26 Haziran 2024 tarihinde kabul edilen 7518 sayılı Kanun, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda değişiklik yapar. Düzenleme kripto varlığı, kripto varlık hizmet sağlayıcısını ve platformu tanımlar; kuruluş ve faaliyeti Sermaye Piyasası Kurulu iznine bağlar, müşteri nakit ve kripto varlıklarının malvarlığından ayrılığını öngörür. Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer ve hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.
Kripto varlık, hizmet sağlayıcı ve platform
Kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik ortamda oluşturulup saklanabilen gayri maddi bir varlıktır. Dijital ağlar üzerinden dağıtılır ve değer ya da hak ifade edebilir.
Kripto varlık hizmet sağlayıcı; platformları, kripto varlık saklama hizmeti sunan kuruluşları ve Kanuna dayanılarak yapılacak düzenlemelerde kripto varlık hizmeti vermek üzere belirlenecek diğer kuruluşları kapsar. İlk satış veya dağıtım da bu belirlenmenin konusu olabilir.
Platform, alım satım, ilk satış ya da dağıtım, takas, transfer, bunların gerektirdiği saklama ve ayrıca belirlenebilecek işlemlerden birini veya birkaçını gerçekleştiren kuruluştur. Sayılan işlemlerin hepsinin birlikte sunulması gerekmez.
Sermaye piyasası aracının kripto varlık olarak ihracı
Kurul, sermaye piyasası araçlarının kayden ihraç edilip Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından izlenmesi yerine kripto varlık olarak ihracına ilişkin esas belirleyebilir. Bu yetki, varlıkların oluşturulup saklandığı hizmet sağlayıcı elektronik ortamında kayden izlenmesini de kapsar.
Bu şekilde ihraçta hakların izlenmesi, üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi ve devri bakımından elektronik ortamdaki kayıtlar esas alınır. Kurul, bu kayıtlarla Merkezi Kayıt Kuruluşu sistemi arasında entegrasyonu zorunlu tutabilir.
Kuruluş, faaliyet ve ortaklık yapısı
6362 sayılı Kanun’un 35/B maddesine göre kripto varlık hizmet sağlayıcının kurulması ve faaliyete başlaması Kurul iznine bağlıdır. Sağlayıcı yalnızca Kurulun belirleyeceği faaliyetleri yürütebilir. İzin için bilgi sistemleri ve teknolojik altyapının TÜBİTAK’ın belirleyeceği kriterlere uygun olması aranır; kriterlerin içeriği ayrıca belirlenmeye bırakılmıştır.
Pay devri için de Kurul izni zorunludur. Düzenlemeye aykırı devir pay defterine kaydedilemez; aykırı olarak yapılan kayıt hükümsüzdür.
Yönetim kurulu üyeleri ve yönetim kurulu üyesi olmaksızın sağlayıcıyı temsil etmeye yetkili kişiler, mali güç şartı dışında ortaklar için aranan şartları taşımalıdır.
Sermayenin veya oy haklarının doğrudan ya da dolaylı yüzde onunu veya daha fazlasını temsil eden paylara sahip gerçek ve tüzel kişi ortaklar bu devir yükümlülüğünün kapsamındadır. Oran bunun altında olsa bile yönetim kurulunda temsil hakkı veren imtiyazlı pay sahipleri ile bentte belirtilen diğer ortaklar da kapsama girer. Mali güç şartı hariç öngörülen niteliklerin kaybında paylar, şartları taşıyan kişilere altı ay içinde devredilir.
Kanunun uygulama sınırı ve belge sorumluluğu
Hizmet sağlayıcılar, 6362 sayılı Kanun’da kendilerine atıf yapılan hükümler dışında Kanunun diğer hükümlerine tabi değildir. 35/B, 35/C ve 99/B uyarınca bankalara yükümlülük getirecek Kurul düzenlemelerinden önce Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun görüşü alınır.
Sermaye piyasası aracına özgü hak sağlayanlar dışında, değeri teknolojiden ayrıştırılamayan kripto varlıkların platformda satış veya dağıtımı için Kurul esas belirleyebilir. Bu kapsamdaki teknolojik değerlendirmenin uygun görülmesi ve satış ya da dağıtıma izin verilmesi kamunun tekeffülü anlamına gelmez. Değerlendirme için TÜBİTAK’tan veya kamu kurumlarından rapor istenebilir.
Kurulun belirlediği şekilde hazırlanıp ilan edilen bilgilendirme dokümanını imzalayan gerçek ve tüzel kişiler, dokümandaki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgiden doğan zarardan müteselsilen sorumludur.
35/B maddesinin altıncı fıkrasındaki nitelikteki kripto varlıklar ile 35/C maddesinin ikinci fıkrasındaki esaslar çerçevesinde platformda işlem görenler dışında kalan kripto varlıklara bu Kanun uygulanmaz. Kripto varlıkları konu alan rehin sözleşmelerine ise 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu uygulanmaz.
Sözleşme, kimlik ve listeleme
Hizmet sağlayıcının müşteriye karşı sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan sözleşme şartları geçersizdir. Sağlayıcı, müşteri kimliğini 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında tespit eder.
Platform, kendi nezdinde işlem görecek veya ilk satışı ya da dağıtımı yapılacak kripto varlıkların belirlenmesi ve işlem görmenin sona erdirilmesi için yazılı listeleme prosedürü oluşturmak zorundadır. Kurul bu konuda ilke, esas ve teknik kriter belirleyebilir. Bir kripto varlığın listelenmiş olması kamunun tekeffülü anlamına gelmez.
Platformlarda fiyatlar serbestçe oluşur. Kurulun yurt dışı piyasalarda yaygın işlem gördüğünü ve fiyatının orada da oluştuğunu değerlendirdiği kripto varlık işlemleri bu ayrımın dışındadır. Bu istisna dışında, makul ve ekonomik gerekçeyle açıklanamayan ve platform işlemlerinin güven, açıklık ve istikrarını bozan eylem ve işlemlere 104. madde hükümleri uygulanır. Ayrım, serbest fiyat kuralının kendisine değil bu madde uygulamasına ilişkindir.
Müşteri varlıklarının tutulması ve ayrılığı
Platform ile müşteri arasındaki ilişkiler ve platform işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar genel hükümlere tabidir. Faaliyet izni, işlemlerin kamunun güvencesi altında olduğunu göstermez. Kripto varlıklar 82. maddede düzenlenen yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir.
Müşteriye ait kripto varlıkların müşterinin kendi cüzdanında bulunması esastır. Müşterinin bunu tercih etmediği varlıkların saklanması, Kurul düzenlemesi uyarınca yetkilendirilmiş ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunca uygun görülen bankalar veya Kurulca saklama konusunda yetkilendirilmiş diğer kuruluşlar tarafından yapılır. Müşteri nakitleri bankada tutulur. Mevduat ve katılım fonu sigortasının uygulanmaması, bankalarda saklanan kripto varlıklar ve bu kapsamdaki nakitle sınırlıdır.
Müşterilerin hizmet sağlayıcı nezdindeki nakit ve kripto varlıkları, sağlayıcının borçları nedeniyle; sağlayıcının malvarlığı da müşterilerin borçları nedeniyle, kamu alacağı için olsa bile haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına giremez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz.
İzinsiz faaliyet ve Kurulun tedbirleri
Yurt dışında yerleşik platformun Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik faaliyeti izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı sayılır. Kurul düzenlemeleri kapsamında yasaklanmış bir faaliyetin bu kişilere sunulması da aynı sonucu doğurur.
Yurt dışında yerleşik platformun Türkiye’de iş yeri açması, Türkçe internet sitesi oluşturması veya hizmetlerine ilişkin doğrudan ya da Türkiye’de yerleşik kişi veya kurumlar aracılığıyla tanıtım ve pazarlama yapması hallerinden herhangi biri, faaliyetin Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik sayılması için yeterlidir. Kurul başka kıstas da belirleyebilir.
Ödeme veya kripto varlık teslim yükümlülüğünün yerine getirilememesi ya da mali yapının ciddi biçimde zayıflaması hâlinde Kurul, üç ayı aşmayan uygun bir sürede mali yapının güçlendirilmesini isteyebilir. Aynı koşullarda süre vermeden faaliyeti geçici olarak durdurabilir, faaliyet yetkisini kaldırabilir ve sorumluluğu tespit edilen yönetici ile çalışanların imza yetkisini sınırlayabilir veya kaldırabilir.
İzinsiz faaliyet ve zimmet yaptırımları
İzin almadan kripto varlık hizmet sağlayıcılığı yaptığı tespit edilen gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yetkilileri, üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.
Görevi nedeniyle kendisine bırakılan para, evrak, senet, başka bir mal veya kripto varlığı zimmete geçiren yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile diğer mensuplar, sekiz yıldan on dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Ayrıca hizmet sağlayıcının zararı tazmin ettirilir. Bu sonuç, maddede ayrıca düzenlenen diğer zimmet türlerinden ayrılır.
Soruşturma başlamadan önce zimmete konu para, para yerine geçen evrak veya senet, diğer mal ya da kripto varlık aynen iade edilir veya zarar tamamen giderilirse cezanın üçte ikisi indirilir. Kovuşturma başlamadan önce gönüllü aynen iade veya zararın tamamen giderilmesi hâlinde indirim yarı oranındadır. Aynı durum hükümden önce gerçekleşirse indirim üçte bir oranında yapılır.
110/A maddesinin üçüncü fıkrasındaki suçun soruşturma ve kovuşturması Kurulun yazılı bildirimi üzerine yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan halde Cumhuriyet savcısı resen işlem yapabilir ve Kurul durumdan haberdar edilir. Bu usul anılan fıkra kapsamındaki suça özgüdür.
Platform gelirlerinden kanuni pay
Her yıl platformların önceki yıl faiz gelirleri hariç bütün gelirlerinin yüzde biri Kurula, yüzde biri de blokzincir ve ilgili bilişim teknolojilerinin geliştirilmesinde kullanılmak üzere TÜBİTAK bütçesine ödenir. Ödeme ilgili yılın mayıs ayı sonuna kadar yapılır ve tutarlar gelir kaydedilir.
Bu gelir payı uygulamasına 2024 yılı gelirleri esas alınarak 2025 yılında başlanır.
Yürürlükteki faaliyetler ve cihazlar için süreler
Kanunun yürürlük tarihinde faaliyet gösterenler, yürürlükten itibaren bir ay içinde Kurulun belirleyeceği belgelerle Kurula başvurur. Beyanda, 35/B ve 35/C uyarınca çıkarılacak ikincil düzenlemelerdeki şartlarla izin başvurusu yapacakları veya müşteri hak ve menfaatlerini zarara uğratmadan üç ay içinde tasfiye kararı alıp bu süreçte yeni müşteri kabul etmeyecekleri belirtilir.
Tasfiyeyi seçen veya süresi içinde başvurmayan kuruluş, müşterinin transfer talebini yerine getirmezse bu davranış 109/A kapsamındaki izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı suçunu oluşturur. Transfer uyuşmazlıklarında genel hükümler uygulanır.
Yurt dışında yerleşik hizmet sağlayıcılar, 99/A maddesinin birinci fıkrasında belirtilen biçimde Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik faaliyetlerini, hükmü getiren Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi izleyen üç ay içinde sonlandırır.
Türkiye’de yerleşik olup kripto varlığın nakde veya nakdin kripto varlığa çevrilmesine ve kripto varlık transferine imkân veren ATM ve benzeri elektronik işlem cihazlarının faaliyeti de aynı üç aylık süre içinde sona erdirilir.
Sık sorulan sorular
Kripto varlık hizmeti için Kurul izni gerekir mi?
Evet. Hizmet sağlayıcının kurulması ve faaliyete başlaması Kurul iznine bağlıdır ve yürütülebilecek faaliyetler Kurulun belirlediği faaliyetlerle sınırlıdır.
Faaliyet izni müşteri varlığını güvenceye alır mı?
Hayır. İzin, işlemlerin kamunun güvencesinde olduğu anlamına gelmez. Kripto varlıklar ayrıca 82. maddedeki yatırımcı tazmin hükümlerinin kapsamına girmez.
Müşteri varlığı sağlayıcının borcu için haczedilebilir mi?
Hayır. Sağlayıcı nezdindeki müşteri nakdi ve kripto varlıkları, kamu alacağı söz konusu olsa bile sağlayıcının borcu nedeniyle haciz, rehin, iflas masası ve ihtiyati tedbir dışında tutulur.
İzinsiz hizmet faaliyeti hangi yaptırıma bağlanmıştır?
İzinsiz faaliyet yürüten gerçek kişiler ve tüzel kişilerin yetkilileri hakkında üç yıldan beş yıla kadar hapis ile beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.
Yurt dışı platformun Türkiye’ye yönelmesi nasıl belirlenir?
Türkiye’de iş yeri, Türkçe internet sitesi ya da doğrudan veya Türkiye’de yerleşikler aracılığıyla tanıtım ve pazarlamadan birinin bulunması, faaliyetin Türkiye’de yerleşik kişilere yönelik kabul edilmesi için yeterlidir. Bu yöndeki faaliyet izinsiz hizmet sağlayıcılığı sayılır ve yürürlüğü izleyen üç ay içinde sonlandırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy