Konteyner taşımasında cargo shortage; eksik teslim, eksik tahliye veya short landing iddiasıdır. Uyuşmazlığın güçlüğü, konteynerin kapalı kutu olmasından gelir. Taşıyan çoğu sevkiyatta mühürlü konteyneri teslim alır ve içindeki koli sayısını fiilen saymaz.
Eksik yükleme ile eksik tahliye
Short shipment, konişmentoda yazılı miktarın yükleme limanında hiç yüklenmemiş olmasıdır. Short landing veya shortage at discharge ise eşyanın yüklenmiş olmasına rağmen varışta konteynerin içinde ya da teslim zincirinde eksilmesidir. Talep edilebilecek kişi, delil ve sorumluluk sınırı bu iki olayın ayrılmasına göre değişir.
Tam konteyner yükü, mühür ve hâkimiyet
Tam konteyner yükünde konteyner genellikle yükleten tarafından doldurulup mühürlenir. Yükletenin beyanına dayanan kayıt, taşıyanı her durumda tamamen sorumsuz bırakmaz. İspat yükü ağırlaşır: yük ilgilisi, eksilmenin taşıyanın hâkimiyet alanında gerçekleştiğini veya mührün güvenliğinin bozulduğunu güçlü delillerle göstermek zorunda kalır.
Zıya, hasar veya geç teslimden doğan zararda taşıyan, zıya, hasar veya gecikme eşya taşıyanın hâkimiyetindeyken meydana gelmişse sorumludur. Eksik teslim dosyasının omurgası, eksikliğin taşıyanın hâkimiyet döneminde doğup doğmadığıdır.
Yazılı bildirim ve teslim karinesi
Denizyoluyla taşınan eşyada zıya veya hasar haricen belli ise yazılı bildirim en geç teslim sırasında yapılır. Haricen belli değilse bildirim, teslimden itibaren aralıksız üç gün içinde yazılı olarak yapılır. Bildirim veya tespit yapılmazsa, taşıyanın eşyayı taşıma senedinde yazılı olduğu gibi teslim ettiği ve sonradan tespit edilen zıya veya hasarın taşıyanın sorumlu olmadığı bir sebepten doğduğu yönünde karine doğar. Bu karinenin aksi ispat edilebilir.
Konteyner içindeki eksiklik çoğu zaman haricen belli olmayan niteliktedir; eksiklik konteyner açılınca anlaşılır. Bu nedenle üç günlük yazılı bildirim, dosyanın kaderini belirleyebilir.
Süresi içinde bildirim yapıldığını ortaya koymak için kayıtlı elektronik posta, iadeli taahhütlü posta, okundu teyidi bulunan e-posta veya acente yazışması; karineyi çürütmeye yönelik olarak da mühür, tartım, kamera kaydı ve tutanak pratik hamle olarak önerilir.
Hak düşürücü süre
Taşıyana karşı tazminat talepleri bakımından bir yıllık hak düşürücü süre öngörülür. Bu süre içinde yargı yoluna başvurulmazsa talep hakkı düşer.
Sorumluluk sınırı ve iç paket kaydı
Zıya veya hasarda taşıyan, koli ya da ünite başına 666,67 özel çekme hakkı ile kilogram başına 2 özel çekme hakkından hangisi yüksekse o sınırı aşan zarardan sorumlu olmaz. Eşyanın cinsi ve değeri yüklemeden önce bildirilmiş ve taşıma senedine yazılmışsa bu sınırın istisnası gündeme gelir.
Sınır hesabında ünite, konteynerin kendisi veya konişmentoda sayılan iç paketler olabilir. Konişmentoda bir konteynerin bin karton içerdiğinin açıkça yazılması, iç paketlerin ünite sayılabilmesi ihtimalini artırır. Yalnızca bir konteyner yazılması, sınırın konteyner başına uygulanması riskini büyütür.
Sağlam mühür, müdahale izi ve yanlış teslim
Mühür sağlam olduğu hâlde içerik eksik çıkması en zor senaryodur. Taşıyan genellikle yükletenin beyanına dayanan SLSC veya STC kayıtlarına, mühür numarasının tutarlı olduğuna ve tesise giriş-çıkış zincirinde mühür ihlali kaydı bulunmadığına dayanır.
