Satın alınan bir motorlu aracın kilometre sayacının gerçeğe aykırı şekilde düşürülmüş olması, hukuki açıdan satılan malda gizli ayıp bulunduğunu gösterir. Aracın kilometresinin düşürüldüğünü sonradan fark eden alıcı, uyuşmazlığın niteliğine göre sözleşmeden dönme, satış bedelinden indirim yapılması veya zararının giderilmesini talep edebilir. Sayacın kasten geriye çekilerek haksız menfaat temin edildiği durumlarda ise hukuki taleplerin yanında ceza soruşturması süreci işletilebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 223Kaynağı aç
Kilometre Müdahalesinin Tespiti ve Deliller
İkinci el taşıt alımlarında kilometre sayacına müdahale edilip edilmediği çeşitli teknik ve idari kayıtlar vasıtasıyla somutlaştırılabilir. Taşıtın daha önce bakım veya tamir gördüğü yetkili servislerde tutulan periyodik servis kayıtları incelenerek önceki bakım tarihlerindeki kilometre değerleri saptanabilir. Ayrıca araç muayene süreçlerini içeren TÜVTÜRK kayıtları ile 5664 SMS sorgulamaları üzerinden geçmiş dönem kilometre verileri karşılaştırılarak gerçeğe aykırı değişiklikler tespit edilebilir.
Gizli Ayıp Niteliği ve Satıcıya Bildirim Yükümlülüğü
Kilometre düşürülmesi, olağan ve yüzeysel bir gözden geçirme işlemiyle alıcı tarafından derhal fark edilemeyecek nitelikte olduğundan gizli ayıp teşkil eder. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 223. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, satılanda olağan bir muayeneyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıbın bulunması halinde alıcının derhal muayene külfeti aranmaz; ancak bu tür bir ayıbın varlığı sonradan öğrenildiğinde durum gecikmeksizin ve hemen satıcıya bildirilmelidir. Gizli ayıbın öğrenilmesine rağmen satıcıya süresinde bildirimde bulunulmaması durumunda satılan mal mevcut ayıpla kabul edilmiş sayılır.
Türk Borçlar Kanunu Kapsamında Alıcının Seçimlik Hakları
Satıcının ayıptan sorumlu olduğu hallerde alıcı, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 227. maddesinin birinci fıkrası uyarınca dört temel seçimlik haktan birini tercih edebilir. Bu kapsamda alıcı, satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönebilir; satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinde indirim isteyebilir; aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde tüm masrafları satıcıya ait olmak üzere onarım talep edebilir veya imkan dahilinde satılanın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteyebilir. Alıcının bu seçimlik hakları kullanırken aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca genel hükümlere dayanarak uğradığı zararlar için tazminat isteme hakkı da saklıdır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 227Kaynağı aç
Seçimlik hakların kullanımında tarafların menfaat dengesini koruyan özel sınırlamalar mevcuttur. 6098 sayılı Kanun'un 227. maddesinin üçüncü fıkrasına göre satıcı, alıcıya aynı malın ayıpsız bir benzerini derhal temin ederek ve doğan zararın tamamını gidererek seçimlik hakların kullanımını engelleyebilir. Alıcının sözleşmeden dönme hakkını kullandığı hallerde durum sözleşmeden dönmeyi haklı kılmıyorsa hakim satılanın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar verebilir. Ayrıca satılandaki değer eksikliği satış bedeline çok yakın ise alıcı yalnızca sözleşmeden dönme veya malın ayıpsız benzeriyle değiştirilmesi haklarından birini kullanabilir.
Borçlar Hukukunda Zamanaşımı ve Ağır Kusur İstisnası
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 231. maddesinin birinci fıkrası gereğince, satıcı daha uzun bir süre için sorumluluk üstlenmedikçe ayıptan doğan her türlü dava, ayıp sonradan öğrenilmiş olsa dahi taşınırın alıcıya devrinden itibaren iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Buna karşılık alıcının devir tarihinden itibaren iki yıl içinde satıcıya bildirdiği ayıptan doğan def'i hakkı, dava zamanaşımı süresinin dolmasıyla ortadan kalkmaz. Aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince, satıcı devir sürecinde ayıbı gizlemekte veya ayıplı mal devretmekte ağır kusurlu ise iki yıllık kanuni zamanaşımı süresinden yararlanamaz.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 231Kaynağı aç
Tüketici Hukuku Kapsamında Seçimlik Haklar ve Yerine Getirilme Süresi
Taşıt alım satımının mesleki veya ticari faaliyet yürüten bir galeri veya işletme ile tüketici arasında yapılması halinde uyuşmazlığa 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uygulanır. 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tüketici; sözleşmeden dönme, satış bedelinden ayıp oranında indirim isteme, aşırı bir masraf gerektirmediğinde masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım veya imkan varsa malın ayıpsız misli ile değiştirilmesini talep etme haklarına sahiptir. Satıcı tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 11Kaynağı aç
Ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim hakları 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesinin ikinci fıkrası gereğince üretici veya ithalatçıya karşı da yöneltilebilir ve bu aktörler satıcıyla birlikte müteselsilen sorumlu tutulur; üretici veya ithalatçı malı piyasaya sürmesinden sonra ayıbın oluştuğunu ispatlarsa sorumluluktan kurtulur. Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi haklarından biri seçildiğinde bu talebin yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur; aksi halde tüketici sözleşmeden dönme veya bedel indirimi haklarını kullanabilir. Ücretsiz onarım veya değişimin satıcı için orantısız güçlükler doğurması durumunda da tüketici sözleşmeden dönme ya da bedel indirimi talep edebilir. Tüketici sözleşmeden dönme veya bedel indirimini seçtiğinde ödenen bedel ya da indirim tutarı derhal iade edilir; seçimlik hakların kullanımından doğan masraflar hakkı ifa eden tarafça karşılanır ve tüketici Türk Borçlar Kanunu hükümlerine dayanarak tazminat da talep edebilir.
Tüketici İşlemlerinde Zamanaşımı ve Hile İstisnası
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 12. maddesinin birinci fıkrasına göre ayıplı maldan sorumluluk, ayıp sonradan ortaya çıkmış olsa bile kural olarak teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. İkinci el araç satışlarında satıcının ayıptan sorumluluğu ise kanunun 12. maddesinin ikinci fıkrası gereğince bir yıldan az olamaz. Buna karşın aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca ayıp, satıcı tarafından ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse kanunda öngörülen zamanaşımı süreleri uygulanmaz; kilometre sayacı alıcıdan hile ile saklanarak satılan araçlarda satıcı zamanaşımı def'i ileri süremez.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 12Kaynağı aç
Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
Kilometresiyle oynanan araçlar bakımından açılacak davalarda görevli mahkemenin tayini tarafların sıfatına göre yapılır. Ticari veya mesleki sıfat taşımayan şahıslar arasındaki araç satışlarında irade sakatlığı ve sözleşmeye aykırılık gerekçesiyle açılacak alacak, iptal veya bedel indirimi davalarında genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesidir.
Satıcının tacir, oto galerisi veya ticari satıcı olduğu ve alıcının tüketici sıfatıyla hareket ettiği durumlarda ise 6502 sayılı Kanun'un 73. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tüketici mahkemeleri görevlidir. Mahkemenin görevli olması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında kamu düzenine ilişkin dava şartı niteliğinde olup davanın her aşamasında re'sen nazara alınır ve görevli olmayan mahkemece dava şartı yokluğu kararı verilir. 6502 sayılı Kanun'un 73. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca tüketici mahkemelerinde yargılama basit yargılama usulüne göre yürütülür ve tüketici davaları tüketicinin kendi yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesinde de açılabilir.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 73Kaynağı aç
Ceza Hukuku Boyutu ve Dolandırıcılık Suçu
Ceza mevzuatında araç kilometresinin geriye çekilmesine ilişkin müstakil bir suç tipi düzenlenmiş değildir. Bununla birlikte aracın sayacı kasten geriye çekilerek alıcının yanıltılması ve bu suretle aracın piyasa rayicinin üzerinde bir bedelle satılması fiili 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 157. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunu teşkil eder. Anılan madde uyarınca hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan faile bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verilir. Bu fiili bilerek ve kasten gerçekleştiren kişiler hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulabilir; ancak aracın kilometresinin daha önce düşürüldüğünü bilmeden satış yapan kişilerin eylemi suç niteliği taşımaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 157Kaynağı aç
Kilometrenin düşürüldüğü nasıl tespit edilir?
Aracın geçmiş dönem bakım ve onarım işlemlerinin yer aldığı yetkili servis kayıtları, TÜVTÜRK periyodik muayene verileri ve 5664 SMS sorgulamaları karşılaştırılarak sayaca müdahale edilip edilmediği saptanabilir.
Kilometresi düşürülen araç için bildirim süresi ne kadardır?
Kilometre düşürülmesi olağan gözden geçirmeyle anlaşılamayan gizli ayıp sayıldığından, durum alıcı tarafından öğrenilir öğrenilmez hemen ve gecikmeksizin satıcıya bildirilmelidir; aksi halde araç mevcut haliyle kabul edilmiş sayılır.
Kilometresiyle oynanan araç için hangi seçimlik haklar kullanılabilir?
Alıcı sözleşmeden dönerek aracın iadesiyle bedelin geri verilmesini isteyebilir, ayıp oranında satış bedelinde indirim talep edebilir, şartları uygunsa ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim isteyebilir ve ayrıca uğradığı zararın tazminini dava edebilir.
İkinci el araç satışında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Genel hükümlerde teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımı geçerli olup tüketici işlemlerinde ikinci el araçlar için sorumluluk bir yıldan az olamaz; ancak kilometre hile veya ağır kusurla gizlenmişse satıcı hiçbir zamanaşımı süresinden yararlanamaz.
Tüketici davaları hangi mahkemede açılır?
Galeriden veya mesleki satıcıdan yapılan alımlarda dava tüketici mahkemesinde görülür; tüketici bu davayı sözleşmenin ifa edileceği yerde açabileceği gibi kendi yerleşim yerinin bulunduğu yer tüketici mahkemesinde de açabilir.
Kilometre sayacı ile oynamak suç mudur?
Kilometre sayacının kasten geriye çekilerek alıcının aldatılması ve haksız yarar sağlanması Türk Ceza Kanunu'nun 157. maddesi uyarınca dolandırıcılık suçunu oluşturur ve hapis ile adli para cezası yaptırımına bağlanmıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy