Kayıtlı Sermaye Sisteminde Payın Doğum Anı

by Avukat Erdal Ersoy
Kayıtlı Sermaye Sisteminde Payın Doğum Anı

Kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık anonim şirketlerde çıkarılan bir payın hukuken ne zaman varlık kazandığı, TTK ile Sermaye Piyasası Kanunu arasındaki gerilim nedeniyle henüz kesin bir yanıt bulamamış bir sorudur. TTK m. 486 tescilden önce çıkarılan payları geçersiz saymakta; buna karşılık SPKn'nın çıkarılmış sermaye tanımı ve ikincil düzenlemeler satış işlemini ön plana çıkarmaktadır. Bu iki yaklaşım arasındaki fark yargısal içtihatla çözüme kavuşturulamamıştır.

6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 486Kaynağı aç
MADDE 486- (1) Şirketin ve sermaye artırımının tescilinden önce çıkarılan paylar geçersizdir; ancak, iştirak taahhüdünden doğan yükümlülükler geçerliliklerini sürdürür. (2) Paylar hamiline yazılı ise yönetim kurulu, pay bedelinin tamamının ödenmesi tarihinden itibaren üç ay içinde pay senetlerini bastırıp pay sahiplerine dağıtır. Yönetim kurulunun hamiline yazılı pay senetlerinin bastırılmasına ilişkin kararı tescil ve ilan edilir, ayrıca şirketin internet sitesine konulur. (Ek cümle:27/12/2020-7262/31 md.) Hamiline yazılı pay sahipleri ile sahip oldukları paya ilişkin bilgiler, senetler pay sahiplerine dağıtılmadan önce Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilir. Pay senedi bastırılıncaya kadar ilmühaber çıkarılabilir. İlmühaberlere kıyas yoluyla nama yazılı pay senetlerine ilişkin hükümler uygulanır. (3) Azlık istemde bulunursa nama yazılı pay senedi bastırılıp tüm nama yazılı pay senedi sahiplerine dağıtılır. (4) Tescilden önce pay senedi çıkaran kimse, bundan doğan zararlardan sorumludur. III – Pay senetlerinin şekli
6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 3Kaynağı aç
MADDE 3 – (1) Bu Kanunun uygulanmasında; a) Aracı kurum: 37 nci maddenin birinci fıkrasındaki yatırım hizmet ve faaliyetlerinden (a), (b), (c), (e) ve (f) bentlerinde yer alanları münhasıran olmak üzere Kurul tarafından yetkilendirilen yatırım kuruluşunu, b) Başlangıç sermayesi: Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların sahip olmaları zorunlu olan asgari çıkarılmış sermayelerini, c) Birlik: Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğini, ç) Borsa: Anonim şirket şeklinde kurulan, sermaye piyasası araçları, kambiyo ve kıymetli madenler ile kıymetli taşların ve Kurulca uygun görülen diğer sözleşmelerin, belgelerin ve kıymetlerin serbest rekabet şartları altında kolay ve güvenli bir şekilde alınıp satılabilmesini sağlamak ve oluşan fiyatları tespit ve ilan etmek üzere kendisi veya piyasa işleticisi tarafından işletilen ve/veya yönetilen, alım satım emirlerini sonuçlandıracak şekilde bir araya getiren veya bu emirlerin bir araya gelmesini kolaylaştıran, bu Kanuna uygun olarak yetkilendirilen ve düzenli faaliyet gösteren sistemleri ve pazar yerlerini, d) Çıkarılmış sermaye: Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların satışı yapılmış paylarını temsil eden sermayelerini, e) (Değişik: 28/11/2017-7061/107 md.) Halka açık ortaklık: Kitle fonlaması platformları aracılığıyla para toplayanlar hariç olmak üzere, payları halka arz edilmiş olan veya halka arz edilmiş sayılan anonim ortaklıkları, f) Halka arz: Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel bir çağrıyı ve bu çağrı devamında gerçekleştirilen satışı, g) Halka arz eden: Sahip olduğu sermaye piyasası araçlarını halka arz etmek üzere Kurula başvuruda bulunan gerçek veya tüzel kişileri, ğ) İhraç: Sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkarılıp, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışını, h) (Değişik: 28/11/2017-7061/107 md.) İhraççı: Kitle fonlaması platformları aracılığıyla para toplayanlar hariç olmak üzere, sermaye piyasası araçlarını ihraç eden, ihraç etmek üzere Kurula başvuruda bulunan veya sermaye piyasası araçları halka arz edilen tüzel kişileri ve bu Kanuna tabi yatırım fonlarını, ı) (Değişik: 2/7/2018-KHK-703/165 md.) İlgili Bakan: Cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilen Cumhurbaşkanı yardımcısı veya Bakanı, i) İpotekli sermaye piyasası aracı: İpotek teminatlı menkul kıymetler, ipoteğe dayalı menkul kıymetler, ipotek finansmanı kuruluşları tarafından ihraç edilen pay dışındaki sermaye piyasası araçları ve konut finansmanından kaynaklanan alacaklara dayalı olarak veya bu alacakların teminatı altında ihraç edilen diğer sermaye piyasası araçlarını, j) İzahname: İhraççının ve varsa garantörün finansal durum ve performansı ile geleceğe yönelik beklentilerine, faaliyetlerine, ihraç edilecek veya borsada işlem görecek sermaye piyasası araçlarının özelliklerine ve bunlara bağlı hak ve risklere ilişkin olarak yatırımcıların bilinçli bir değerlendirme yapmasını sağlayacak nitelikteki tüm bilgileri içeren kamuyu aydınlatma belgesini, k) Kamuyu Aydınlatma Platformu: Mevzuat uyarınca kamuya açıklanması gerekli olan bilgilerin elektronik imzalı olarak iletildiği ve kamuya duyurulduğu elektronik sistemi, l) Kayıtlı sermaye: Anonim ortaklıkların, esas sözleşmelerinde hüküm bulunmak kaydıyla, yönetim kurulu kararı ile 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun esas sermayenin artırılmasına dair hükümlerine tabi olmaksızın pay çıkarabilecekleri azami miktarı gösteren, ticaret sicilinde tescil ve ilan edilmiş sermayelerini, m) Kolektif yatırım kuruluşları: Yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarını, n) Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu, o) Menkul kıymetler: Para, çek, poliçe ve bono hariç olmak üzere; 1) Paylar, pay benzeri diğer kıymetler ile söz konusu paylara ilişkin depo sertifikalarını, 2) Borçlanma araçları veya menkul kıymetleştirilmiş varlık ve gelirlere dayalı borçlanma araçları ile söz konusu kıymetlere ilişkin depo sertifikalarını, ö) Merkezî Karşı Taraf: Alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı da alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt eden merkezî takas kuruluşunu, p) MKK: Sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesine ilişkin işlemleri gerçekleştirmek, kaydileştirilen bu araçları ve bunlara bağlı hakları, elektronik ortamda, üyeler ve hak sahipleri itibarıyla kayden izlemek, merkezî saklamasını yapmak ve Kurul tarafından sermaye piyasası mevzuatı çerçevesinde verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş bulunan özel hukuk tüzel kişiliğini haiz Merkezî Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketini, r) Piyasa işleticisi: Borsayı veya borsanın piyasalarını yöneten ve/veya işleten anonim ortaklıkları, s) Saklama hizmeti: Sermaye piyasası faaliyetleri sebebiyle veya emanetçi sıfatıyla veya idare etmek için veya teminat olarak veya her ne nam altında olursa olsun, sermaye piyasası faaliyetleriyle ilişkili olarak kayden veya fiziken tevdi veya teslim edilen sermaye piyasası araçlarına ilişkin hizmetleri, ş) Sermaye piyasası araçları: Menkul kıymetler ve türev araçlar ile yatırım sözleşmeleri de dâhil olmak üzere Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer sermaye piyasası araçlarını, t) Sermaye piyasası kurumları: 35 inci maddede sayılan kurumları, u) Türev araçlar: Aşağıda sayılan veya Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer türev araçları: 1) Menkul kıymetleri satın alma veya satma veya birbirleri ile değiştirme hakkı veren türev araçları, 2) Değeri, bir menkul kıymet fiyatına veya getirisine; bir döviz fiyatına veya fiyat değişikliğine; faiz oranına veya orandaki değişikliğe; bir kıymetli maden veya kıymetli taş fiyatına veya fiyat değişikliğine; bir mal fiyatına veya fiyat değişikliğine; Kurulca uygun görülen kurumlarca yayınlanan istatistiklere veya bunlardaki değişikliğe; kredi riski transferi sağlayan, enerji fiyatları ve iklim değişkenleri gibi ölçüm değerleri olan ve bu sayılanlardan oluşturulan bir endeks seviyesine veya seviyedeki değişikliğe bağlı olan türev araçları, bu araçların türevlerini ve sayılan dayanak varlıkları birbirleri ile değiştirme hakkı veren türevleri, 3) Döviz ve kıymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılacak kaldıraçlı işlemleri, ü) TCMB: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim Şirketini, v) Yatırım kuruluşu: Aracı kurumlar ile yatırım hizmeti ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumlarını ve bankaları, y) YTM: Yatırım kuruluşlarının, yatırım hizmet ve faaliyetinden kaynaklanan nakit ödeme veya sermaye piyasası araçları teslim yükümlülüklerini yerine getirememeleri hâlinde, Kurulca bu Kanun çerçevesinde alınan tazmin kararını yerine getirmek amacıyla kurulmuş olan kamu tüzel kişiliğine sahip Yatırımcı Tazmin Merkezini, z) (Ek: 28/11/2017-7061/107 md.) Kitle fonlaması: Bir projenin veya girişim şirketinin ihtiyaç duyduğu fonu sağlamak amacıyla Kurul tarafından belirlenen esaslar dâhilinde bu Kanunun yatırımcı tazminine ilişkin hükümlerine tabi olmaksızın kitle fonlama platformları aracılığıyla halktan para toplanmasını, aa) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Cüzdan: Kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bu varlıklara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem ya da uygulamaları, bb) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Kripto varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları, cc) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Kripto varlık hizmet sağlayıcı: Platformları, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşları ve bu Kanuna dayanılarak yapılacak düzenlemelerde kripto varlıkların ilk satış ya da dağıtımı dâhil olmak üzere kripto varlıklarla ilgili olarak hizmet sağlamak üzere belirlenmiş diğer kuruluşları, çç) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Kripto varlık saklama hizmeti: Platform müşterilerinin kripto varlıklarının veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanmasını, yönetimini veya Kurulca belirlenecek diğer saklama hizmetlerini, dd) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Platform: Kripto varlık alım satım, ilk satış ya da dağıtım, takas, transfer, bunların gerektirdiği saklama ve belirlenebilecek diğer işlemlerin bir veya daha fazlasının gerçekleştirildiği kuruluşları, ee) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) TÜBİTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunu, ifade eder. İKİNCİ KISIM Sermaye Piyasası Araçlarının İhracı, Kamunun Aydınlatılması ve İhraççılara İlişkin Esaslar BİRİNCİ BÖLÜM Sermaye Piyasası Araçlarının İhracı İzahname hazırlama yükümlülüğü

