667, 669 ve 672 sayılı olağanüstü hal KHK'larıyla kamu görevinden veya meslekten çıkarılan kişilerin açacağı iptal davalarında görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. Danıştay 5. Daire; 669 ve 672 sayılı KHK'lardan kaynaklanan uyuşmazlıkların 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinde sayılan Bakanlar Kurulu kararlarından olmadığını, 667 sayılı KHK kapsamındaki meslekten çıkarmanın ise disiplin cezası sayılmadığını belirterek görevsizlik kararı vermiş; uyuşmazlıkları 2576 sayılı Kanun'un 5. maddesi gereğince idari yargıda genel görevli yargı yeri olan idare mahkemelerine göndermiştir.
KHK ile Çıkarmanın Hukuki Niteliği
Olağanüstü hal KHK'larında öngörülen meslekten veya kamu görevinden çıkarma işlemi; bir disiplin suçuna ya da adli suça verilen tepkiden farklıdır. Bu işlem, terör örgütleri ile millî güvenliğe karşı faaliyette bulunduğu kabul edilen yapıların kamu kurumlarındaki varlığını sona erdirmeyi amaçlayan, geçici olmayan ve nihai sonuç doğuran bir 'olağanüstü tedbir' olarak nitelendirilmiştir. Bu nitelendirme, söz konusu işlemlerin hangi yargı yoluna tabi olacağını belirlemede merkezi bir öneme sahiptir. Söz konusu nitelendirme, 667 sayılı KHK kapsamındaki olağanüstü hal dönemine özgüdür; sonraki dönem düzenlemeleri veya yargı içtihatları farklı sonuç doğurabilir.
Danıştay'ın Görevsizlik Gerekçesi
2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesi, Danıştay'ın ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakacağı uyuşmazlıkları sınırlı biçimde saymıştır; Bakanlar Kurulu kararları bu sayılan uyuşmazlıklar arasında yer almaktadır. Ancak olağanüstü hal KHK'ları, Anayasa'nın 121. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılmış olsa da kanun hükmünde ve kanun gücünde düzenlemelerdir. Danıştay 5. Daire, bu türden bir KHK'dan kaynaklanan uyuşmazlığın 24. maddede yer alan 'Bakanlar Kurulu kararları'ndan doğan uyuşmazlıklarla aynı kapsamda değerlendirilemeyeceğine hükmetmiştir.
Görevsiz mahkemeye yöneltilmiş davalarda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-a maddesi uygulanır: bu hükme göre mahkeme, davayı görev yönünden reddederek dosyayı görevli yargı yerine gönderir. Dolayısıyla KHK işlemlerine karşı yanlışlıkla Danıştay'a açılan davalar reddedilerek idare mahkemesine aktarılmaktadır.
Hâkim ve Savcılara İlişkin Özel Durum
Anayasa'nın 159. maddesi, Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun kararlarına karşı yargı yolunu büyük ölçüde kapatmaktadır. Bu hükme göre Kurul kararlarına karşı ancak disiplin cezası niteliğindeki meslekten çıkarma kararları için yargı yoluna gidilebilir; diğer kararlar yargı denetimi dışında kalmaktadır. Anayasa bu çerçevede hâkim ve savcıların görevine son veren işlemleri ikiye ayırmıştır: disiplin cezası olan meslekten çıkarma ile 'meslekte kalmasının uygun olmadığına' dair karar.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 159Kaynağı aç
6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kurulu Kanunu'nun 33. maddesi de bu ayrımı pekiştirmektedir. Madde uyarınca HSK Genel Kurulu veya dairelerinin disiplin cezası niteliğindeki meslekten çıkarma kararlarına karşı yargı yoluna gidilebilmekte ve bu davalara ilk derece mahkemesi olarak Danıştay bakmaktadır. Yargı yolunun açılabilmesi için kararın kesinleşmiş olması şartı aranmaktadır. Aynı madde gereğince bu davalar acele işlerden sayılmaktadır. Ancak 667 sayılı KHK'ya dayalı HSK Genel Kurulu kararının 'meslekte kalmasının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmasına' ilişkin kısmı, bir disiplin cezası değil olağanüstü tedbir olarak değerlendirilmiştir. Bu tespit, 33. madde kapsamının dışına düşülmesi sonucunu doğurmuş; dava idare mahkemesine gönderilmiştir.
6087 sayılı HAKİMLER VE SAVCILAR KURULU KANUNU m. 33Kaynağı aç
HSK Kararlarında İç İtiraz Yolları
6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kurulu Kanunu'nun 33. maddesinde kuruma ait kararlara karşı başvurulabilecek idari itiraz aşamaları belirlenmiştir. HSK Genel Kurulunca ilk kez alınan kararlar bakımından Başkan veya ilgililer, kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren on gün içerisinde Genel Kuruldan yeniden inceleme yapılmasını isteyebilir. Bu talep neticesinde verilen kararlar kesindir. Daireler tarafından tesis edilen kararlara karşı ise ilgililer ve Başkan, on günlük tebliğ süresinde ilgili daireye yeniden inceleme başvurusunda bulunabilir. Dairenin bu başvuru üzerine tesis ettiği karara karşı yine on gün içinde Genel Kurula itiraz hakkı tanınmıştır ve Genel Kurulun itiraz incelemesiyle verdiği karar kesinlik taşır. Ayrıca disipline yönelik kararlarda şikâyetçiler de yeniden inceleme ve itiraz yollarına başvurma hakkına sahiptir.
Hangi KHK Hangi Davalarda Uygulandı
Danıştay 5. Daire, olağanüstü hal KHK'larına dayalı işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda görev kurallarını incelemiştir. 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılanların açtığı davada, işlemin 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinde sayılan Bakanlar Kurulu kararlarından kaynaklanmadığı sonucuna varılarak dosya, 2576 sayılı Kanun'un 5. maddesi gereğince idare mahkemesine gönderilmiştir. Benzer şekilde 669 sayılı KHK'dan doğan uyuşmazlıkların da Danıştay'ın ilk derece mahkemesi olarak görev alanına girmediği kabul edilerek idare mahkemesinin görevli olduğuna hükmedilmiştir. 667 sayılı KHK kapsamında HSK Genel Kurulunca meslekten çıkarma şeklinde tesis edilen işlemlerde ise Anayasa'nın 159. maddesi ve 6087 sayılı Kanun'un 33. maddesi değerlendirilerek, işlemin disiplin cezası olmaması nedeniyle ilk derecede Danıştay'ın görevli olmadığı sonucuna varılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
KHK ile ihraç edildiysem davamı nereye açmalıyım?
Olağanüstü hal KHK'larıyla kamu görevinden çıkarılan kişilerin iptal davası açması gereken yargı yeri idare mahkemesidir. 2576 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca idare mahkemeleri, Danıştay'ın ilk derece görevine giren uyuşmazlıklar dışındaki tüm iptal ve tam yargı davalarını çözümler. Danıştay ise olağanüstü hal KHK'larından kaynaklanan bu tür uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemesi olarak görevli değildir.
KHK ile çıkarma disiplin cezası mıdır?
KHK ile yapılan kamu görevinden çıkarma işlemi disiplin suçuna karşılık gelen bir yaptırım değildir. Bu işlem, terör örgütleri veya millî güvenliğe karşı faaliyette bulunduğu değerlendirilen yapıların kamu kurumlarındaki varlığını ortadan kaldırmaya yönelik, nihai sonuç doğuran bir olağanüstü tedbir olarak nitelendirilmiştir.
KHK'dan kaynaklanan davada Danıştay neden görevsiz sayıldı?
2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinde Danıştay'ın ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakacağı uyuşmazlıklar düzenlenmiştir. Anayasa'nın 121. maddesindeki yetkiye dayanılarak Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunca çıkarılan olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri yasa gücündedir. Bu nedenle söz konusu işlemler 24. maddede sayılan Bakanlar Kurulu kararlarından kaynaklanan uyuşmazlıklar kapsamında görülmemiş ve Danıştay ilk derece mahkemesi olarak görevli sayılmamıştır.
667 sayılı KHK'ya dayalı HSK kararıyla görevine son verilen hâkim ve savcılar hangi yargı yoluna başvurabilir?
667 sayılı KHK'ya dayalı olarak HSK Genel Kurulu tarafından verilen 'meslekte kalmasının uygun olmadığı' yönündeki kararlar, disiplin cezası niteliğinde kabul edilmemiştir. 6087 sayılı Kanun'un 33. maddesi kapsamındaki 'disiplin cezası olan meslekten çıkarma' sayılmadığından Danıştay bu tür uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemesi olarak görevli değildir. Karar, uyuşmazlığın idare mahkemesinde görülmesi gerektiği sonucuna varmıştır. Bu değerlendirme 667 sayılı KHK kapsamındaki somut duruma ilişkindir; diğer statüler ve farklı KHK'lar için ayrıca değerlendirme yapılması gerekebilir.
Yanlışlıkla Danıştay'a dava açılırsa ne olur?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-a maddesi gereğince Danıştay davayı görev yönünden reddeder ve dosyayı görevli idare mahkemesine gönderir; dava sona ermez.
HSK kararlarında iç itiraz yolu var mıdır ve yargı denetimi nasıl işler?
Evet. 6087 sayılı Kanun'un 33. maddesi uyarınca HSK Genel Kurulu veya daire kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde yeniden inceleme istenebilir; daire kararlarına karşı on gün içinde Genel Kurula itiraz edilebilir. Disipline ilişkin kararlarda şikâyetçilerin de yeniden inceleme ve itiraz hakları bulunmaktadır. Yargı yolu ise 6087 sayılı Kanun'un 33. maddesinin 5. fıkrasına göre yalnızca Kurul Genel Kurulu veya dairelerinin meslekten çıkarma cezasına ilişkin kesinleşmiş kararlarına karşı Danıştay'da açıktır; Kurulun meslekten çıkarma cezası dışındaki kararları yargı denetimi dışındadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy