Kesin Mahkeme Kararlarına Karşı Başvuru Yolları

Mahkeme Kararlarında Şekli ve Maddi Kesinlik

Bir mahkeme kararına karşı başvurulabilecek herhangi bir kanun yolunun mevcut olmaması veya tükenmesi şekli anlamda kesinliği doğurur. Maddi anlamda kesinlik durumunda ise mahkemenin verdiği hüküm sonrasında aynı taraflar arasındaki aynı konulu ve aynı sebebe dayanan uyuşmazlık yeniden dava konusu yapılamaz. Henüz kesinleşmemiş kararlar olağan kanun yollarının inceleme alanına girerken, kesinleşmiş hükümler olağanüstü kanun yoluna konu teşkil eder.

İstinaf Aşamasında Kesinlik İncelemesi ve Usulü

İstinaf başvurusuna ilişkin dilekçe, hükmü tesis eden mahkemeye sunulabileceği gibi farklı bir yer mahkemesine de teslim edilebilir. Başvurunun yapıldığı mahkeme dilekçeyi derhal ilgili başvuru defterine kaydeder, başvuru sahibine masrafsız bir alındı belgesi verir ve gerekli işlemlerin ardından evrakı hükmü veren asıl mahkemeye gönderir.

Alacağın bir kısmının dava edilmesi durumunda kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir. Alacağın tamamının dava edilmiş olması durumunda ise kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü kanuni kesinlik sınırını geçmeyen taraf istinaf yoluna başvuramaz. Bununla birlikte manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilmektedir.

Hükmü veren ilk derece mahkemesi, istinaf başvurusunun yasal süresi aşıldıktan sonra yapıldığını veya uyuşmazlığa konu kararın kesin nitelik taşıdığını tespit ederse dilekçenin reddine hükmeder ve bu kararı ilgilisine re'sen tebliğ ettirir. Mahkemenin kesinlik veya süre gerekçesiyle verdiği ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilebilir; masrafların yatırılmasıyla birlikte incelemenin yapılması için dosya yetkili bölge adliye mahkemesine iletilir.

Bölge adliye mahkemesinde ön inceleme aşaması heyet hâlinde ya da görevlendirilen üye marifetiyle yürütülür, nihai ön inceleme kararı ise heyet tarafından tesis edilir. İlgili daire, ilk derece mahkemesinin istinaf başvurusunu reddetme kararını haklı bulmazsa bu ret kararını kaldırarak asıl istinaf dilekçesi üzerinden incelemesini sürdürür. Öte yandan istinaf başvurusunun kötü niyet taşınarak yapıldığı tespit edildiğinde bölge adliye mahkemesi Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 329 uncu maddesi çerçevesinde işlem uygular.

Temyiz İncelemesinde Kesinlik Denetimi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun istinaf yolu ile ilgili 343 ilâ 349 ve 352 nci maddeleri hükümleri temyizde de kıyas yoluyla uygulanır. Bu kapsamda Yargıtay kesin olan karara ilişkin talebin reddi kararını yerinde bulursa bu kararı onar ve esasa dair inceleme yapmaz. Temyiz talebinin kötüniyetle yapıldığı anlaşıldığı takdirde ise Yargıtay tarafından 6100 sayılı Kanun'un 329 uncu maddesi hükümleri tatbik edilir.

Olağanüstü Kanun Yolu Olarak Yargılamanın İadesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 374 üncü maddesi uyarınca yargılamanın iadesi, kesin olarak verilen veya kesinleşmiş olan hükümlere karşı istenebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında olağanüstü kanun yolu olarak benimsenen bu usule başvurulabilecek haller kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır.

6100 sayılı Kanun'un 375 inci maddesinde düzenlenen yargılamanın iadesi nedenleri arasında; mahkeme heyetinin mevzuata aykırı biçimde oluşturulması, bakması kanunen yasaklanan ya da reddi merci tarafından kesinleşen hâkimin hükme katılması yer alır. Ayrıca yargılamanın geçerli vekâlet veya temsil yetkisi taşımayan şahıslar huzurunda yürütülüp sonuçlandırılması ile davanın seyri sırasında aleyhine hüküm kurulan tarafın kusuru olmaksızın temin edemediği bir belgenin karardan sonra ele geçirilmesi de bu kapsamdadır.

Karara dayanak yapılan senedin sahteliğinin hükme bağlanması ya da yetkili merciler önünde ikrar edilmesi yargılamanın iadesi yolunu açar. Bunun yanında karara etki eden tanığın yalan tanıklığı, bilirkişi veya tercümanın gerçeğe aykırı mütalaası ile yalan yere yemin edilmesi de kural olarak kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyeti bulunması koşuluyla iade gerekçesi kabul edilir; yalan yemin ayrıca ikrar veya yazılı delille de ispatlanabilir.

Karara esas alınan bir hükmün kesinleşmiş başka bir hükümle ortadan kalkmış bulunması, lehine karar verilen tarafın karara tesir eden hileli bir davranışta bulunması ve bir dava sonunda verilen hükmün kesinleşmesinden sonra tarafları, konusu ve sebebi aynı olan ikinci davada öncekine aykırı kesinleşmiş bir hüküm verilmesi hallerinde de bu yola başvurulabilir. Kararın İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi ya da başvuru hakkında dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi de yargılamanın iadesi nedenidir.

Yalan tanıklık, bilirkişi veya tercümanın kasten gerçeğe aykırı beyanda bulunması ve yalan yemin sebeplerine dayanılarak yargılamanın iadesinin istenebilmesi, bu hallerin kesinleşmiş bir ceza mahkûmiyet kararı ile belirlenmiş olması şartına bağlıdır. Ancak delil yokluğundan başka bir sebeple ceza kovuşturmasına başlanamamış veya mahkûmiyet kararı verilememişse ceza mahkemesi kararı aranmaz; bu takdirde dayanılan yargılamanın iadesi sebebinin yargılamanın iadesi davasında öncelikle ispat edilmesi gerekir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy