Halka Açık Olmayan Şirketlerde Kayıtlı Sermaye Sistemi

Kayıtlı Sermaye Sisteminin Yasal Çerçevesi ve Kapsamı

Halka açık olmayan anonim şirketlerde kayıtlı sermaye sistemine dair temel kanuni çerçeve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 460 ile düzenlenmiş, sistemin işleyişine ilişkin usul ve esaslar ise 19 Ekim 2012 tarihli ve 28446 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Halka Açık Olmayan Şirketlerde Kayıtlı Sermaye Sistemine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ ile ayrıntılandırılmıştır. Düzenlemeler, halka açık olmayan ve kayıtlı sermaye sistemini benimseyen anonim şirketleri kapsar. Sistemin temel amacı; şirketlerin bu rejimi kabul etmelerine, sisteme geçişlerine, sermaye artırımı gerçekleştirmelerine, sermaye tavanını yükseltmelerine, sistemden çıkmalarına veya çıkarılmalarına ve yönetim kurulunun yetkilerine dair usul ve kuralları belirlemektir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 332 uyarınca, halka açık olmayan anonim şirketlerde kayıtlı sermaye sisteminin uygulanabilmesi için başlangıç sermayesi yüz bin Türk lirasından az olamaz ve bu asgari miktar Cumhurbaşkanınca artırılabilir. Başlangıç sermayesi, şirketin kuruluşu sırasında veya sisteme ilk geçişinde haiz olması mecburi sermayedir; çıkarılmış sermaye ise ihraç edilen payların itibarî değerlerinin toplamını ifade eder. Sistem kapsamındaki şirketlerde Sermaye Piyasası Kanununun halka açık anonim şirketlere ilişkin hükümleri ile mülga 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 12 nci maddesi saklı tutulmuştur.

Sisteme Kabul Şartları ve Bakanlık İzni

Anonim şirketlerin henüz kuruluş aşamasında kayıtlı sermaye sistemini seçebilmeleri için başlangıç sermayesinin en az 100.000 Türk Lirası tutarında olması ve bu meblağın tamamının peşin olarak ödenmesi zorunludur. Sisteme kuruluş sonrasında dahil olmak isteyen şirketlerde ise çıkarılmış sermayenin tamamının ödenmiş olması ve şirket sermayesinin karşılıksız kalmamış bulunması şartı aranır.

Kayıtlı sermaye rejimini kuruluşta benimsemek ya da faaliyet sırasında bu sisteme geçiş yapmak isteyen anonim şirketlerin İç Ticaret Genel Müdürlüğü'ne başvurarak Bakanlıktan izin almaları zorunludur. Yapılan başvurular incelenirken Türk Ticaret Kanunu'nun genel amaç ve ilkeleri, tebliğ hükümleri, piyasa gerekleri, sistemin gayesi, ortakların hak ve menfaatleri ile şirketin yasal yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirme durumu esas alınarak değerlendirme yapılır.

Esas Sözleşme Hükümleri ve Kayıtlı Sermaye Tavanı

Kayıtlı sermaye sistemini kabul eden şirketler esas sözleşmelerinde başlangıç sermayesini, kayıtlı sermaye tavanını, yönetim kuruluna verilen sermaye artırma yetkisinin süresi ile bu sürenin başlangıç ve bitiş tarihlerini ve sermaye artırım kararının ilan usulünü düzenlemek zorundadır. Esas sözleşmeyle yönetim kuruluna tanınan artırım yetkisi en çok beş yıl için verilebilir ve esas sözleşmede belirlenecek kayıtlı sermaye tavanı başlangıç sermayesinin beş katından fazla olamaz.

Yönetim kuruluna pay sahiplerinin yeni pay alma haklarını sınırlandırma, imtiyazlı pay ihraç etme veya itibarî değerinin üzerinde primli pay çıkarma yetkisi verilmek isteniyorsa, bu yetkilerin şirket esas sözleşmesinde açık ve tereddütsüz bir şekilde yer alması zorunludur.

Yönetim Kurulunun Sermaye Artırım Kararı ve İlan Usulü

Yönetim kurulu, esas sözleşmeyle tanınan yetki sınırları ve Türk Ticaret Kanunu hükümleri dairesinde sermaye artırımını gerçekleştirir. Alınan sermaye artırım kararında artırılan sermaye tutarı, çıkarılacak yeni payların itibarî değerleri, sayıları, cinsleri, primli veya imtiyazlı olup olmadıkları, rüçhan haklarının kısıtlanıp kısıtlanmadığı, bu hakların kullanılma şartları ile süresi ve kamuyu aydınlatma ilkesi uyarınca gerekli diğer hususlar açıkça belirtilir.

Sermayenin artırılabilmesi amacıyla yönetim kurulu; esas sözleşmenin sermayeye ilişkin hükümlerinin gerekli durumlarda Bakanlıkça onaylanmış metinlerini, sermaye artırım kararını, imtiyazlı paylara ve rüçhan haklarına yönelik sınırlamaları, prim kayıtlarını ve uygulama esaslarını esas sözleşmede öngörülen usule göre ilan eder ve şirketin internet sitesinde yayımlar. Çıkarılacak payların taahhüdü, ödenmesi gereken asgari nakdî tutar ve ayni sermaye konulması gibi konularda ise Türk Ticaret Kanunu m. 459 hükümleri kıyasen uygulanır. Sermaye artırımı kanuna uygun tamamlandıktan sonra, çıkarılmış sermayeyi gösteren esas sözleşmenin sermaye maddesinin yeni şekli yönetim kurulunca ticaret siciline tescil ettirilir.

Sermaye Tavanının Korunması ve İç Kaynak İstisnası

Yönetim kurulu kararları ile sermaye ancak belirlenen kayıtlı sermaye tavanına kadar artırılabilir; kural olarak bu tavanın aşılması mümkün değildir. Bu kuralın istisnası olarak, sermaye artırımının şirketin iç kaynaklarından yapılması hâlinde kayıtlı sermaye tavanı aşılabilir. Kayıtlı sermaye tavanına ulaşıldıktan sonra genel kurul tarafından yeni bir sermaye tavanı tespit edilip esas sözleşme değiştirilmedikçe yönetim kurulu kararıyla sermaye artırımı yapılamaz.

Yönetim Kurulu Kararlarına Karşı İptal Davası

Yönetim kurulunun kayıtlı sermaye tavanı çerçevesinde aldığı kararlar yargı denetimine tabidir. Pay sahipleri ve yönetim kurulu üyeleri; kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırılık hâllerinde, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 460/5 uyarınca kararın ilan edildiği tarihten itibaren bir ay içinde iptal davası açabilirler. Bu davada aynı Kanunun 448 ilâ 451 inci maddeleri kıyas yoluyla uygulanır.

Sistemden Çıkış ve Bakanlıkça Sistemden Çıkarılma

Yönetim kuruluna tanınan beş yıllık yetki süresinin dolduğu yıl yapılan genel kurul toplantısında yetki süresine ilişkin esas sözleşme değişikliğini gerçekleştirmeyen anonim şirketler, kayıtlı sermaye sisteminden kendiliğinden çıkmış kabul edilir. Kendi iradesiyle süresinden önce sistemden ayrılmak isteyen şirketlerin ise esas sözleşme değişiklik taslağıyla İç Ticaret Genel Müdürlüğü'ne başvurup Bakanlık izni aldıktan sonra genel kurul kararıyla sistemden çıkmaları gerekir.

Kayıtlı sermaye rejimini amacına aykırı biçimde ortakların veya tasarruf sahiplerinin istismarına yol açacak şekilde kullanan, pay sahipliği yapısı sebebiyle bu sisteme ihtiyaç duymadan sermaye artırabilecek nitelikte olan ya da geçişte aranan vasıfları kaybeden şirketler Bakanlık tarafından sistemden çıkarılabilir. Ayrıca 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 332/3 uyarınca, sisteme alınırken aranan nitelikleri kaybeden şirketler, kendi istemleri bulunmasa dahi Bakanlıkça re'sen sistem dışına çıkartılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy