Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesinde Gecikme Tazminatının Hukuki Esası
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde taraflar, arsa paylarının devri karşılığında bağımsız bölümlerin inşa edilip kararlaştırılan vadede teslimi borcu altına girer. Yüklenicinin taahhüt edilen teslim süresine uymayarak inşaatı zamanında tamamlamaması durumunda, arsa sahibinin bu gecikmeden kaynaklanan zararının giderilmesi amacıyla gecikme tazminatı gündeme gelir.
Borçlunun temerrüdünü düzenleyen 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrası uyarınca alacaklı; borçlu tanınan sürede borcunu yerine getirmediğinde veya mehil tayinini gerektirmeyen hallerde, borcun aynen ifasını ve gecikme sebebiyle tazminatı her zaman talep etme yetkisine sahiptir. Teslim vadesi dolduğu halde yapının bitirilmemesi durumunda arsa sahibi; sözleşmede öngörülmüşse cezai şartı, şartların gerçekleşmesi halinde gecikme tazminatını ve somut koşullara göre doğan diğer zararlarını talep edebilir. Sözleşme metninde gecikme tazminatına dair açık bir şart kararlaştırılmamış olsa bile, teslim borcunun süresinde ifa edilmemesi halinde Türk Borçlar Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak bu tazminat istenebilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 125Kaynağı aç
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E. 2019/2704, K. 2020/92Kaynağı aç
Türk Borçlar Kanunu'nun 125. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca alacaklı, ayrıca borcun ifasından ve gecikme tazminatı isteme hakkından vazgeçtiğini hemen bildirerek borcun ifa edilmemesinden doğan zararının giderilmesini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir. Sözleşmeden dönme halinde ise anılan maddenin üçüncü fıkrası uyarınca taraflar karşılıklı ifa yükümlülüğünden kurtulur ve daha önce yerine getirdikleri edimleri geri isteyebilirler; borçlu temerrüde düşmekte kusuru bulunmadığını ispat edemediği takdirde alacaklı, sözleşmenin hükümsüz kalması sebebiyle uğradığı zararın giderilmesini de talep edebilir.
Gecikme Süresinin Tespiti ve Hesabı Etkileyen Haller
Gecikme süresi temel olarak fiili teslim tarihi ile sözleşmeye göre teslim edilmesi gereken tarih arasındaki zaman farkı esas alınarak hesaplanır. Süre tespitinde Türk Borçlar Kanunu'nun temerrüt kuralları çerçevesinde sözleşmede teslim tarihinin belirli olup olmadığı, kesin vade bulunup bulunmadığı ve taraflar arasında ihtar gönderilip gönderilmediği önem taşır.
Gecikme süresinin hesaplanmasını etkileyebilecek durumlar arasında; arsanın fiilen teslim edilmemesi, arsa sahibinin ruhsat işlemlerini zamanında gerçekleştirmemesi, arsa sahibinin yükleniciye teslim etmesi gereken belgeleri vermemesi, idari makamların işlemlerinden kaynaklanan ve yükleniciye yüklenemeyen gecikmeler, sözleşmede düzenlenen mücbir sebep halleri ve tarafların üzerinde anlaştığı süre uzatımları yer alır.
Gecikme tazminatı kural olarak sözleşmede kararlaştırılan teslim tarihinden; eserin eksiksiz ve ayıpsız olarak sözleşmeye uygun biçimde fiilen teslim edildiği tarihe, arsa sahibinin bağımsız bölümü fiilen kullanmaya başladığı veya üçüncü kişiye oturulabilir şekilde kiraya verdiği tarihe ya da teslim edilmesi gereken tarihten sonra üçüncü kişiye sattığı tarihe kadar istenebilir. Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 2015/5300 Esas, 2015/7883 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, yüklenicinin teslim borcunda temerrüde düştüğü tarihten önce pay satışı yapan arsa sahibi, satılan taşınmazlar yönünden gecikme tazminatı talep edemez. Arsa sahibinin taşınmazdaki paylarını devretmesi, Türk Borçlar Kanunu'nun 184. maddesinin birinci fıkrası uyarınca alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekle bağlı tutulduğundan, sözleşmeden kaynaklanan haklar ayrıca yazılı olarak temlik edilmedikçe inşaat sözleşmesine dayalı dava haklarının da devredildiği sonucunu doğurmaz.
Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, E. 2015/5300, K. 2015/7883Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 184Kaynağı aç
Yapı Kullanma İzin Belgesi ve İhtirazi Kayıt Şartı
Yapı kullanma izin belgesi alma borcunun yükleniciye bırakıldığı durumlarda bu belge alınmaksızın bağımsız bölümler teslim edilse dahi, arsa sahibi iskânı bulunmayan bağımsız bölümleri kullanmaya zorlanamaz. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 2019/2704 Esas, 2020/92 Karar sayılı ilamında vurgulandığı üzere, arsa sahibinin iskânsız bağımsız bölümleri fiilen kullanarak ya da kiraya vermek suretiyle ekonomik yarar sağladığı yüklenici tarafından kanıtlanmadığı müddetçe, fiilen teslim alınan bağımsız bölümler için de gecikme tazminatı istenebilir.
Gecikme tazminatı, asıl edim borcunun yanında bağımsız bir hak olup fer'i nitelikte bulunmamaktadır. Bu nedenle, sözleşmede aksine bir hüküm yer almadıkça eseri teslim alırken ihtirazi kayıt yani çekince koyma zorunluluğu bulunmaz ve çekince ileri sürülmemiş olması tazminat talep hakkını ortadan kaldırmaz.
Rayiç Kira Bedeli ve Maktu Tazminatın Belirlenmesi
Gecikme tazminatı çoğunlukla arsa sahibinin teslim edilmeyen bağımsız bölümden elde edebileceği rayiç kira bedeli üzerinden hesaplanmaktadır. Sözleşmede gecikme tazminatı belirlenmemiş olsa bile rayiç kira üzerinden tazminat talep edilebilir; sözleşmede miktar kararlaştırılmışsa taraflar zararı baştan kabul etmiş sayıldığından ayrıca zararın kanıtlanması gerekmez.
Rayiç kira bedeli taşınmazın bulunduğu bölgedeki benzer nitelikteki taşınmazların kira değerleri dikkate alınarak belirlenir. Bu hususta yalnızca internette bulunan bir ilan üzerinden belirleme yapılması genellikle yeterli olmayabilir; taşınmazın mevkisi, konumu, metrekaresi, katı, yapım özellikleri ve çevre emsalleri gözetilerek bilirkişi marifetiyle hesaplama yürütülür.
Sözleşmede maktu bir gecikme tazminatı öngörülmüşse bu miktar en az bir yıl süreyle mutlak bağlayıcı kabul edilir. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 2011/3577 Esas, 2012/5306 Karar sayılı kararında ifade edildiği üzere, maktuen belirlenen tutar ile rayiç bedel arasında en az bir misli fark bulunması koşuluyla, hâkim tarafından belirlenecek makul süreden sonraki dönem için mahalli piyasa rayiç kira bedeli seviyesinde gecikme tazminatına hükmedilmelidir.
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E. 2011/3577, K. 2012/5306Kaynağı aç
Yargılama Usulü, Faiz Başlangıcı ve Zamanaşımı
Gecikme tazminatı davalarında bilirkişi teknik ve özel bilgi gerektiren alanlarda inceleme ve hesaplama yapar. Sözleşmenin hukuki yönden yorumlanması ve tarafların hukuki sorumluluğunun saptanması mahkemenin görev alanındadır.
Tazminat alacağına uygulanacak temerrüt faizinin başlangıcında sözleşme hükümleri ve temerrüt olgusu önem taşır. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 2011/3577 Esas, 2012/5306 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere, sözleşmede her gecikilen ay için faiz ödeneceğine ilişkin açık bir düzenleme yer almıyorsa borçlu dava ile temerrüde düşeceğinden, gecikme tazminatına her gecikme döneminden itibaren değil dava tarihinden itibaren temerrüt faizi işletilir.
Gecikme tazminatı taleplerinde ispat faaliyeti; taraflar arasındaki inşaat sözleşmesi ve teknik şartnameler, onaylı mimari proje, inşaat ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi ile tapu kayıtları üzerinden yürütülür. Bunun yanında taraflarca tutulan teslim tutanakları, noter aracılığıyla çekilen ihtarnameler, yazılı bildirimler, yapının inşaat aşamasını yansıtan görsel ve teknik tespitler ile çevredeki bağımsız bölümlere ait emsal kira sözleşmeleri ve piyasa verileri incelemede değerlendirilir.
Zamanaşımı bakımından 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesinde aksine hüküm bulunmadıkça her alacağın on yıllık zamanaşımına tabi olduğu düzenlenmiştir. Buna karşılık aynı Kanun'un 147. maddesinin altıncı bendi uyarınca yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi hali hariç olmak üzere, eser sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir. Kat karşılığı inşaat sözleşmelerinde zamanaşımı süresi somut uyuşmazlığın ve talebin niteliğine göre belirlenir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 146Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 147Kaynağı aç
Sözleşmede gecikme cezası yoksa arsa sahibi tazminat isteyebilir mi?
Evet; sözleşmede gecikme tazminatı veya cezası açıkça öngörülmemiş olsa dahi borcun süresinde ifa edilmemesi halinde tazminat talep hakkı bulunmaktadır. Bu durumda arsa sahibi, zamanaşımı süresi içerisinde mahalli piyasa rayiç kirası seviyesinde gecikme tazminatı talep edebilir.
İskân alınmadan teslim edilen daire için gecikme tazminatı talep edilebilir mi?
Yapı kullanma izin belgesi alma borcu yükleniciye aitse, arsa sahibinin iskânsız daireyi fiilen kullandığı veya kiraya vererek ekonomik yarar sağladığı kanıtlanmadıkça gecikme tazminatı istenebilir.
İnşaat teslim alınırken çekince koyulmaması gecikme tazminatını engeller mi?
Sözleşmede aksine bir düzenleme bulunmadığı hallerde, gecikme tazminatı asıl borcun yanında bağımsız bir hak niteliğinde değerlendirildiğinden, eserin teslimi sırasında çekince ileri sürülmemiş olması bu hakkı ortadan kaldırmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