Mührün kırık veya uyumsuz olması ve kapakta müdahale izi bulunması, taşıyanın hâkimiyet döneminde müdahale ihtimalini artırır. Talep sahibi için terminal teslim tutanağı ve ekipman teslim belgesindeki mühür durumu, kamera kaydı, düzensizlik raporu ve gözetim altında boşaltma tutanağı kritik delillerdir.
Yükleten beyanı ve mühür kaydı, taşıyanın konteynerin dış güvenliği ve zilyetliği sorumluluğunu kendiliğinden kaldırmaz. Eksilmenin taşıyanın hâkimiyetinde gerçekleştiği mühür ihlali, terminal kayıtları, giriş-çıkış raporları veya kamera kaydıyla ortaya konulursa sorumluluk yeniden gündeme gelebilir.
Yanlış konteyner tesliminde konu sayımdan çıkar ve teslim uyuşmazlığına döner. Rezervasyon veya konişmento numarası ile konteyner numarasının eşleşmesi, terminal çıkış kayıtları, taşıyıcı veya terminal teslim zinciri ve varış deposu kabul kayıtları bu uyuşmazlıkta delil olarak incelenir.
Parsiyel yükte taraf
Birden fazla yükün aynı konteyneri paylaştığı taşımada konsolidatörün veya forwarderin rolü, kimin taşıyan sayıldığı ve fiilî kontrolün kimde olduğu önem kazanır. Ana ve ara konişmentodaki taraf sıfatları doğru kurulmazsa talep yanlış kişiye yöneltilebilir.
Limanda gümrük işlemiyle birlikte görülen fark
Türkiye limanlarındaki short landing ve overlanding iddiaları yalnız özel hukuk alacağı değildir; gümrük idaresi nezdinde de işlem görür. Uygulamada gemi adına gemi acentesine bildirim yapılabilir. Eksikliğin yükleme limanında doğduğunun veya farkın izah edilebilir olduğunun ispatı önem taşır.
Mühürlü konteyner taşıyanı her durumda sorumsuz bırakır mı?
Hayır. Yükletenin doldurup mühürlediği konteynerde yükleten beyanı, taşıyanı her durumda tamamen sorumsuz yapmaz. Yük ilgilisi, eksilmenin taşıyanın hâkimiyet alanında gerçekleştiğini veya mührün güvenliğinin bozulduğunu güçlü delillerle göstermek zorunda kalır. Dosyanın omurgası, eksikliğin taşıyanın hâkimiyet döneminde doğup doğmadığı sorusudur.
Eksik teslimde yazılı bildirim ne zaman yapılır?
Zıya veya hasar haricen belli ise yazılı bildirim en geç teslim sırasında, haricen belli değilse teslimden itibaren aralıksız üç gün içinde yapılır. Bildirim veya tespit yoksa, eşyanın taşıma senedindeki gibi teslim edildiği ve sonradan görülen zararın taşıyanın sorumlu olmadığı sebepten doğduğu yönünde aksi ispat edilebilir karine doğar. Konteyner içi eksiklik çoğu zaman konteyner açılınca anlaşıldığından üç günlük bildirim dosyanın kaderini belirleyebilir.
Taşıyana karşı tazminat talebi ne kadar sürede açılır?
Taşıyana karşı tazminat talepleri için bir yıllık hak düşürücü süre öngörülür. Bu süre içinde yargı yoluna başvurulmazsa talep hakkı düşer.
Zıya ve hasarda sorumluluk sınırı nedir?
Taşıyan, koli veya ünite başına 666,67 özel çekme hakkı ile kilogram başına 2 özel çekme hakkından hangisi yüksekse o sınırı aşan zarardan sorumlu olmaz. Cins ve değer yüklemeden önce bildirilip taşıma senedine yazılmışsa bu sınırın istisnası uygulanır. İç paket adedinin açık yazılması bu paketlerin ünite sayılması ihtimalini artırır; yalnız bir konteyner kaydı, sınırın konteyner başına uygulanması riskini büyütür.
Yanlış konteyner teslimi sayım uyuşmazlığı mıdır?
Hayır. Yanlış konteyner teslimi sayım konusundan çıkar ve teslim uyuşmazlığına döner. Rezervasyon veya konişmento ile konteyner numarası, terminal çıkış kayıtları, taşıyıcı veya terminal teslim zinciri ve varış deposu kabul kayıtları birlikte değerlendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy