Yapı Hâlindeki Gemiler Üzerinde İpotek Tesisi
Türk Ticaret Kanunu m. 1054-1057 uyarınca, yapı hâlindeki gemiler üzerinde ipotek kurulabilmesi belirli fiziki ve hukuki şartlara bağlanmıştır. Yapının tamamlandığında 18 gros tonilatodan büyük olması şartıyla; omurgasının konulduğu andan kızaktan indirilinceye kadar, görünebilecek bir yerine ad ve numara konulmak suretiyle açık ve sürekli bir şekilde ayırt edilmesi gerçekleştirildiği andan itibaren ipotek kurulabilir.
Yapı hâlindeki gemi üzerinde ipotek, yapı maliki ile alacaklının ipotek kurulması hususunda anlaşmaları ve ipoteğin yapı hâlindeki gemilere özgü sicile tescili ile kurulur. Bu anlaşmanın yazılı şekilde yapılması ve imzaların noter tarafından onaylanması şarttır; anlaşma gemi sicil müdürlüğünde de yapılabilir.
İnşası süren gemilere ilişkin rehin hakkı, tersane sahasında yer alıp yapım faaliyetinde kullanılmak üzere belirlenen materyalleri kural olarak güvence kapsamına alır; fakat malikin mülkiyetine henüz geçmemiş unsurlar bu kapsamın dışında kalır. Geminin inşası bittiğinde ise tesis edilen ipotek, mevcut derecesini aynen muhafaza ederek gemi siciline intikal eder.
Tersaneci İpoteği ve Hak Düşürücü Süreler
Gemi yapım veya onarımından doğan alacakların güvenceye alınması amacıyla tersane sahibine ipotek isteme hakkı tanınmıştır. Tersaneci ipoteğinin tescili, gemi yapım veya onarım işinin tamamlanmasını takip eden üç ayın sonuna kadar yapılmalıdır; bu sürenin geçirilmesi hâlinde gemi ipoteği isteme hakkı düşer.
Tersane sahibinin gemi ipoteği kurulmasına yönelik istem hakkını teminat altına almak amacıyla gemi veya yapı siciline şerh verilebilir. Geminin yapımı veya onarımı henüz tamamlanmamışsa, bedelin tamamlanan işi karşılayan kısmı ve bedelin kapsamında olmayan giderler için teminat ipoteğinin kurulması istenebilir.
Birlikte Gemi İpoteği ve Sorumluluk Paylaşımı
Türk Ticaret Kanunu m. 1020/1 uyarınca, tek bir alacağı teminat altına almak maksadıyla birden çok gemi ya da gemi payı üzerinde birlikte ipotek rejimine başvurulabilir. Bu hukuki ilişkide güvence altına alınan araçların mülkiyetinin tek bir kişiye ait bulunması zorunlu olmayıp farklı maliklere ait gemiler üzerinde de rehin tesis edilebilir. Ne var ki ipoteğin geçerlilik kazanabilmesi bakımından, kapsama dâhil olan her bir gemi malikinin rehin sözleşmesinde imzasının yer alması kanuni bir gerekliliktir.
Birlikte gemi ipoteğinde kural olarak her bir gemi ve gemi payı ipoteğe konu borcun tamamından sorumlu olur. Bununla birlikte taraflar, her bir gemi veya gemi payının alacağın ne kadarından sorumlu olacağını kararlaştırabilir. Bu paylaştırmanın hüküm ifade edebilmesi için ipotek anlaşmasında açıkça yer alması ve sicile tescil edilmesi gerekir.
Kıymetli Evraka Bağlı Alacaklarda Gemi İpoteği
Alacağın hamiline düzenlenmiş bir kıymetli evraka dayandığı durumlarda rehin ilişkisi, gemi malikinin ilgili sicil müdürlüğü nezdinde bildirim yapması ve tescil işleminin gerçekleştirilmesiyle vücut bulur.
Poliçe, hamiline tanzim edilen senetler yahut ciro kabiliyeti haiz diğer kıymetli evraklardan kaynaklanan hakların teminatında, alacağı sonradan devralacak kimseleri bağlayıcı tasarruflar yapmak ve rehnin paraya çevrilmesi sürecinde alacaklı adına hareket etmekle yetkilendirilen temsilcinin sicile tescil edilmesi öngörülmüştür.
Gemi Alacaklısı Hakkı ve Öncelik Sıralaması
Gemi alacaklısı hakkı; gemi ve eklentisi üzerinde kanunda öngörülen gemi alacaklarından birinin doğması hâlinde, tescile veya geminin zilyetliğinin devrine gerek olmaksızın kanundan doğan bir rehin hakkıdır. Bu hak akdi ipotek hakkından farklı olarak sicile kayıtlı olmayan gemiler üzerinde de doğar ve gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir.
Gemi alacaklısı hakları arasında kanunun belirli bentlerinde sayılan alacaklıların sahip olduğu kanuni rehin hakkı, gemi üzerinde tescil edilmiş veya edilmemiş olan bütün kanuni ve akdi rehin haklarıyla ayni yükümlülüklerden önce gelir; ilgili f bendinde düzenlenen hak ise bu rehin ve yükümlülüklerden sonra gelir.
Deniz seyrüseferinin emniyeti yahut deniz çevresinin muhafazası gayesiyle yetkili kamu organlarınca batık durumdaki veya karaya oturmuş gemilerin yerinden kaldırılması durumunda ortaya çıkan masraflar, tüm gemi alacaklarına kıyasla rüçhanlı sayılarak öncelikle karşılanır.
Tersaneci ipoteği tescili ne zamana kadar istenebilir?
Tersaneci ipoteğinin tescili, gemi yapım veya onarım işinin tamamlanmasını takip eden üç ayın sonuna kadar yapılmalıdır; bu süre geçirilirse ipotek isteme hakkı düşer.
Yapı hâlindeki gemide ipotek tesisi hangi şartlara bağlıdır?
Yapının tamamlandığında 18 gros tonilatodan büyük olması şartıyla omurganın konulmasından kızaktan indirilinceye kadar ad ve numara ile açık ve sürekli ayırt edilmesi; ayrıca yazılı ve noter onaylı ya da sicil müdürlüğünde yapılan anlaşmayla yapı siciline tescil edilmesi gerekir.
Birlikte gemi ipoteğinde gemilerin aynı kişiye ait olması gerekir mi?
Birlikte gemi ipoteğinde üzerinde ipotek kurulacak gemilerin malikinin aynı olması şart değildir; ancak geçerlilik için her bir gemi malikinin ipotek anlaşmasını imzalaması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy