izni almak üzere Kurula başvurması öngörülmüştür. Bu süre, o tarihte faaliyeti bulunan sağlayıcılara ilişkin geçiş başvurusudur.
Platformun kuruluş şartları
Platformların kuruluşuna ilişkin şartlar, sektörde oluşabilecek olumsuzlukların önüne geçilmesi amacıyla belirlenmiştir. Platformun Türkiye’de anonim ortaklık şeklinde kurulması, paylarının tamamının nama yazılı olması ve payların nakit karşılığı çıkarılması gerekir. Asgari 50.000.000 TL sermayenin tamamı nakden ödenmiş olmalı ve öz sermaye bu tutarın altına düşmemelidir.
Esas sözleşmenin Kanun’a ve ilgili düzenlemelere uygun olması ile kurucuların, ortakların ve yöneticilerin Kanun ve düzenlemelerde aranan şartları taşıması da şartlar arasındadır. Esas sözleşmeye ilişkin örnekler arasında ticaret unvanında “kripto varlık alım satım platformu” ibaresine yer verilmesi, işletme konusunun münhasıran sayılan kripto varlık işlemlerinden bir veya birkaçına ayrılması ve yönetim kurulunun asgari üç üyeden oluşması bulunur. Ortaklık yapısının şeffaf ve açık olması da aranır.
Nakit, emir ve müşteri varlıkları
Müşterilerin nakit transferleri bankalar veya bu konuda yetkilendirilmiş kuruluşlar aracılığıyla yapılmalıdır. Müşteri nakdi elden alınamaz, müşteriye elden teslim edilemez ve platform nezdinde saklanamaz.
Emirlerin, Kuruma bildirilen internet sitesi, mobil uygulama veya kayıtlı telefon üzerinden alınması esastır. Bu kanalların dışında anlık mesajlaşma uygulamalarıyla emir alınması yasaktır.
Platform, müşteriye karşı taraf olduğu işlemlerde ancak kendi cüzdanında bulunan kripto varlıklar kadar işlem yapabilir. Müşteriye ait kripto varlıklar üzerinde kendisi veya başkası lehine tasarrufta bulunamaz. Kripto varlıkları ödünç veya kredi olarak vermesi ya da bu sonucu doğuracak işlemler yapması da yasaktır.
Getiriye, zarara veya her ikisine karşı garanti taahhüdünde bulunulması yasaktır. Müşteri kazandıran kişilere veya kazandırılan müşterilere menfaat sağlayan promosyon kampanyaları da yasaklanmıştır.
İnternet sitesinden veya mobil uygulamadan alınan emirlerde tarih, zaman ve emri veren kaynak saklanmalıdır. Telefonla alınan emirlerde ses kayıtları tutulmalıdır. Kayıtlar tahrif edilemeyecek biçimde saklanır. Bu kayıtların öngörülen şekilde tutulabilmesi için gerekli altyapının kurulmasına 8 Kasım 2024’e kadar süre verilmiştir.
Yurt dışında yerleşik platformlar
Yurt dışında yerleşik bir platformun Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik faaliyet göstermesi, izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı sayılır. Kurulca yapılacak düzenlemeler kapsamında kripto varlıklara ilişkin yasaklanmış bir faaliyetin Türkiye’de yerleşik kişilere sunulması da aynı sonuca bağlanmıştır.
Faaliyetin Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik kabul edilmesi için sayılan hâllerden birinin bulunması yeterlidir. Bu hâller, Türkiye’de iş yeri açılması, Türkçe internet sitesi oluşturulması ve sunulan hizmetler hakkında doğrudan veya Türkiye’de yerleşik kişi ya da kurumlar aracılığıyla tanıtım ve pazarlama yapılmasıdır.
Faaliyetin Türkiye’de yerleşik kişilere yöneldiğinin tespitine ilişkin ilave kıstaslar Kurul tarafından belirlenebilir. Bu yönde bir belirleme yapılmamıştır.
Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik faaliyeti bulunan ve faaliyet izni için başvurmayan yurt dışı platformların bu faaliyetlerini 2 Ekim 2024’e kadar sonlandırması gerekir. Buna uygun hareket etmeyen platformlar yaptırımlarla karşılaşabilir.
İzinsiz faaliyet, zimmet ve Kurul yetkileri
Faaliyet izni almaksızın kripto varlık hizmet sağlayıcılığı yapan gerçek kişi yetkililer ile tüzel kişi yetkililer hakkında üç yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörülmektedir. Bu suçun re’sen takip edilebileceği belirtilmiştir.
Görev nedeniyle tevdi edilen veya koruma, saklama ve gözetim yükümlülüğü bulunan para, para yerine geçen evrak veya senet, diğer mallar ya da kripto varlıkların kendisinin veya başkasının zimmetine geçirilmesi ayrıca düzenlenmiştir. Bu fiili işleyen yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile diğer mensuplar hakkında sekiz yıldan on dört yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörülmüş; hizmet sağlayıcının zararının tazminine de hükmedileceği düzenlenmiştir.
Faaliyet izni kaldırılan hizmet sağlayıcı bakımından zimmet kabulü, sağlayıcının hukuken veya fiilen yönetim ya da kontrolünü elinde bulundurmuş gerçek kişi ortaklara ilişkindir. Bu kişilerin, sağlayıcının veya müşterilerin kaynaklarını sağlayıcının emin biçimde çalışmasını tehlikeye düşürecek şekilde, doğrudan veya dolaylı olarak kendi ya da başkalarının menfaatine kullandırması ve bu suretle sağlayıcıyı veya müşterileri zarara uğratması gerekir.
Bu fiilleri işleyenler hakkında 12 yıldan 22 yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Adli para cezasının miktarı, hizmet sağlayıcının ve müşterilerin uğradığı zararın üç katından az olamaz. Meydana gelen zararın müteselsilen ödettirilmesine de karar verilir. Sonuç, açıklanan kişi ve fiil kapsamının dışındaki her ortağa veya her zarara kendiliğinden uygulanan genel bir ceza değildir.
İzinsiz sermaye piyasası faaliyetlerinin internet aracılığıyla yürütüldüğü tespit edilirse Kurul, yayına ilişkin içeriğin çıkarılmasına, erişimin engellenmesine veya her ikisine karar verebilir. Kurul ayrıca kripto varlık hizmet sağlayıcının mali yapısının güçlendirilmesini isteyebilir, faaliyetlerini geçici olarak durdurabilir veya faaliyet yetkisini kaldırabilir.
Sık sorulan sorular
Kripto varlık nasıl tanımlanır?
Kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknolojiyle elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlarda dağıtılan ve değer ya da hak ifade edebilen gayri maddi varlıktır. Oluşturulma, saklama, dağıtım ve değer veya hak ifade etme unsurları birlikte aranır.
Hizmet sunmak için izin gerekir mi?
Evet. Kripto varlık hizmetinin sunulabilmesi için Kuruldan faaliyet izni alınması zorunludur. Kanun yürürlüğe girdiğinde faaliyeti bulunanların 2 Temmuz 2024’ten itibaren bir ay içinde başvurması öngörülmüştür.
NFT işlemleri Kanun kapsamında mıdır?
NFT’ler ile yalnızca sanal oyun unsurları oluşturmak veya temin etmek için kullanılan kripto varlıkların alım-satım, ilk satış veya dağıtım, takas, transfer ve saklama işlemlerini yapanlar hakkında Kanun hükümleri uygulanmaz. Sınır bu varlıklar ve işlemlerle sınırlıdır.
Müşteri nakdi elden alınabilir mi?
Hayır. Nakit transferleri bankalar veya yetkilendirilmiş kuruluşlar aracılığıyla yapılmalı; nakit elden alınıp teslim edilemez ve platform nezdinde saklanamaz.
İzinsiz faaliyetin cezası kime uygulanır?
İzinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı yapan gerçek kişi yetkililer ile tüzel kişi yetkililer hakkında üç yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörülmektedir. Suçun re’sen takip edilebileceği belirtilmiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy