Genel kolluk personelinin amirleri, üstleri veya çalışma arkadaşları hakkında görevle bağlantılı işlem ve eylemleri eleştirmesini kınama cezasıyla yaptırıma bağlayan yasal kural Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Yapılan anayasal denetim sonucunda, kolluk personelinin kurum işleyişini veya disiplinini bozmayan eleştirilerinin disiplin yaptırımına tabi tutulmasının hukuki öngörülebilirlik ve ifade özgürlüğü güvenceleriyle bağdaşmadığı tespit edilmiştir.
7068 Sayılı Kanun Kapsamında İptal Kararı ve Hukuki Gerekçesi
7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun'un 8. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendi, personelin amirleri, üstleri, aynı rütbedekiler veya mesai arkadaşları hakkında ve onların bulunmadığı ortamlarda işlem, eylem ve kişilikleri hakkında kötüleyici ya da olumsuz intiba bırakacak sözler söylemesini kınama cezasını gerektiren bir fiil olarak düzenlemekteydi. Anayasa Mahkemesi bu kuralda geçen işlem ve eylem ibarelerini anayasaya aykırı bularak iptal etmiştir.
Yüksek Mahkemenin gerekçesinde, işlem ve eylem kavramlarının son derece genel, soyut ve farklı yorumlara müsait olduğu belirtilmiştir. Bu belirsizlik personelin hangi ifadelerinin disiplin suçu teşkil edeceğini önceden kestirmesini zorlaştırmakta ve ifade özgürlüğü üzerinde aşırı bir kısıtlama yaratmaktadır.
Demokratik bir hukuk düzeninde, kolluk personelinin amirinin gerçekleştirdiği bir işlemi özel bir ortamda veya mesai arkadaşıyla kurumun işleyişini ve genel disiplini bozmayacak biçimde eleştirmesi ceza konusu yapılamaz. Ancak bu eleştirilerin görevi aksatacak fiili bir eyleme dönüşmemesi ve kurum içi çalışma huzurunu somut olarak zedelememesi hukuki sınır olarak aranmaktadır.
Görev Odaklı Eleştiri ile Kişilik Haklarına Saldırı Ayrımı
Anayasa Mahkemesinin verdiği iptal kararı yalnızca göreve dair işlem ve eylemlerin eleştirilmesini disiplin yaptırımından muaf tutmuştur. Buna karşılık amirlerin, üstlerin veya çalışma arkadaşlarının kişiliklerini hedef alan, küçük düşürücü, hakaret niteliğindeki veya dinleyenlerde kötü intiba bırakacak tarzdaki olumsuz ifadeler 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendi uyarınca kınama cezasının konusu olmaya devam etmektedir.
7068 sayılı GENEL KOLLUK DİSİPLİN HÜKÜMLERİ HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN m. 8Kaynağı aç
Karara yönelik karşı oy değerlendirmelerinde ise bendin kalan kısmında yer alan kötü intiba bırakacak olumsuz sözler ifadesinin de belirlilikten uzak olduğu dile getirilmiştir. Kişilik haklarına saldırı teşkil etmeyen eleştirilerin tümüyle korunması gerektiği, rütbeler arası ilişkilerde kuralın suistimale açık kalabileceği ve bu gerekçelerle düzenlemenin bütünüyle kanun metninden çıkarılması gerektiği görüşü savunulmuştur.
Emir Sürecinde İtiraz Hakkı ve Eleştiri Sınırları
Kolluk hiyerarşisinde emre itiraz ve eleştiri kanunda kademelendirilmiş yaptırımlara bağlanmıştır. 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendi uyarınca usulüne uygun verilmiş bir emir üzerine emrin uygun olmadığı, yanlış verildiği veya yapılamayacağı yönünde amirini alenen eleştirmek ya da amire itirazda bulunmak uyarma cezasını gerektirir.
Aynı bendin istisna hükmü uyarınca, amir tarafından karar verilene kadar astın fikrini savunması veya emrin kanunsuz olduğu hususundaki kanaatini belirtmek için amire yaptığı itiraz disiplinsizlik teşkil etmez.
Hiyerarşik Düzeni Bozucu Eleştiriler ve Ağır Disiplin Yaptırımları
Görev esnasında veya haricinde kurumun hiyerarşik yapısını sarsacak ya da amirin otoritesini zedeleyecek tarzda eylem veya işlemlerin olumsuz yönde eleştirilmesi 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 4. fıkrasının (b) bendinin 5 numaralı alt bendi uyarınca altı ay kısa süreli durdurma cezasını gerektirmektedir. Bu hüküm anayasal denetim sürecinin ardından 7533 sayılı Kanun'un 39. maddesi ile yeniden düzenlenerek yürürlükteki yerini almıştır.
Eleştirinin kurum dışına taşınması ve mesleğin onurunu zedeleyecek biçimde kamuoyuna mal edilmesi durumunda ise en ağır yaptırımlar öngörülmüştür. 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 6. fıkrası uyarınca, amir ya da üstlerin işlemlerini eleştirici nitelikte basın, televizyon, haber ajansı veya bildiri dağıtımı yoluyla kamuoyuna açıklama yapmak ya da görev telsiz araçlarını kullanarak amirler hakkında olumsuz eleştiride bulunmak meslekten çıkarma cezasını gerektirmektedir. Ayrıca amir veya üstlerini söz, yazı, tutum veya davranışlarıyla küçümsemek ya da amir veya üste hakaret etmek 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 5. fıkrasının (ç) bendi uyarınca yirmidört ay uzun süreli durdurma cezasını gerektirir.
Kolluk personeli amirinin idari kararlarını eleştirebilir mi?
Evet, kurumun işleyişini veya disiplinini aksatmayan, görevi aksatacak bir eyleme dönüşmeyen ve kurum huzurunu somut olarak bozmayan görev odaklı eleştiriler ifade özgürlüğü kapsamında korunur ve kınama cezasına konu edilemez.
Amirin veya çalışma arkadaşının şahsına yönelik olumsuz sözlerin yaptırımı nedir?
Kişilik haklarını hedef alan, hakaret içeren, küçültücü veya kötü intiba bırakacak tarzdaki olumsuz sözler 7068 sayılı Kanun m. 8/2-g gereğince kınama cezasını gerektirmeye devam eder.
Verilen bir emre itiraz etmek hangi hallerde disiplin cezası doğurmaz?
Amir tarafından henüz nihai karar verilmeden önce astın kendi görüşünü savunması veya emrin kanunsuz olduğuna dair kanaatini belirtmesi kanunen disiplinsizlik teşkil etmez.
Amiri basın veya telsiz kanalıyla eleştirmenin cezası nedir?
Görev telsizi üzerinden veya basın, yayın organları ve bildiri dağıtımı vasıtasıyla amir ve üstlerin işlemlerini olumsuz yönde eleştirmek 7068 sayılı Kanun uyarınca meslekten çıkarma cezasını gerektirir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

