Kitle Fonlaması Mevzuatının Kapsamı ve Yürürlük Durumu
Sermaye Piyasası Kurulunun III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği, 27 Ekim 2021 tarihli ve 31641 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte, 3 Ekim 2019 tarihli ve 30907 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış olan Paya Dayalı Kitle Fonlaması Tebliği yürürlükten kalkmıştır. Tebliğ ile kitle fonlaması sistemine borçlanmaya dayalı model de dahil edilerek fon toplama süreçlerine ilişkin genel çerçeve belirlenmiştir.
Borçlanmaya Dayalı Kitle Fonlamasının Tanımı ve Koşulları
Borçlanmaya dayalı kitle fonlaması, borçlanma aracı karşılığında platformlar aracılığıyla halktan para toplanması faaliyeti olarak düzenlenmiştir. Mevzuatta yer alan fon toplamaya ilişkin esaslar kapsamındaki borçlanma aracı satışı haricinde; borç ya da ödünç sözleşmesi, borç ilişkisi doğuran başka bir sözleşme veya borçlanma aracı dışındaki bir sermaye piyasası aracı vasıtasıyla borçlanmaya dayalı kitle fonlaması faaliyeti icra edilemez.
Borçlanmaya dayalı fon toplamada bilgi formunda yer alan faiz ve benzeri getiri oranından daha düşük bir orandan fon temin edilemez. Getiri oranı belirlenirken borçlanma aracının vadesine en yakın, biri borçlanma aracından daha kısa ve diğeri daha uzun vadeli olmak üzere iki adet Devlet İç Borçlanma Senedi esas alınır. Getiri oranı, kampanya süresinin başladığı tarihten bir gün önce tespit edilen faiz oranlarının ağırlıklı ortalamasının yüzde 50 fazlasını aşamaz. Ayrıca ihraç edilen borçlanma aracının vadesi 5 yıldan uzun olamaz.
Borçlanmaya dayalı kitle fonlamasında nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişilerin yapabileceği yatırımlar belirli sınırlara tabidir. Bu kişiler bir takvim yılında azami 50.000 Türk lirası yatırım yapabilir; ancak bu sınır 200.000 Türk lirasını aşmamak kaydıyla, yatırımcının platforma beyan ettiği yıllık net gelirinin yüzde 10'u olarak da uygulanabilir. Nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler için tek bir projeye yapılabilecek azami yatırım tutarı ise 20.000 Türk lirasıdır.
Fon Kullanım İlkeleri, Denetim ve Geri Ödeme Şartları
III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği m. 22 uyarınca, borçlanmaya dayalı kitle fonlamasında toplanacak fonların kullanım amaçlarına dair girişimci veya girişim şirketi tarafından bir fon kullanım raporu hazırlanmalı ve kampanya süresinin başında kampanya sayfasında ilan edilmelidir. Fonlanan projenin vade boyunca ortaya çıkan gelirleri öncelikle projeye katılan kitle fonlaması yatırımcılarına yapılacak ödemelere tahsis edilir. Toplanan fonlar, bilgi formunda belirtilecek proje borçlanmaları hariç olmak üzere diğer projelerin borçlarının ifasında kullanılamaz.
Toplanan fonların bilgi formunda ilan edilen amaca uygun biçimde harcandığının kontrolü ve denetimi yatırım komitesince düzenlenen raporla yerine getirilir. Bu raporda fonların amaca uygun kullanılmadığının anlaşılması ya da denetim yapılmasını engelleyici durumların ortaya çıkması hâlinde, platform Sermaye Piyasası Kuruluna bilgi vermekle yükümlüdür.
III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği m. 19 uyarınca, bilgi formunda açıkça yer verilmesi koşuluyla, borçlanma araçlarına ilişkin geri ödeme yükümlülüklerinin nakit yerine bilgi formunda belirtilen şekilde yerine getirilmesi mümkündür. Bununla birlikte, yükümlülüğün yerine getirilmesi esnasında yatırımcıların yazılı olarak veya elektronik ortam dahil bilgi formunda belirtilen iletişim vasıtasıyla rızasının temin edilmesi kaydıyla, geri ödeme fonlanan şirketin payı verilerek de ifa edilebilir.
Girişimci Tanımı, Girişim Şirketi ve Kampanya Sınırları
Tebliğ çerçevesinde girişimci tanımı; projesine paya veya borçlanmaya dayalı kitle fonlaması yoluyla kaynak temin etmek isteyen Türkiye'de yerleşik kişiler ile limited veya anonim şirketleri kapsar. Girişim şirketi tanımına ise anonim şirkete dönüşmesi koşuluyla limited şirketler de dahil edilmiştir.
III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği m. 4 kapsamında fonlanan şirket kavramı; girişimcilerce oluşturulan anonim ortaklığı yahut emanet yetkilisinde bloke vaziyette tutulan fon tutarının hesabına aktarıldığı girişim şirketini belirtir.
III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği m. 16 hükmü gereğince, girişim şirketi ya da girişimci herhangi bir 12 aylık zaman diliminde platformlar aracılığıyla paya dayalı olarak en fazla iki kampanya ile fon toplayabilir. Toplanacak fon tutarı, Sermaye Piyasası Kurulunca izahname hazırlama yükümlülüğünden muaf tutulan ve her yıl Kurul Bülteni ile duyurulan ihraç sınırını aşamaz. Aynı kampanya adedi ve fon toplama tavanı sınırlamaları borçlanmaya dayalı kitle fonlaması faaliyetleri için de geçerlidir.
Platformların Yapısı ve Kredi Derecelendirme Yükümlülüğü
Kitle fonlama platformlarının anonim ortaklık niteliğinde kurulması, paylarının tamamının nama yazılı olması, mevzuatta aranan asgari sermayeyi sağlaması ve yönetim kurullarının en az 3 kişiden meydana gelmesi gerekir. Gerekli şartları taşıyan platformlar bünyelerinde birden fazla yatırım komitesi teşkil edebilir.
III-35/A.2 sayılı Kitle Fonlaması Tebliği m. 24 gereği, borçlanmaya dayalı fonlama yürüten platformlar, projenin risk durumunu tespit etmek amacıyla şeffaf ve etkin bir kredi derecelendirme sistemi ile politikası kurmak zorundadır. Bu politika platformun internet sitesinde kamuya duyurulur.
Sermaye Piyasası Kurulu tarafından listeye alınmasını takip eden 6 ay içerisinde faaliyete geçmeyen kitle fonlama platformları, Kurul tarafından re'sen listeden çıkarılır.
Nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler borçlanma fonlamasına ne kadar katılabilir?
Nitelikli yatırımcı olmayan gerçek kişiler borçlanmaya dayalı kitle fonlamasında bir takvim yılı içinde azami 50.000 Türk lirası yatırım yapabilir; ancak bu sınır 200.000 Türk lirasını aşmamak kaydıyla platforma beyan edilen yıllık net gelirin yüzde 10'u olarak da uygulanabilir. Ayrıca tek bir projeye azami 20.000 Türk lirası yatırım yapılabilir.
Borçlanmaya dayalı fonlamada getiri oranı tavanı nasıl hesaplanır?
Getiri oranı, vadesi borçlanma aracına en yakın, biri daha kısa ve diğeri daha uzun vadeli iki Devlet İç Borçlanma Senedinin kampanya süresinin başladığı tarihten bir gün önceki faiz oranlarının ağırlıklı ortalamasının yüzde 50 fazlasını aşamaz ve borçlanma vadesi 5 yılı geçemez.
Borçlanma araçlarının geri ödemesi pay devriyle yapılabilir mi?
Bilgi formunda açıkça düzenlenmesi ve geri ödeme anında yatırımcının yazılı veya belirtilen elektronik vasıtalarla rızasının temin edilmesi kaydıyla borçlanma araçlarının geri ödemesi pay devriyle yerine getirilebilir.
Listeye alınan platform 6 ayda faaliyete geçmezse ne olur?
Sermaye Piyasası Kurulu tarafından listeye alınmasını izleyen 6 ay içerisinde faaliyete başlamayan platformlar Kurul tarafından re'sen listeden çıkarılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy