Kesinleşmeden Takibe Konulamayacak Kararlar ve İlamlı İcra

İlamlı İcrada Genel Kural ve Kesinleşme Aranmayan Haller

Mahkeme kararlarının icraya konulmasında temel kural, kanun yoluna başvurulmuş olmasının ilamın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmamasıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 350/1 ve m. 367/1 hükümleri uyarınca aleyhine karar verilen tarafın istinaf veya temyiz yoluna gitmesi, kural olarak alacaklının ilamlı takip başlatmasına engel oluşturmaz. Bu doğrultuda alacak, tazminat, alım-satım, kira veya ticari uyuşmazlıklara ilişkin sırf malvarlığı haklarını konu edinen ilamlar, özel bir yasal engel bulunmadıkça kesinleşmesi beklenmeksizin ilamlı takibe konu edilebilir.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 350Kaynağı aç

MADDE 350- (1) İstinaf yoluna başvurma, kararın icrasını
durdurmaz. İcra ve İflas Kanununun icranın geri bırakılmasıyla ilgili 36 ncı maddesi
hükmü saklıdır. Nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez.
(2) Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili
ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.
Kötüniyetle istinaf yoluna başvurma

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 367Kaynağı aç

MADDE 367- (1) Temyiz, kararın icrasını durdurmaz. İcra
ve İflas Kanununun icranın geri bırakılmasıyla ilgili 36 ncı maddesi hükmü saklıdır.
Nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez.
(2) Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni
haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.
Kötüniyetle temyiz

Para borcuna veya teminat verilmesine ilişkin bir ilam icra dairesine sunulduğunda icra müdürü borçluya bir icra emri tebliğ eder. İcra ve İflas Kanunu m. 32 uyarınca bu emirde hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı gösterilir. Borçlunun tebliğden itibaren yedi gün içinde borcu ödemesi, hükmolunan teminatı vermesi veya icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirmesi gerekir; aksi takdirde alacaklının istemiyle cebri icra işlemleri uygulanır.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 32Kaynağı aç

Madde
32 – (Değişik: 18/2/1965-538/16 md.)
Para
borcuna veya teminat verilmesine dair olan ilam icra dairesine verilince icra
memuru borçluya bir icra emri tebliğ eder. Bu emirde 24 üncü maddede
yazılanlardan başka hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı gösterilir ve nihayet
yedi gün içinde ödenmesi ve bu müddet içinde borç ödenmez veya hükmolunan
teminat verilmezse icra mahkemesinden
veya istinaf veya temyiz yahut iadei muhakeme yolu ile ait olduğu mahkemeden
icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirilmedikçe cebri icra yapılacağı
ve bu müddet içinde 74 üncü madde mucibince mal beyanında bulunması ve
bulunmazsa hapis ile tazyik olunacağı, mal beyanında bulunmaz veya hakikata
muhalif beyanda bulunursa hapis ile cezalandırılacağı ihtar edilir.[18][19]
(Ek
fıkra: 2/7/2012-6352/7 md.) Yabancı devlet aleyhine
başlatılan ilamlı icra takiplerine ilişkin icra emrinde uluslararası
andlaşmalar saklı kalmak kaydıyla, borçlu devlete ait olan mallar hakkında
cebri icra yapılabileceği hususu ayrıca ihtar edilir.
İcranın
geri bırakılması:

Kesinleşmedikçe Takibe Konulamayacak Kararlar

Kanun koyucu, uygulanması halinde telafisi güç hukuki sonuçlar doğurabilecek uyuşmazlıklar bakımından genel icra kuralına istisna getirmiştir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 350/2 ve m. 367/2 hükümleri uyarınca kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez. Bu kapsamda taşınmazın mülkiyetine veya ayni hak durumuna yönelik tescil ve sicil değişikliği doğuran ilamlar kesinleşmeden infaz edilemez ve takibe konu yapılamaz.

Aile hukukuna ilişkin hükümlerde de aynı infaz yasağı geçerlidir. Boşanmanın çekirdeğini oluşturan asıl boşanma hükmü ile bu hükme sıkı biçimde bağlı bulunan fer'i sonuçlar bakımından kesinleşme şartı aranır. İlamdaki fer'i kalemlerin sırf para alacağı niteliği taşıdığı gerekçesiyle kesinleşme kontrolü yapılmaksızın icra takibine geçilmesi, aile hukuku kararlarının kesinleşmedikçe icra edilemeyeceği yönündeki yasal düzenlemeyle bağdaşmaz.

İcranın Geri Bırakılması Usulü ve Teminat Hükümleri

Kesinleşmesi gerekmeyen ilamlara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu, İcra ve İflas Kanunu m. 36/1 uyarınca icranın geri bırakılmasını talep edebilir. Borçlunun hükmolunan para veya eşyayı resmi bir mercie depo etmesi yahut taşınır rehni, hisse senedi, tahvil, taşınmaz rehni veya icra mahkemesince kabul edilecek muteber banka kefaleti göstermesi durumunda, takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden karar almak üzere icra müdürünce uygun bir süre verilir. İcra müdürünün tanıdığı bu süre ancak zorunluluk hâlinde uzatılabilir. İcra ve İflas Kanunu m. 36/2 gereğince borçlunun Devlet veya adli yardımdan yararlanan bir kimse olması hâlinde ise teminat gösterme zorunluluğu aranmaz.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 36Kaynağı aç

Madde
36 – (Değişik: 2/3/2005 – 5311/5 md.)
İlâma karşı istinaf veya
temyiz yoluna başvuran borçlu, hükmolunan para veya eşyanın resmî bir mercie
depo edildiğini ispat eder yahut hükmolunan para veya eşya kıymetinde icra
mahkemesi tarafından kabul edilecek taşınır rehni veya esham veya tahvilât veya
taşınmaz rehni veya muteber banka kefaleti gösterirse veya borçlunun hükmolunan
para ve eşyayı karşılayacak malı mahcuz ise icranın geri bırakılması için takibin yapıldığı yer icra
mahkemesinden karar
alınmak üzere icra müdürü tarafından kendisine uygun bir süre verilir. Bu süre
ancak zorunluluk hâlinde uzatılabilir.[22]
Borçlu, Devlet veya adlî
yardımdan yararlanan bir kimse ise teminat gösterme zorunluluğu yoktur.
(Değişik üçüncü
fıkra:24/11/2021-7343/5 md.) Ücreti ilgililer tarafından verilirse icra mahkemesince
icranın geri bırakılması hakkındaki karar, hükmü veren mahkemeye ve icra
dairesine en uygun vasıtalarla bildirilir.
Nafaka hükümlerinde böyle
bir süre verilemez.
Bölge adliye mahkemesince
başvurunun haklı görülmesi hâlinde teminatın geri verilip verilmeyeceğine karar
verilir. Yargıtayca hükmün bozulması hâlinde borçlunun başvurusu üzerine, bozmanın
mahiyetine göre teminatın geri verilip verilmeyeceğine bozma sonrası esası inceleyecek mahkemece kesin olarak karar verilir.[23]
Bölge
adliye mahkemesince başvurunun kesin olarak esastan
reddine karar verilmesi veya Yargıtayca hükmün onanması hâlinde alacaklının
istemi üzerine başkaca işleme gerek kalmaksızın teminata konu olan para
alacaklıya ödenir. Mal ve haklar ise, malın türüne göre icra dairesince paraya
çevrilir. (Ek cümle:24/11/2021-7343/5 md.) Bölge
adliye mahkemesinin başvurunun esastan reddine ilişkin kararına karşı temyiz yolunun
açık olması hâlinde, temyiz yoluna başvurma süresinin dolmasına kadar icranın
geri bırakılması kararının etkisi devam eder. İlâm alacaklısının
teminat üzerinde rüçhan hakkı vardır.[24]
Haciz
veya iflas istemek yetkisi:

İcranın geri bırakılması mekanizmasının kanuni istisnası nafaka alacaklarıdır. İcra ve İflas Kanunu m. 36/4 ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 350/1 ve m. 367/1 hükümleri gereğince nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez ve borçluya bu amaçla herhangi bir mehil süresi tanınamaz.

Kanun yolu aşamasında Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun haklı görülmesi hâlinde İcra ve İflas Kanunu m. 36/5 gereğince teminatın geri verilip verilmeyeceğine karar verilir; Yargıtayca hükmün bozulması hâlinde ise borçlunun başvurusu üzerine bozmanın mahiyetine göre esası inceleyecek mahkemece kesin olarak karar verilir. Buna karşılık İcra ve İflas Kanunu m. 36/6 uyarınca istinaf başvurusunun kesin olarak esastan reddedilmesi veya kararın Yargıtayca onanması durumunda alacaklının istemiyle başkaca işleme gerek kalmaksızın teminat alacaklıya ödenir; mal ve haklar icra dairesince paraya çevrilir. Bölge Adliye Mahkemesinin esastan ret kararına karşı temyiz yolunun açık olduğu hallerde erteleme kararının etkisi temyiz süresinin dolmasına kadar devam eder ve ilam alacaklısının teminat üzerinde rüçhan hakkı bulunur.

Hüküm Sonucunun Açıklığı, Tavzih ve Kesinleşme Kaydı

İlamlı icra takibinin sıhhati mahkeme hükmünün açıklığına bağlıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 297/2 gereğince hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen karar ile taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların sıra numarası altında açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi zorunludur. Hükmün yeterince açık olmaması veya icrasında tereddüt doğurması halinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 305 uyarınca icrası tamamlanıncaya kadar tavzih talep edilebilir; ancak tavzih yoluyla taraflara tanınan hak ve borçlar genişletilemez, sınırlandırılamaz veya değiştirilemez.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 297Kaynağı aç

MADDE 297- (1) Hüküm “Türk Milleti Adına” verilir ve bu ibareden sonra
aşağıdaki hususları kapsar:
a) Hükmü veren mahkeme ile
hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin ad ve soyadları ile sicil numaraları, mahkeme
çeşitli sıfatlarla görev yapıyorsa hükmün hangi sıfatla verildiğini.
b) Tarafların ve davaya katılanların
kimlikleri ile Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekillerinin
ad ve soyadları ile adreslerini.
c) Tarafların iddia ve savunmalarının
özetini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında
toplanan delilleri, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesini, sabit görülen
vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri.
ç) Hüküm sonucu, yargılama
giderleri ile taraflardan alınan avansın harcanmayan kısmının iadesi, varsa kanun
yolları ve süresini.
d) Hükmün verildiği tarih
ve hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin imzalarını.
e) Gerekçeli kararın yazıldığı
tarihi.
(2) Hükmün sonuç kısmında,
gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında
verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında;
açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir.
Hükmün
yazılması

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 305Kaynağı aç

MADDE 305- (1) Hüküm yeterince açık değilse veya
icrasında tereddüt uyandırıyor yahut birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa, icrası
tamamlanıncaya kadar taraflardan her biri hükmün açıklanmasını veya tereddüt ya
da aykırılığın giderilmesini isteyebilir.
(2) Hüküm fıkrasında taraflara
tanınan haklar ve yüklenen borçlar, tavzih yolu ile sınırlandırılamaz, genişletilemez
ve değiştirilemez.
Hükmün tamamlanması

Kesinleşmesi zorunlu ilamların infazı için mahkemece kesinleşme kaydının verilmesi gerekir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 302/4-5 uyarınca kararın kesinleştiği, ilamın altına veya arkasına tarih ve mahkeme mührü konarak hâkim tarafından imzalanmak suretiyle belirtilir; kanun yollarından geçerek kesinleşen kararların kesinleşme kaydı ile bildirimleri ilk derece mahkemesince yapılır. Taraflar harcın ödenmiş olup olmadığına bakılmaksızın ilamı her zaman alabilirler. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 302/2 gereğince bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması, hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına veya kanun yollarına başvurulmasına engel oluşturmaz.

6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 302Kaynağı aç

MADDE 302- (1) Taraflar, harcının ödenmiş olup olmamasına bakılmaksızın ilamı her zaman
alabilirler.
(2) Bakiye karar ve ilam harcının
ödenmemiş olması, hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konmasına ve kanun yollarına
başvurulmasına engel teşkil etmez.
(3) 2/7/1964 tarihli ve 492
sayılı Harçlar Kanunu dâhil, diğer kanunların bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.
(4) Hükmün kesinleştiği, ilamın
altına veya arkasına yazılıp, tarih ve mahkeme mührü konmak ve başkan veya hâkim
tarafından imzalanmak suretiyle belirtilir.
(5) (Ek: 20/7/2017-7035/27 md.) Kanun yollarından
geçmek suretiyle kesinleşen kararların kesinleşme kaydı ile kesinleşme kaydı yapılan
kararların yerine getirilmesi için gerekli bildirimler de ilk derece mahkemesince
yapılır.
Kesin hüküm

Taşınmazla ilgili her mahkeme kararı kesinleşmeden icraya konulabilir mi?

Hayır, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 350/2 ve m. 367/2 hükümleri uyarınca taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe icraya konulamaz ve yerine getirilemez.

Boşanma kararındaki fer'i para alacakları kesinleşmeden takibe konulabilir mi?

Hayır, boşanmanın çekirdeğini oluşturan asıl hükme sıkı surette bağlı fer'i sonuçlar sırf para alacağı niteliği taşısa dahi kesinleşme şartı aranmaksızın takibe konu edilemez.

Bakiye karar ve ilam harcının ödenmemesi ilamlı takibe engel midir?

Hayır, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 302/2 gereğince bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması hükmün takibe konulmasına, tebliğe çıkarılmasına veya kanun yollarına başvurulmasına engel teşkil etmez.

Nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması istenebilir mi?

Hayır, İcra ve İflas Kanunu m. 36/4 ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 350/1 ve m. 367/1 uyarınca nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez ve borçluya süre tanınamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

İcra ve iflas hukuku