TTK'nın Tescil Zorunluluğu

TTK m. 486/1, şirketin ve sermaye artırımının tescilinden önce çıkarılan payların geçersiz olduğunu açıkça hükme bağlamaktadır. Aynı madde, bu geçersizliğin iştirak taahhüdünden doğan yükümlülükleri ortadan kaldırmadığını belirtmektedir; yani taahhüt sahibinin borcu varlığını sürdürür, ancak pay hukuken mevcut sayılmaz. TTK m. 486/4 uyarınca tescilden önce pay senedi çıkaran kimse, bundan doğan zararlardan sorumludur. Madde metninde halka açık anonim şirketler bakımından herhangi bir istisna yer almamaktadır.

Sermaye artırımı kararının zaman sınırı da kanunda düzenlenmiştir. TTK m. 456/3'e göre artırım, genel kurul veya yönetim kurulu karar tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilemediği takdirde söz konusu karar ve alınmışsa izin kendiliğinden geçersiz hale gelir. Bu kural, tescil yükümlülüğünün sermaye artırım sürecinde yapısal bir gereklilik olduğunu ortaya koymaktadır.

6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 456Kaynağı aç
MADDE 456- (1) İç kaynaklardan yapılan artırım hariç, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmediği sürece sermaye artırılamaz. Sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş olması sermaye artırımını engellemez. (2) Artırıma, esas sermaye sisteminde 459 uncu maddeye göre genel kurul; kayıtlı sermaye sisteminde, 460 ıncı madde gereğince, yönetim kurulu karar verir. Esas sözleşmenin ilgili hükümlerinin, gerekli olduğu hâllerde izni alınmış bulunan değişik şekli, genel kurulda değiştirilerek kabul edilmişse, bunun Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca onaylanması şarttır. (3) Artırım, genel kurul veya yönetim kurulu kararı tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilemediği takdirde, genel kurul veya yönetim kurulu kararı ve alınmışsa izin geçersiz hâle gelir ve 345 inci maddenin ikinci fıkrası uygulanır. (4) 353 ve 354 üncü maddeler ile 355 inci maddenin birinci fıkrası tüm sermaye artırımı türlerine kıyas yoluyla uygulanır. (5) Sermayenin artırılması kararının tesciline, aşağıdaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, 455 inci madde uygulanır. 2. Yönetim kurulunun beyanı

Kayıtlı sermaye sisteminde sermaye artırımına yönetim kurulu karar verir; esas sermaye sisteminde bu karar genel kurula aittir. TTK m. 456/2, iki sistem arasındaki bu yetkisel ayrımı açıkça belirtmektedir. Sermayenin artırılması kararının tesciline ise özel hükümler saklı kalmak kaydıyla TTK m. 455 uygulanır; halka açık anonim şirketler bakımından SPKn'nın ilgili hükümleri saklı tutulmaktadır.

6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 460Kaynağı aç
MADDE 460- (1) Halka açık olmayan bir anonim şirkette, ilk veya değiştirilmiş esas sözleşme ile, esas sözleşmede belirlenen kayıtlı sermaye tavanına kadar sermayeyi artırma yetkisi, yönetim kuruluna tanındığı takdirde, bu kurul, sermaye artırımını, bu Kanundaki hükümler çerçevesinde ve esas sözleşmede öngörülen yetki sınırları içinde gerçekleştirebilir. Bu yetki en çok beş yıl için tanınabilir. (2) Sermayenin artırılabilmesi için, yönetim kurulu, esas sözleşmenin sermayeye ilişkin hükümlerinin, 333 üncü madde uyarınca gerekli olması hâlinde, Gümrük ve Ticaret Bakanlığından izni alınmış şekillerini, sermayenin artırılmasına ilişkin kararını, imtiyazlı paylara ve rüçhan haklarına ilişkin sınırlamaları, prime dair kayıtları ve bunun uygulanması hakkındaki kuralları, esas sözleşmede öngörüldüğü şekilde ilan eder ve internet sitesinde yayımlar. Yönetim kurulu, bu kararında; artırılan sermayenin tutarını, çıkarılacak yeni payların itibarî değerlerini, sayılarını, cinslerini, primli ve imtiyazlı olup olmadıklarını, rüçhan hakkının sınırlandırılıp sınırlandırılmadığını, kullanılma şartları ile süresini belirtir ve bu hususlarla kamuyu aydınlatma ilkesi uyarınca gerekli olan diğer konularda bilgi verir. (3) Çıkarılacak yeni payların taahhüdü, ödenmesi gereken en az nakdî tutar, ayni sermaye konulması ve diğer konular hakkında 459 uncu madde hükümleri kıyas yoluyla uygulanır. (4) Yönetim kurulunun, imtiyazlı veya itibarî değerinin üzerinde pay çıkarabilmesi ve pay sahiplerinin yeni pay alma haklarını sınırlandırabilmesi için esas sözleşmeyle yetkilendirilmiş olması şarttır. (5) Yönetim kurulu kararları aleyhine, pay sahipleri ve yönetim kurulu üyeleri, 445 inci maddede öngörülen sebeplerin varlığı hâlinde kararın ilanı tarihinden itibaren bir ay içinde iptal davası açabilirler. Bu davaya 448 ilâ 451 inci maddeler kıyas yoluyla uygulanır. (6) Sermaye artırımının yukarıdaki hükümlere uygun olarak gerçekleştirilmesinden sonra, çıkarılmış sermayeyi gösteren esas sözleşmenin sermaye maddesinin yeni şekli, yönetim kurulunca tescil ettirilir. (7) Sermaye Piyasası Kanununun halka açık anonim şirketlere ilişkin hükümleri saklıdır. 3. Rüçhan hakkı

SPKn Düzenlemelerinin Satışa Dayalı Çerçevesi

SPKn m. 3/d, çıkarılmış sermayeyi kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların satışı yapılmış paylarını temsil eden sermayeleri olarak tanımlamakta ve bu tanım satış işlemine atıf yapmaktadır. Bu tanımın payın hukuki doğum anını belirleyip belirlemediği madde metninde açıklığa kavuşturulmamıştır; tartışma bu belirsizlik üzerine kurulmaktadır.

SPKn m. 18/7, sermaye artırımının bu madde hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilmesinden sonra çıkarılmış sermayeyi gösteren esas sözleşmenin sermayeye ilişkin maddesinin yeni şeklinin yönetim kurulunca tescil ve ilan ettirileceğini hükme bağlamaktadır. Bu düzenleme tescili artırımın tamamlanmasının ardından zorunlu bir adım olarak öngörmektedir; ancak payın bu tescilden önce mi yoksa tescille mi varlık kazandığını açıkça belirtmemektedir. Söz konusu belirsizlik, satış-tescil tartışmasının temel eksenlerinden birini oluşturmaktadır.

6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 18Kaynağı aç
MADDE 18 – (1) Halka açık ortaklıklar ile paylarını halka arz etmek üzere Kurula başvurmuş olan ortaklıklar, Kuruldan izin almak şartıyla kayıtlı sermaye sistemini kabul edebilirler. Şu kadar ki, daha önce 6102 sayılı Kanun uyarınca bu sisteme geçmiş olan ortaklıklar için ayrıca Kurul izni aranmaz. (2) Kayıtlı sermaye sisteminde, yönetim kurulu, 6102 sayılı Kanunun esas sermayenin artırılmasına ilişkin hükümlerine bağlı kalmaksızın esas sözleşmelerinde tespit edilen kayıtlı sermaye tavanına kadar sermayelerini artırmaya yetkilidir. Şu kadar ki, bu yetki genel kurul tarafından en çok beş yıl süre ile verilebilir. Bu yetkinin süresi azami beş yıllık dönemler itibarıyla genel kurul kararıyla uzatılabilir. (3) Kayıtlı sermaye sisteminde, çıkarılan paylar tamamen satılarak bedelleri ödenmedikçe veya satılamayan paylar iptal edilmedikçe yeni pay çıkarılamaz. (4) İmtiyazlı payların varlığı hâlinde bu madde kapsamında yapılacak esas sözleşme değişikliğine ilişkin genel kurul kararları, imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunca 6102 sayılı Kanunun 454 üncü maddesindeki esaslara göre onaylanır. Şu kadar ki, ortaklıkların kayıtlı sermaye tavanı dâhilindeki sermaye artırımlarında ayrıca imtiyazlı pay sahipleri özel kurulu kararı aranmaz. (5) Yönetim kurulunun; imtiyazlı veya nominal değerinin üzerinde veya altında pay çıkarılması, pay sahiplerinin yeni pay alma haklarının sınırlandırılması konularında veya imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını kısıtlayıcı nitelikte karar alabilmesi için esas sözleşme ile yetkili kılınması şarttır. Yeni pay alma hakkını kısıtlama yetkisi, pay sahipleri arasında eşitsizliğe yol açacak şekilde kullanılamaz. 6102 sayılı Kanunun 461 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri halka açık ortaklıklar için uygulanmaz. (6) Yönetim kurulunun bu maddedeki esaslar çerçevesinde aldığı kararlar aleyhine, 6102 sayılı Kanunun genel kurul kararlarının iptaline ilişkin hükümleri çerçevesinde yönetim kurulu üyeleri veya hakları ihlal edilen pay sahipleri, kararın ilanından itibaren otuz gün içinde ortaklık merkezinin bulunduğu yer ticaret mahkemesinde iptal davası açabilirler. (7) Sermaye artırımının bu madde hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilmesinden sonra, çıkarılmış sermayeyi gösteren esas sözleşmenin sermayeye ilişkin maddesinin yeni şekli yönetim kurulunca tescil ve ilan ettirilir. (8) Bu madde uyarınca esas sözleşme ile tanınan yetki çerçevesinde yönetim kurulunca alınan kararlar Kurulca belirlenecek şekilde kamuya duyurulur. (9) Kayıtlı sermaye sisteminde bulunan halka açık ortaklıklar tarafından pay ile değiştirilebilir tahvil veya paya dönüştürülebilir bir türev araç çıkarılması hâlinde değiştirme veya dönüştürme sonucunda verilecek paylar ile ortaklığın çıkarılmış sermayesinin toplamı kayıtlı sermayeyi aşamaz. (10) Halka açık ortaklıkların kayıtlı sermaye sistemine geçme, sistemden çıkma, Kurulca çıkarılma ve şarta bağlı sermaye artırımı usul ve esasları Kurulca belirlenir. Daha önce 6102 sayılı Kanun uyarınca bu sisteme geçmiş olup da sonradan halka açık hâle gelen ortaklıklar da bu fıkra hükmüne tabidir. Kâr payı ve bedelsiz pay dağıtımı ile bağış yapılması

SPKn m. 18/2, kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kuruluna TTK'nın esas sermayenin artırılmasına ilişkin hükümlerine bağlı kalmaksızın, esas sözleşmede belirlenen kayıtlı sermaye tavanına kadar sermayeyi artırma yetkisi vermektedir. Bu yetki genel kurul tarafından en çok beş yıl için verilebilir. Yönetim kuruluna tanınan bu bağımsızlığın TTK m. 486 gibi genel geçersizlik kurallarını kapsayıp kapsamadığı mevcut hükümlerden net biçimde anlaşılamamaktadır; bu soru tartışmanın kritik eksenlerinden birini oluşturmaktadır.

Artırım Sürecindeki Ön Koşullar

TTK m. 456/1, iç kaynaklardan yapılan artırım dışında payların nakdi bedellerinin tamamen ödenmesini sermaye artırımı için ön koşul olarak öngörmektedir. Sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş olması bu koşulu engellemez; ancak kanun önemli sayılmayan tutar eşiğini tanımlamamıştır.

SPKn m. 18/3 ise kayıtlı sermaye sisteminde çıkarılan payların tamamen satılarak bedelleri ödenmedikçe veya satılamayan paylar iptal edilmedikçe yeni pay çıkarılamayacağını düzenlemektedir. Bu hüküm, bir sonraki artırımın başlayabilmesi için önceki artırımın satış ve iptal süreçlerinin tamamlanmasını şart koşmaktadır.

Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ (II-13.1) m. 16/10 uyarınca, kayıtlı sermaye sisteminde satış süresi içinde satılamayan paylara ilişkin bilgiler satış süresinin bitimini izleyen iş günü ihraççı tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşu'na bildirilir ve bu paylar ihraççı havuz hesabından silinir.

19956 sayılı KAYDİLEŞTİRİLEN SERMAYE PİYASASI ARAÇLARINA İLİŞKİN KAYITLARIN TUTULMASININ USUL VE ESASLARI HAKKINDA TEBLİĞ (II-13.1) m. 16Kaynağı aç
MADDE 16 – (1) İhraççılar izahnamenin veya ihraç belgesinin onayını izleyen iş günü sonuna kadar, kaydi sermaye piyasası araçlarına ilişkin MKK tarafından belirlenen bilgileri MKK'ya bildirirler. İhraççı, ihraç kararının bir kamu otoritesinin onayını gerektirmesi halinde onayın verilmesi veya reddi kararını, bu kararın verilmesini izleyen iş günü; bu kararlara ilişkin ortaya çıkan değişiklikleri, söz konusu değişikliğin gerçekleşmesini izleyen iş günü sonuna kadar en seri şekilde MKK'ya bildirmekle yükümlüdür. İhraççı tarafından satış kararı ayrıca MKK’ya bildirilir. Bu bildirim üzerine, ihraç edilen kaydi sermaye piyasası araçlarının, ilgili ihraççı havuz hesabında geçici kayıtları yapılır. (2) Bedelli sermaye artırımlarında, yeni pay alma hakları, Kurul düzenlemelerine uygun olarak kullanılır. Bedelli sermaye artırımı işlemlerinde öncelikle yeni pay alma hakları bulundukları hesaplara kaydedilir. Yeni pay alma bedelinin yatırılması üzerine ilgili yeni pay alma hakları hesaplardan silinir; sermaye piyasası aracının ihraççının havuz hesabından yatırımcı ve ortak hesaplarına aktarımı ilgili üyeler tarafından gerçekleştirilir. Süresi içerisinde kullanılmayan yeni pay alma hakları, sürenin sonunda hesaplardan silinir. (3) Bedelsiz sermaye artırımlarında, ihraççının bildirimi üzerine ihraççı havuz hesabına kaydedilmiş olan haklar, açıklanan orana göre sermaye artırımı tarihi itibarıyla üye hesaplarına aktarılır. (4) Borsa dışında yapılan satışlarda; satılan pay tutarları ve alıcıların kayıt yapılmasını istedikleri yatırım hesabı bilgileri, satışın yapıldığı günü izleyen iş günü sonuna kadar ihraççı veya ihraca aracılık eden üye tarafından MKK'ya bildirilir. (5) Ortakların sermaye artırımlarında, Borsada satışı yapılan payların kaydı, 17 nci madde çerçevesinde yapılır. (6) Esas sermaye sistemindeki ortaklıklarda, bir, iki, üç, dört ve beşinci fıkralara göre yapılan kayıtlar geçici nitelikte olup sermayenin ticaret siciline tescili ile kesinlik kazanır. Sermayenin ticaret siciline tescili, tescili izleyen iş günü ihraççı tarafından MKK'ya bildirilir. (7) Bu maddede belirtilenler dışındaki kaydi sermaye piyasası araçlarının ihraç ve satışında, işlem Borsada gerçekleşmiş ise kayıtlar, 17 nci madde çerçevesinde yapılır. İşlem Borsa dışında gerçekleşmiş ise satılan tutarlara ve alıcıların kayıt yapılmasını istedikleri yatırım hesabına ilişkin bilgiler, Kurul düzenlemelerinde farklı bir süre öngörülmemiş olması halinde satışın yapıldığı günü izleyen iş günü sonuna kadar ihraççı tarafından MKK'ya bildirilir. Yatırım fonu katılma paylarının ihracında bildirim satışın yapıldığı gün yapılır. (8) Yatırım fonu katılma paylarının ihracı hariç olmak üzere, satışa yatırım kuruluşlarınca aracılık edilmesi halinde bildirimler bu maddedeki esaslar dahilinde bu kuruluşlar tarafından yapılabilir. (9) Yapılan bildirimler çerçevesinde, haklar, ihraççı havuz hesabından ilgili üyedeki yatırımcı hesaplarına veya havuz hesaplarına aktarılır. İlgili üye havuz hesaplarına aktarım halinde yatırımcı hesaplarına dağıtım, ilgili üyeler tarafından yapılır. (10) Kayıtlı sermaye sisteminde satış süresi içinde satılamayan paylara ilişkin bilgiler, satış süresinin bitimini izleyen iş günü ihraççı tarafından MKK'ya bildirilir ve bu paylar ihraççı havuz hesabından silinir. Alım-satım işlemlerinin kaydı

Geçici ve Kesin Kayıt Ayrımı

II-13.1 Tebliği m. 16/6, esas sermaye sistemindeki ortaklıklarda yeni pay çıkarımına ilişkin MKK kayıtlarının geçici nitelikte olduğunu ve sermayenin ticaret siciline tesciliyle kesinlik kazandığını açıkça düzenlemektedir. Bu hüküm yalnızca esas sermaye sistemine ilişkin olup aynı maddede kayıtlı sermaye sistemi için eşdeğer bir geçici/kesin kayıt ayrımı öngörülmemiştir. Bu sessizliğin kayıtlı sermaye sistemindeki pay kayıtlarının hukuki niteliğine etkisi tartışmalı olmaya devam etmektedir.

Tescil Öncesi Çıkarılan Payın Geçersizliği ve Sorumluluk

TTK m. 486, yalnızca tescil öncesi çıkarılan payların geçersizliğini değil, aynı zamanda tescilden önce pay senedi çıkaran kimsenin bundan doğan zararlardan sorumluluğunu da düzenlemektedir. İştirak taahhüdünden doğan yükümlülüklerin geçerliliğini koruması, geçersiz sayılan pay ile geçerli taahhüt yükümlülüğü arasındaki ayrımın pratikte önem taşıdığına işaret etmektedir.

İki Düzenleme Arasındaki Gerilim

TTK'nın tescil zorunluluğu ile SPKn'nın satış odaklı yaklaşımı arasındaki gerilim, kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık anonim şirketler bakımından çözümsüz kalmaktadır. SPKn m. 18/2'nin yönetim kuruluna TTK hükümlerinden bağımsızlık tanıması bu gerilimi kısmen açıklayabilirse de bağımsızlığın TTK m. 486 gibi genel geçersizlik kurallarını kapsayıp kapsamadığı mevcut düzenlemelerden net biçimde çıkarılamamaktadır. SPKn m. 18/7 artırımın tamamlanmasından sonra tescili zorunlu kılmakta, ancak bu tescilden önce payın hukuken var olup olmadığını yanıtsız bırakmaktadır. SPKn ve ikincil düzenlemeler bu soruyu farklı şekilde yorumlamaya açıktır; konu tartışmalı olmaya devam etmektedir.

Tescilden önce çıkarılan pay geçerli midir?

TTK m. 486/1'e göre şirketin ve sermaye artırımının tescilinden önce çıkarılan paylar geçersizdir. Bu kural iştirak taahhüdünden doğan yükümlülükleri ortadan kaldırmamaktadır. Tescilden önce pay senedi çıkaran kimse bundan doğan zararlardan TTK m. 486/4 uyarınca sorumlu tutulabilir.

Kayıtlı sermaye sisteminde sermaye artırım kararı ne zamana kadar tescil edilmelidir?

TTK m. 456/3 uyarınca artırım kararı, genel kurul veya yönetim kurulu karar tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilmek zorundadır. Bu süre içinde tescil gerçekleşmezse karar ve alınmışsa izin kendiliğinden geçersiz hale gelir.

Kayıtlı sermaye sisteminde satılamayan paylara ne olur?

SPKn m. 18/3 uyarınca çıkarılan payların tamamen satılarak bedelleri ödenmesi veya satılamayan payların iptal edilmesi, yeni pay çıkarılabilmesinin ön koşuludur. II-13.1 Tebliği m. 16/10 kapsamında ise satış süresi içinde satılamayan paylara ilişkin bilgiler satış süresinin bitimini izleyen iş günü ihraççı tarafından MKK'ya bildirilir ve bu paylar ihraççı havuz hesabından silinir.

Yönetim kurulunun kayıtlı sermaye artırım yetkisi sınırsız mıdır?

Hayır. SPKn m. 18/2 uyarınca yönetim kurulu TTK'nın esas sermaye artırımına ilişkin hükümlerine bağlı kalmaksızın artırım yapabilir; ancak bu yetki esas sözleşmede belirlenmiş kayıtlı sermaye tavanıyla sınırlıdır ve genel kurul tarafından en çok beş yıllık süreler için tanınabilir.

SPKn'daki çıkarılmış sermaye tanımı payın doğum anını belirler mi?

SPKn m. 3/d çıkarılmış sermayeyi satışı yapılmış payları temsil eden sermaye olarak tanımlamakta ve bu tanım satış işlemine atıf yapmaktadır. Ancak bu tanımın payın hukuki doğum anını belirlediğine dair açık bir hüküm madde metninde yer almamaktadır. Bu nedenle tanımın tescil-satış tartışması üzerindeki etkisi yorum gerektirmektedir.

Esas sermaye sistemindeki MKK kayıt kuralları kayıtlı sermaye sistemi için de geçerli midir?

II-13.1 Tebliği m. 16/6, yeni pay çıkarımına ilişkin kayıtların geçici nitelikte olduğunu ve tescille kesinleştiğini yalnızca esas sermaye sistemindeki ortaklıklar için düzenlemektedir. Kayıtlı sermaye sistemi için aynı maddede eşdeğer bir geçici/kesin kayıt ayrımı öngörülmemiştir; bu konudaki hukuki tablo belirsizliğini korumaktadır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu