Görevli Mahkeme ve Yetki Kuralları
Karşılıksız çek suçuna ilişkin davalar icra mahkemesinde görülür. Yargılama usulü bakımından İcra ve İflas Kanununun 347, 349, 350, 351, 352 ve 353. maddelerindeki hükümler uygulanır. Yetki alternatif biçimde düzenlenmiştir: çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer mahkemesi, çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer mahkemesi ya da hesap sahibinin veya şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
5941 sayılı ÇEK KANUNU m. 5Kaynağı aç
yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında,
çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi
hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne
kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek
bedelinin karşılıksız kalan miktarı, (…)[8]
az olamaz. Mahkeme ayrıca, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu
yasağın bulunması hâlinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamına
hükmeder. Yargılama sırasında da resen mahkeme tarafından koruma tedbiri olarak
çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilir. Çek düzenleme ve çek
hesabı açma yasağı, çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi, bu tüzel kişi
adına çek keşide edenler ve karşılıksız çekin bir sermaye şirketi adına
düzenlenmesi durumunda ayrıca yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilen
şirket yetkilileri hakkında uygulanır. Koruma tedbiri olarak verilen çek
düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararlarına karşı yapılan itirazlar
bakımından 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 353 üncü
maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanır. Bu suçtan dolayı açılan davalar
icra mahkemesinde görülür ve İcra ve İflas Kanununun 347, 349, 350, 351, 352 ve
353 üncü maddelerinde düzenlenen yargılama usulüne ilişkin hükümler uygulanır.
Bu davalar çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı
banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin yahut şikâyetçinin yerleşim
yeri mahkemesinde görülür.
(2) (Mülga: 31/1/2012-6273/3 md.; Yeniden düzenleme: 15/7/2016-6728/63
md.) Birinci fıkra hükmüne göre çek karşılığını ilgili banka hesabında
bulundurmakla yükümlü olan kişi, çek hesabı sahibidir. Çek hesabı sahibinin
tüzel kişi olması hâlinde, bu tüzel kişinin mali işlerini yürütmekle
görevlendirilen yönetim organının üyesi, böyle bir belirleme yapılmamışsa
yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler, çek karşılığını ilgili banka
hesabında bulundurmakla yükümlüdür. Birinci fıkra uyarınca hakkında çek
düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilenler, yasaklılıkları süresince
sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamazlar. Ancak, hakkında
yasaklama kararı verilenlerin mevcut organ üyelikleri görev sürelerinin sonuna
kadar devam eder.
(3) Çek hesabı sahibi gerçek kişi,
kendisi adına çek düzenlemek üzere bir başkasını temsilci veya vekil olarak
tayin edemez. Gerçek kişinin temsilcisi veya vekili olarak çek düzenlenmesi
hâlinde, bu çekten dolayı hukukî ve cezai sorumluluk çek hesabı sahibine
aittir.[9][10]
(4) (Mülga: 31/1/2012-6273/3 md.)
(5) Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı ile ilgili olarak,
herhangi bir adres değişikliği bildiriminde bulunulmadığı sürece ilgilinin çek
hesabı açtırırken bildirdiği adrese 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat
Kanununun 35 inci maddesine göre derhal tebligat çıkarılır. Adresin bankaya
yanlış bildirilmesi veya fiilen terkedilmiş olması hâlinde de, tebligat
yapılmış sayılır.
(6) Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilmiş olan
kişi, elindeki bütün çek yapraklarını ait olduğu bankalara iade etmekle
yükümlüdür. Bu kişi adına yeni bir çek hesabı açılamaz.
(7) Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilmiş olan
kişi, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on gün içinde,
düzenlemiş bulunduğu ve henüz karşılığı tahsil edilmemiş olan çekleri,
düzenleme tarihlerini, miktarlarını ve varsa lehtarlarını da göstermek
suretiyle, muhatap bankaya liste hâlinde vermekle yükümlüdür.
(8) (Değişik: 15/7/2016-6728/63 md.) Çek düzenleme ve çek hesabı
açma yasağı kararına ilişkin bilgiler, güvenli elektronik imza ile
imzalandıktan sonra, Adalet Bakanlığı Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)
aracılığıyla MERSİS ile Risk Merkezine elektronik ortamda bildirilir. Hakkında
çek hesabı açma yasağı kararı verilen kişiler, Risk Merkezi tarafından
bankalara bildirilir. Bu bildirimler ile bankalara yapılacak duyurulara ilişkin
esas ve usuller, Adalet Bakanlığının uygun görüşü alınarak Risk Merkezi
tarafından belirlenir.
(9) (Mülga: 31/1/2012-6273/3 md.; Yeniden düzenleme: 15/7/2016-6728/63
md.) Karşılıksız kalan bir çekle ilgili olarak yapılan yargılama
neticesinde mahkeme tarafından beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın
düşmesi veya davanın reddine karar verilmesi hâlinde, aynı kararda, çek
düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına karar verilir. Çek
düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına ilişkin kararların
kesinleşmesi üzerine, bu kararlar, MERSİS ile Risk Merkezine sekizinci
fıkradaki usullere göre bildirilir ve ilan olunur.
(10) (Değişik: 15/7/2016-6728/63 md.) Birinci fıkrada tanımlanan
suç nedeniyle, ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin
hükümler uygulanmaz.
(11) (Mülga: 31/1/2012-6273/3 md.;
Ek: 15/7/2016-6728/63 md.) Birinci fıkra uyarınca verilen adli para
cezalarının ödenmemesi durumunda, bu ceza, 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 106 ncı maddesinin
üçüncü fıkrasında yer alan kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı
verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir.
Etkin pişmanlık ve çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının
kaldırılması
Tüzel Kişilerde ve Gerçek Kişilerde Cezai Sorumluluk
Çek hesabı sahibi tüzel kişi olduğunda, çek karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmakla yükümlü olan kişi, tüzel kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesidir. Böyle özel bir görevlendirme yapılmamışsa yükümlülük, yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişilere ait olur. Bu düzenleme 5941 sayılı Çek Kanununun 5. maddesinin 2. fıkrasında yer almaktadır.
Gerçek kişi çek hesabı sahiplerine ilişkin özel bir kural da aynı maddenin 3. fıkrasında düzenlenmiştir: gerçek kişi, kendisi adına çek düzenlemek üzere bir başkasını temsilci veya vekil olarak tayin edemez. Bir temsilci ya da vekil aracılığıyla çek düzenlenmesi hâlinde hukuki ve cezai sorumluluk yine çek hesabı sahibine ait olmaya devam eder.
Özel Usul Kuralları: Ön Ödeme, Uzlaşma ve HAGB
Karşılıksız çek suçunda ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümler uygulanmaz. Bu istisna, karşılıksız çek suçunu genel ceza yargılamasından ayrıştıran temel özelliklerden birini oluşturmaktadır. Söz konusu hüküm 5941 sayılı Çek Kanununun 5. maddesinin 10. fıkrasında yer almaktadır.
Adli Para Cezasının Hapis Cezasına Çevrilmesi
Karşılıksız çek suçunda verilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde bu ceza, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 106. maddesinin 3. fıkrasında yer alan kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir. Bu düzenleme 5941 sayılı Çek Kanununun 5. maddesinin 11. fıkrasında yer almaktadır.
İleri Tarihli Çekte Karşılıksızlık ve Hukuki Takip Koşulları
Üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce bankaya ibraz edilen çekin karşılığı kısmen ya da tamamen ödenmemiş olsa bile hukuki takip yoluna gidilemez. İleri düzenleme tarihli çek için hukuki takip başlatılabilmesi iki koşula bağlıdır: çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması. Bu koşullar yerine getirilmeden başlatılan takip mümkün değildir.
5941 sayılı ÇEK KANUNU m. 3Kaynağı aç
bankanın herhangi bir şubesine ibraz edildiğinde hamilin varsa vergi kimlik
numarası saptandıktan sonra ödenir. Ancak çek, hesabın bulunduğu şubeden başka
bir şubeye ibraz edildiğinde, o şubece karşılığı sorulmak suretiyle ödenir.
(2) “Karşılıksızdır” işlemi, muhatap bankanın hamile kanunen ödemekle
yükümlü olduğu miktarın dışında, çek bedelinin karşılanamayan kısmıyla sınırlı
olarak yapılır.
(3) Muhatap banka, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile, süresinde
ibraz edilen her çek yaprağı için;[4]
a) Karşılığının hiç bulunmaması hâlinde,
1) Çek bedeli bin Türk Lirası veya üzerinde ise bin Türk Lirası,
2) Çek bedeli bin Türk Lirasının altında ise çek bedelini,
b) Karşılığının kısmen bulunması hâlinde,
1) Çek bedeli bin Türk Lirası veya altında ise, çek bedelini aşmamak
koşuluyla, kısmî karşılığı bin Türk Lirasına tamamlayacak bir miktarı,
2) Çek bedeli bin Türk Lirasının üzerinde ise, çek bedelini aşmamak
koşuluyla, kısmî karşılığa ilave olarak bin Türk Lirasını,
ödemekle yükümlüdür. Bu husus, hesap sahibi ile muhatap banka arasında
çek defterinin teslimi sırasında yapılmış olan dönülemeyecek bir gayri nakdî
kredi sözleşmesi hükmündedir. Bu fıkradaki miktar, Türkiye İstatistik Kurumu
tarafından yayımlanan fiyat endekslerindeki yıllık değişmeler göz önünde
tutularak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından her yıl Ocak ayında
belirlenir ve Resmî Gazete’de yayımlanır.
(4) Hamilin talepte bulunması hâlinde, karşılıksızdır işlemi; çekin arka
yüzüne tahsil için bankaya ibraz edildiği tarih, hesap durumu, bankanın
yükümlülüğü çerçevesinde ödediği miktar ve ibraz eden gerçek kişinin adı ve
soyadı yazılmak, bu kişinin tüzel kişi adına bedeli tahsil etmesi hâlinde bu
husus belirtilmek ve bu kişi ile birlikte banka yetkilisi tarafından imzalanmak
suretiyle yapılır. Banka tarafından ödenen miktar düşüldükten sonra karşılıksız
kalan tutar açıkça belirtilir. Hamilin imzalamaktan kaçınması hâlinde,
karşılıksızdır işlemi yapılmaz.
(5) Muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutar dahil,
kısmî ödemenin hamil tarafından kabul edilmemesi hâlinde, ikinci fıkra hükmüne
göre karşılıksızdır işlemi yapılır; ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin
üzerine yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir; ön ve
arka yüzünün fotokopisi banka tarafından saklanır. Çek hesabında hiç karşılığın
bulunmaması ve hamilin sadece muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle
yükümlü olduğu tutarın ödenmesini talep etmesi hâlinde de bu fıkra hükmüne göre
işlem yapılır.
(6) Muhatap bankanın üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutar
dahil kısmî ödeme hâlinde, çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz
olarak hamile verilir. Çek hamili, bu fotokopiyle müracaat borçlularına veya
kambiyo senetleri hakkındaki takip usullerine başvurabileceği gibi, icra
mahkemesine şikâyette bulunurken dilekçesine bu fotokopiyi ekleyebilir ve bunu
icra daireleri ile mahkemelerde ispat aracı olarak kullanabilir. Mahkeme veya
icra dairesinin istemi hâlinde çekin aslı bu mercilere gönderilir.[5][6]
(7) Banka;
a) Çekin karşılığının hesapta bulunmasına rağmen hamiline ödenmesinin
geciktirilmesi,
b) Kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın hamile ödenmesinin
geciktirilmesi,
hâllerinde, çek hamiline, her geçen gün için binde üç gecikme cezası
öder. Bu hâllerde 4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt
Faizine İlişkin Kanun hükümleri uygulanmaz.
(8) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihinden önce ibraz edilen çekin
karşılığının Türk Ticaret Kanununun 707 nci maddesi uyarınca kısmen veya
tamamen ödenmemiş olması hâlinde, bu çekle ilgili olarak hukukî takip
yapılamaz. İleri düzenleme tarihli çekle ilgili olarak hukukî takip
yapılabilmesi için, çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanunî ibraz
süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması
şarttır.
(9) (Ek: 31/1/2012-6273/2 md.) Çekin, üzerinde yazılı baskı
tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmemesi hâlinde, muhatap bankanın
üçüncü fıkraya göre ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğu sona
erer.
(10) (Ek: 15/7/2016-6728/62 md.) Lehine karekodlu çek düzenlenen
lehdar, teslim aldığı çeki Türk Ticaret Kanununun 780 inci maddesinin üçüncü
fıkrasında belirtilen sisteme kaydeder. Karekodlu çekin sisteme kaydedildiği
tarihten sonra çek düzenleyen tüzel kişinin temsilcilerinde meydana gelen
değişiklikler, çek hesabı sahibi tüzel kişinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Bankaların bildirim yükümlülüğü
Çekin üzerinde yazılı baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde bankaya ibraz edilmemesi hâlinde muhatap bankanın Çek Kanununun 3. maddesinin 3. fıkrası kapsamındaki asgari ödeme yükümlülüğüne ilişkin sorumluluğu sona erer. Bu sürenin tüm hukuki takip yollarını kapattığı anlamına gelmez; söz konusu hükmün etkisi yalnızca muhatap bankanın o fıkradaki asgari ödeme sorumluluğuyla sınırlıdır.
Kısmi Ödemede Hamile Verilen Belgeler
Banka tarafından kısmi ödeme yapıldığında çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz olarak hamile verilir. Çek hamili bu fotokopiye dayanarak müracaat borçlularına ya da kambiyo senetlerine ilişkin takip usullerine başvurabilir; aynı fotokopi icra mahkemesine yapılacak şikâyette dilekçeye eklenerek ispat aracı olarak da kullanılabilir.
Çek Düzenleme ve Hesap Açma Yasağının Sonuçları
Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilen kişi, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on gün içinde düzenlemiş olduğu ve henüz karşılığı tahsil edilmemiş çekleri, düzenleme tarihleri, miktarları ve varsa lehtarlarıyla birlikte muhatap bankaya liste hâlinde vermekle yükümlüdür.
Yasak kararı verilen kişi ayrıca elindeki bütün çek yapraklarını ait olduğu bankalara iade etmekle yükümlüdür. Bu kişi adına yeni bir çek hesabı da açılamaz.
Yasaklılık süresince bu kişiler sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamaz. Ancak yasak kararı verildiği tarihte mevcut olan organ üyelikleri görev süreleri dolana kadar devam eder.
Yasak kararına ilişkin bilgiler güvenli elektronik imza ile imzalandıktan sonra UYAP aracılığıyla MERSİS ve Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezine elektronik ortamda bildirilir. Risk Merkezi de hakkında çek hesabı açma yasağı verilen kişileri bankalara bildirir. Karekod okutma ve bilgi paylaşım sistemi ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 780. maddesinin 3. fıkrası kapsamında Risk Merkezi tarafından oluşturulan ayrı bir mekanizmadır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 780Kaynağı aç
a) Senet metninde “çek” kelimesini ve eğer senet Türkçe’den
başka bir dille yazılmış ise o dilde “çek” karşılığı olarak kullanılan kelimeyi,
b) Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için
havaleyi,
c) Ödeyecek kişinin, “muhatabın” ticaret unvanını,
d) Ödeme yerini,
e) Düzenlenme tarihini ve yerini,
f) Düzenleyenin imzasını,
g) (Ek: 15/7/2016-6728/70
md.) Banka tarafından
verilen seri numarasını,
h) (Ek: 15/7/2016-6728/70 md.)
Karekodu,
içerir.
(2) (Ek fıkra : 15/7/2016-6728/70
md.) Çek alacaklıları,
ellerinde bulunan çek ile çek hesabı sahibine ve bu çeki düzenleyenlere ilişkin
verilere karekod aracılığıyla erişim sağlayabilir. Karekod ile;
a) Çek hesabı sahibinin adı,
soyadı veya ticaret unvanı,
b) Çek hesabı sahibinin tacir
olması hâlinde, ticaret siciline tescil edilen yetkililerinin adı, soyadı veya ticaret
unvanı,
c) Çek hesabı sahibinin, çek
hesabı bulunan toplam banka sayısı,
d) Çek hesabı sahibine ait
bankalara ibraz edilmemiş çek adedi ve tutarı,
e) Düzenlenerek bankalara
teslim edilen çeklerin adedi ve tutarı,
f) Son beş yıl içerisinde
ibrazında ödenen çeklerin adedi ve tutarı,
g) İbraz edilen ilk çekin
ibraz tarihi,
h) İbraz edilen son çekin
ibraz tarihi,
ı) İbrazında ödenen son çekin
ibraz tarihi,
i) Son beş yılda “karşılıksızdır”
işlemi gören ve halen ödenmemiş çeklerin adedi ve tutarları,
j) Son
beş yılda “karşılıksızdır” işlemi gören ve sonradan ödenen çeklerin adedi ve tutarı,
k) Son beş yılda “karşılıksızdır”
işlemi gören son çekin ibraz tarihi,
l) Çek hesabı sahibi hakkında
çek hesabı açma yasağı bulunup bulunmadığı, varsa yasaklama kararının tarihi,
m) Her bir çek yaprağı ile
ilgili olarak tedbir kaydı olup olmadığı,
n) Çek hesabı sahibi tacirse,
iflasına karar verilip verilmediği, iflasına karar verilmişse kararın tarihi,
çek hesabı sahibi ya da cirantanın
rızası aranmaksızın üçüncü kişilerin erişimine sunulur.
(3) (Ek fıkra : 15/7/2016-6728/70
md.) İkinci fıkrada belirtilen
verilere ulaşılmasını sağlayacak karekod okutma ve bilgi paylaşım sistemi 5411 sayılı
Kanunun ek 1 inci madde hükmü uyarınca kurulan Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi
tarafından oluşturulur. Risk Merkezi sistemdeki verileri, 5411 sayılı Kanunun ek
1 inci maddesinin on birinci fıkrası uyarınca bilgi alışverişini gerçekleştirdiği
şirket ile paylaşmaya yetkilidir. Bu yetki kullanıldığı takdirde sistem bilgilerin
paylaşıldığı şirket nezdinde kurulabilir.
(4) (Ek fıkra : 15/7/2016-6728/70
md.) Çekte yer alacak
MERSİS numarası ile karekodun tanım ve içerikleri ile bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usul ve esaslar Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığının müştereken
çıkaracağı tebliğle belirlenir.
II – Unsurların bulunmaması
Beraat ve Düşme Hâllerinde Yasağın Kaldırılması
Yargılama sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi veya davanın reddine karar verilmesi hâlinde mahkeme aynı kararla çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına hükmeder. Bu kararın kesinleşmesi üzerine yasağın kaldırıldığı MERSİS ve Risk Merkezine bildirilir ve ilan olunur.
Etkin Pişmanlık: Tam Ödemenin Hukuki Sonucu
5941 sayılı Çek Kanununun 6. maddesi, karşılıksız çek bedelini kanuni ibraz tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'a göre ticari işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faiziyle birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında iki farklı sonuç öngörmektedir. Yargılama aşamasında ödeme yapılması hâlinde mahkeme davanın düşmesine; mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra ödeme yapılması hâlinde ise mahkeme hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verir. Şikâyetten vazgeçme hâlinde de aynı hüküm uygulanır.
5941 sayılı ÇEK KANUNU m. 6Kaynağı aç
(1) Karşılıksız kalan çek bedelinin, çekin üzerinde yazılı bulunan
düzenleme tarihine göre kanunî ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı
Kanuna göre ticarî işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile
birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında,
a) Yargılama aşamasında mahkeme tarafından davanın düşmesine,
b) Mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra mahkeme tarafından hükmün
bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına,
karar verilir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırıldığı,
MERSİS ile Risk Merkezine 5 inci maddenin sekizinci fıkrasındaki usullere göre
bildirilir ve ilan olunur.
(2) Şikâyetten vazgeçme hâlinde de birinci fıkra hükmü uygulanır.
(3) Kişi, mahkûm olduğu cezanın tamamen infaz edildiği tarihten itibaren
üç yıl ve her halde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra,
hükmü veren mahkemeden çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının
kaldırılmasını isteyebilir; mahkemenin vereceği karara itiraz edebilir. Bu
itiraz bakımından İcra ve İflas Kanununun 353 üncü maddesinin birinci fıkrası
hükmü uygulanır. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına
ilişkin karar kesinleştiğinde, yasağın kaldırıldığı, MERSİS ile Risk Merkezine
5 inci maddenin sekizinci fıkrasındaki usullere göre bildirilir ve ilan olunur.
Diğer ceza hükümleri
Ödeme sonucunda çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırıldığı MERSİS ve Risk Merkezine bildirilir ve ilan olunur.
Mahkûmiyet Sonrası Yasak Kaldırma Talebi ve İtiraz
Mahkûmiyet hâlinde çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılması ancak belirli süre koşulları yerine geldikten sonra istenebilir: kişinin mahkûm olduğu cezanın tamamen infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçmesi gerekmektedir. Bu koşullar sağlandıktan sonra hükmü veren mahkemeden yasağın kaldırılması talep edilebilir.
Mahkemenin yasak kaldırma talebine ilişkin kararına karşı itiraz yolu açık olup bu itirazda İcra ve İflas Kanununun 353. maddesinin 1. fıkrası hükmü uygulanır. Yasağın kaldırılmasına ilişkin karar kesinleştiğinde kaldırma kararı da MERSİS ve Risk Merkezine bildirilir ve ilan olunur.
İtiraz Üzerine Dosyanın Gönderileceği Merci
İcra mahkemesi itirazı incelemek üzere dosyayı şu sıraya göre gönderir: aynı yerde birden fazla icra mahkemesi dairesi varsa numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye; tek daire varsa asliye ceza mahkemesine; icra mahkemesi hâkimi ile asliye ceza mahkemesi hâkiminin aynı kişi olması hâlinde ise en yakın asliye ceza mahkemesine. İtiraz incelemesi sonucunda verilen karar kesindir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 353Kaynağı aç
353 – (Değişik: 31/5/2005-5358/21 md.)
(Değişik birinci fıkra:
31/3/2011-6217/5 md.) İcra mahkemesinin verdiği tazyik ve disiplin hapsine ilişkin kararlara
karşı, (…)131 tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Mahkeme
itirazı incelemesi için dosyayı o yerde icra mahkemesinin birden fazla dairesinin
bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire
için birinci daireye, o yerde icra mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde
asliye ceza mahkemesine, icra mahkemesi hâkimi ile asliye ceza mahkemesi hâkiminin
aynı hâkim olması hâlinde ise en yakın asliye ceza mahkemesine gönderir. İtiraz
incelemesi neticesinde verilen karar kesindir.[131]
İcra mahkemesinin bu
Bapta yer alan suçlardan dolayı verdiği hükümlerle ilgili olarak 4.12.2004
tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun kanun yollarına ilişkin
hükümleri uygulanır.
Davanın ve cezanın
düşmesi ile ceza verilemeyecek hâller[132]
İcra mahkemesinin ilgili Bap kapsamındaki suçlardan dolayı verdiği hükümler bakımından Ceza Muhakemesi Kanununun kanun yollarına ilişkin hükümleri uygulanır. Bu rejim, tazyik ve disiplin hapsine itirazda geçerli olan kesinlik kuralından farklı bir işleyişe sahiptir.
Karşılıksız çek suçunda uzlaşma veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün müdür?
Hayır. 5941 sayılı Çek Kanunu bu suç için ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması yollarını açıkça kapatmıştır. Bu yönüyle karşılıksız çek suçu, söz konusu kurumlardan yararlanılamayan suç tipleri arasında yer almaktadır.
Adli para cezası ödenmezse ne olur?
Karşılıksız çek suçunda verilen adli para cezası ödenmediği takdirde bu ceza, kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir.
Şirkete ait karşılıksız çekte kim cezai sorumluluk taşır?
Çek hesabı sahibi tüzel kişi olduğunda sorumluluk, mali işleri yürütmekle görevlendirilmiş yönetim organı üyesine aittir. Böyle bir görevlendirme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler sorumlu olur.
İleri tarihli çekte karşılıksızlık hâlinde hemen takip başlatılabilir mi?
Hayır. İleri düzenleme tarihli çekte hukuki takip için iki koşul birlikte aranır: çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması. Bu koşullar yerine getirilmeden gerçekleşen erken ibraz, hukuki takip hakkı doğurmaz.
Mahkûmiyet kesinleştikten sonra ödeme yapılırsa ceza ortadan kalkar mı?
Mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra karşılıksız çek bedeli kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte tamamen ödenirse mahkeme hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verir. Şikâyetten vazgeçme hâlinde de aynı hüküm uygulanır.
Çek yasağı kararı verilen kişi şirkette yönetici olmaya devam edebilir mi?
Yasaklılık süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alınamaz. Ancak yasak kararı verildiği tarihte devam eden organ üyelikleri görev süreleri dolana kadar sürer.
Mahkûmiyet sonrası çek yasağı ne zaman kaldırılabilir?
Cezanın tamamen infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra hükmü veren mahkemeden yasağın kaldırılması istenebilir. Bu süre koşulları yerine gelmeden talepte bulunulamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy