Avrupa Birliği Çerçevesinde Kitle Fonlamasına Yaklaşım
Avrupa Birliği genelinde kitle fonlamasına özgü tek bir birlik düzenlemesi bulunmadığı süreçte, üye devletler ulusal düzeyde iki temel yöntem benimsemiştir. Devletlerin bir kısmı yürürlükteki bankacılık ve finans kurallarını yayımladıkları kılavuzlarla genişletirken, diğer bir kısmı ise kitle fonlamasına özgü bağımsız yasal rejimler kurmuştur. Bu düzenlemelerle yenilikçi şirketler, girişimler ve küçük ile orta büyüklükteki işletmelerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması hedeflenmiştir.
Kitle fonlaması alanındaki faaliyet modelleri, ulusal kurallara ek olarak Birlik mevzuatının farklı alanlarına kısmen tabi olabilmektedir. Bu doğrultuda elektronik ticaret işlemlerine dair 2000/31/EC sayılı Direktif, aldatıcı ve karşılaştırmalı tanıtımları konu alan 2006/114/EC sayılı Direktif, tüketicilere karşı dürüstlük kuralına aykırı ticari davranışları düzenleyen 2005/29/EC sayılı Direktif ve sözleşmelerdeki haksız şartlara odaklanan 93/13/EEC sayılı Direktif hükümleri platformların faaliyetlerinde uygulama alanı bulabilmektedir.
Bağış ve Ödül Bazlı Fonlama Yöntemleri
Avrupa Birliği üyesi devletlerin büyük bir kısmı, karşılıksız yürütülen bağış bazlı ya da belirli bir edim karşılığı sunulan ödül bazlı kitle fonlaması faaliyetlerine ilişkin özel bir yasal düzenleme öngörmemektedir.
Kredi Bazlı Kitle Fonlaması ve Ulusal Denetim Kuralları
Kredi bazlı kitle fonlamasına özel rejim getiren ülkelerde platformlar, klasik banka ve yatırım kuruluşlarının tabi olduğu standartlardan daha esnek kurallarla yönetilen yeni bir aracı türü olarak değerlendirilmektedir. Bu platformların faaliyet yürütebilmesi amacıyla bir finansal düzenleme kurumu veya yetkili aracı kuruluş nezdinde kaydolması ya da yetkilendirilmesi zorunlu kılınmıştır.
Kredi bazlı modelde ülkeler arasında borçlanma şartları ve yatırımcı sınırları farklılaşmaktadır. Fransa'da kredi tutarı yıllık proje başına azami 1 milyon Avro ve en çok yedi yıl vade ile sınırlandırılmıştır. Yatırımcı tarafında ise proje başına faizli kredilerde 1.000 Avro, faizsiz kredilerde 4.000 Avro tavan uygulanmaktadır. Birleşik Krallık uygulamasında ise borç verilecek veya alınacak tutar için genel bir üst sınır öngörülmemiştir.
Mali güvenceler bakımından Fransa'da borç alan taraf için asgari sermaye koşulu aranmazken ödünç alanın mesleki sorumluluk sigortası yaptırması zorunludur. Birleşik Krallık'ta ise borç alan için 50.000 Avro veya borç alınan fonların yüzdesi arasından yüksek olan tutar kadar asgari sermaye şartı aranmaktadır. Birleşik Krallık'ta yer alan platformlar ve ödünç alanlar, yatırımcı paralarının korunması amacıyla Mali Tutum Otoritesi'nin CASS ve CASS 7 kurallarına uymakla yükümlüdür.
Fransa'da kredi bazlı kitle fonlaması platformlarının finansal aracıların tek kaydından sorumlu ORIAS nezdine kaydolması zorunludur. ORIAS, platformun bilgilendirme, yetki ve mesleki sorumluluk sigortası yükümlülüklerini sağlayıp sağlamadığını beyan esaslı olarak denetlemektedir. Tüketicinin korunması amacıyla platformlar Fransız Bankası İhtiyati Denetim ve Çözüm Otoritesi (ACPR) tarafından düzenlenmekte ve Rekabet, Tüketim ve Dolandırıcılığın Önlenmesi Genel Müdürlüğü (DGCCRF) tarafından denetlenmektedir; bunun haricinde bir ön yetkilendirme aranmamaktadır.
Yatırım Bazlı Kitle Fonlaması ve Muafiyet Rejimleri
Yatırım bazlı kitle fonlamasında üye devletler lisanslama süreçlerinde farklı yaklaşımlar sergilemektedir. Hollanda gibi ülkeler sermaye piyasası mevzuatını tatbik ederek finansal araçlarla çalışan platformların 2004/39/EC sayılı Finansal Araç Piyasaları Direktifi (FAPD) lisansına sahip olmasını şart koşmaktadır. Kimi üye devletler ise FAPD madde 3 kapsamındaki muafiyetlerden yararlanarak ulusal düzeyde özel kitle fonlaması rejimleri geliştirmiştir.
Fransa, yatırım bazlı kitle fonlaması hizmetlerini yatırım tavsiyesi faaliyeti olarak nitelendirip 2004/39/EC sayılı Direktif madde 3 muafiyetine dayanarak FAPD harici bağımsız bir rejim kurmuştur. İspanya istisna tutulursa, birçok ulusal rejim geleneksel sermaye piyasası kurumlarının genel gerekliliklerin yanı sıra kitle fonlamasına dair özel kurallara da uymaları kaydıyla bu alanda işlem yürütmesine imkan vermektedir.
Yatırımcıların korunmasına yönelik kurallarda profesyonel ve bireysel yatırımcı ayrımı yapılmaktadır. Birçok üye devlette profesyonel yatırımcılar, yüksek net değerli bireyler veya tüzel kişiler için yatırım tutarı sınırlanmazken, bireysel yatırımcıların katılımı proje, ihraççı, platform veya gelire dayalı parasal sınırlamalara tabi tutulmaktadır.
Kitle fonlaması platformları AB tüketici direktiflerine tabi midir?
Kitle fonlaması modelleri, faaliyetin niteliğine göre elektronik ticarete ilişkin 2000/31/EC sayılı Direktif, yanıltıcı reklama dair 2006/114/EC sayılı Direktif, dürüstlük kuralına aykırı ticari uygulamalara dair 2005/29/EC sayılı Direktif ve haksız sözleşme şartlarına dair 93/13/EEC sayılı Direktif hükümlerine kısmen tabi olabilmektedir.
Fransa'da kredi bazlı kitle fonlamasında yatırım limitleri nasıldır?
Fransa'da her bir yatırımcı tarafından proje başına yatırılabilecek azami tutar faizli krediler için 1.000 Avro, faizsiz krediler için ise 4.000 Avro olarak uygulanmaktadır.
Yatırım bazlı kitle fonlamasında bireysel yatırımcılara sınır getirilir mi?
Birçok üye ülkede profesyonel yatırımcılar için sınır uygulanmazken bireysel yatırımcılar için proje, ihraççı, platform veya yatırımcının gelir düzeyine göre belirlenen parasal tavanlar getirilmektedir.
Fransa'da kredi bazlı kitle fonlaması platformlarını hangi kurumlar denetler?
Fransa'da kredi bazlı platformların ORIAS nezdine kaydolması zorunludur; platformlar ACPR tarafından düzenlenmekte ve DGCCRF tarafından denetlenmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy