Türk Ticaret Kanununda Bölünme ve Tür Değiştirme

Türk Ticaret Kanununda Bölünme ve Tür Değiştirmeye Genel Bakış

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu sisteminde şirketlerin yeniden yapılanması amacıyla bölünme ve tür değiştirme kurumları kapsamlı kurallara bağlanmıştır. Kanunun 159. maddesi uyarınca bir şirket tam veya kısmi olarak bölünebilir. Kanunun 180. maddesi gereğince de bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir ve yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır. Bu yapısal değişiklikler, işletmelerin iktisadi ihtiyaçlara uyum sağlamasını kolaylaştırırken ortakların, alacaklıların ve çalışanların haklarını güvence altına almayı hedefler.

Bölünme Türleri: Tam ve Kısmi Bölünme Esasları

6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 159. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca tam bölünmede, şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılır ve diğer şirketlere devrolunur. Bu işlem neticesinde bölünen şirketin ortakları, devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap ederler. Tam bölünüp devrolunan şirket hukuken sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir. Böylece infisah eden şirketin malvarlığı külli halefiyet esasıyla devralan tüzel kişilikler bünyesine geçer.

Kanunun 159. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenen kısmi bölünmede ise, bir şirketin malvarlığının bir veya birden fazla bölümü diğer şirketlere devrolunur. Kısmi bölünme uygulamasında bölünen şirketin ortakları devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap edebileceği gibi; bölünen şirketin kendisi devredilen malvarlığı bölümlerinin karşılığında devralan şirketlerdeki payları ve hakları elde ederek yavru şirketini oluşturabilir. Bu yöntem, şirket bünyesindeki belirli iş kollarının ayrı bir tüzel kişilik altında toplanmasına imkan tanır.

Bölünmenin Hukuki Sonuçları, Külli İntikal ve Tescil

Türk Ticaret Kanununun 179. maddesi uyarınca bölünme kararı ticaret siciline tescil ile hukuki geçerlilik kazanır. Tescil anında külli intikal kendiliğinden gerçekleşir ve envanterde kayıtlı aktifler ile pasifler devralan şirkete geçer. Tam bölünme durumunda devrolunan şirket tescille birlikte infisah eder. Kısmi bölünmede devreden şirketin sermayesinin azaltılması icap ediyorsa, bu sermaye azaltımına ilişkin esas sözleşme değişikliği de tescil ettirilir. Kanunda bölünme bakımından Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümlerinin saklı tutulduğuna dair açık bir düzenlemeye yer verilmemiştir.

Bölünmede İş İlişkilerinin Devri ve Çalışanların Korunması

Türk Ticaret Kanununun 178. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bölünmede işçi itiraz etmediği sürece hizmet sözleşmeleri bütün hak ve borçlarla birlikte devralana geçer. İşçi geçişe devam etmemeyi seçerek itiraz hakkını kullanırsa, hizmet sözleşmesi kanuni işten çıkarma süresinin sonunda sona erer. Kanunun 178. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca eski işveren ile devralan, işçinin devirden önceki alacaklarından müteselsilen sorumludur ve işçiler bu alacaklarının teminat altına alınmasını talep edebilir. Ayrıca devreden şirketin bölünmeden önce şirket borçlarından sorumlu olan ortakları, işçilerin hizmet sözleşmesinin sona ermesine kadar doğacak borçlarından müteselsilen sorumlu kalmaya devam eder.

Tür Değiştirmenin Temel İlkeleri ve Geçerli Dönüşümler

Türk Ticaret Kanununun 180. maddesi uyarınca her şirket hukuki şeklini değiştirebilir ve yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır. Kanunun 181. maddesi geçerli tür değiştirmeleri sınırlı sayım esasına göre belirlemiştir. Bu düzenleme uyarınca bir sermaye şirketi başka bir sermaye şirketine veya kooperatife dönüşebilir; şahıs şirketleri de sermaye şirketlerine veya kooperatife dönüşebilir. Buna karşılık sermaye şirketlerinin şahıs şirketlerine dönüşmesi mümkün değildir. Kanunun 182. maddesi kapsamında kollektif ve komandit şirketlerin tek kişi işletmesi olarak faaliyetlerine devam etmesi halinde ise Kanunun 180 ila 190. maddeleri arasındaki genel tür değiştirme hükümleri uygulanmaz.

Tür Değiştirmede Ortaklık Haklarının Korunması ve Denkleştirme Yasağı

Türk Ticaret Kanununun 183. maddesi gereğince tür değiştirmede ortaklık paylarının ve haklarının devamlılığı ile eşit değerlilik ilkeleri uygulanır. Ortakların yeni şirketin payları ve hakları üzerinde talep hakkı mevcut olup, ortaklar şirketten çıkarılamaz ve hakları zedelenemez. Oydan yoksun paylara karşılık oydan yoksun paylar veya oy hakkı olan yeni paylar verilebilir. İmtiyazlı paylar karşılığında aynı değerde paylar verilir; şayet yeni şirket türü imtiyazlı paylara elverişli değilse uygun bir tazminat ödenir. İntifa senetleri karşılığında aynı değerde haklar tesis edilir veya tür değiştirme planının düzenlendiği tarihteki gerçek değer ödenir. Tür değiştirmede birleşmedeki denkleştirmeyi düzenleyen 140. maddeye atıf yapılmadığından denkleştirme uygulanmaz.

Tür Değiştirme Usulü: Plan, Rapor, Bilanço ve İnceleme Hakkı

Türk Ticaret Kanununun 184. maddesinin birinci fıkrası uyarınca tür değiştirmede kural olarak yeni kuruluşa ilişkin hükümler uygulanır; ancak asgari ortak sayısı ve ayni sermaye konulmasına ilişkin hükümler bu uygulamadan istisna tutulmuştur. Kanunun 184. maddesinin ikinci fıkrasına göre son bilançodan itibaren altı aydan fazla zaman geçmişse veya şirketin malvarlığında önemli değişiklikler meydana gelmişse ara bilanço çıkarılması zorunludur.

Yönetim organı Kanunun 185. maddesi uyarınca yazılı bir tür değiştirme planı hazırlar ve bu plan genel kurulun onayına sunulur. Kanunun 186. maddesi gereğince yönetim organı tür değiştirme hakkında yazılı bir rapor düzenler. Raporda tür değiştirmenin amacı ve sonuçları, yeni türe ilişkin kuruluş hükümlerinin yerine getirildiği, yeni şirket sözleşmesi, ortakların sahip olacakları paylara dair değişim oranı, varsa ek ödeme ile kişisel edim yükümlülükleri ve sorumluluklar ile yeni tür dolayısıyla doğan yükümlülükler hukuki ve ekonomik yönden açıklanıp gerekçelendirilir. Tüm ortakların onaylaması hâlinde küçük ve orta ölçekli şirketler tür değiştirme raporunun düzenlenmesinden vazgeçebilirler.

Türk Ticaret Kanununun 187. maddesi uyarınca tür değiştirme planı, tür değiştirme raporu ile işleme esas alınan bilanço işlem denetçisinin denetimine tabi tutulur; bütün ortakların onay vermesi halinde küçük ölçekli şirketler bakımından bu denetimden vazgeçilebilir. Kanunun 188. maddesi kapsamında ise genel kurul toplantısının otuz gün öncesinden itibaren ilgili evraklar münhasıran ortakların tetkikine sunulur ve pay sahiplerine bu inceleme imkânına sahip oldukları bildirilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy