Apartman Görevlilerinin Hukuki Niteliği ve Temel Haklar
Konutlarda veya sitelerde apartman görevlisi ya da kapıcı olarak çalışan kişiler, iş sözleşmesinin yazılı veya sözlü kurulmasına bakılmaksızın 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçi kabul edilir. Apartman görevlilerinin hakları, borçları ve kıdem tazminatına ilişkin temel çerçeve 4857 sayılı İş Kanunu, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu ve Konut Kapıcıları Yönetmeliği hükümleriyle çizilmiştir. Kat malikleri kurulunu veya apartmanı temsilen yönetici işveren yetkilerini kullansa da kıdem tazminatı borcundan yönetici şahsen sorumlu olmayıp asıl hukuki ve mali sorumluluk kat maliklerine aittir.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Koşulları ve Fesih Türleri
Kapıcının kıdem tazminatı talep edebilmesi için en az bir yıllık çalışma süresini tamamlamış olması şarttır. Bu bir yıllık sürenin hesabına deneme süreli çalışılan zaman da dahildir. Haklı bir gerekçe olmaksızın kendi isteğiyle nedensiz biçimde işten ayrılan kapıcı ise kıdem tazminatına hak kazanamaz.
Kapıcı, iş sözleşmesini 4857 sayılı İş Kanunu m. 24 kapsamında yer alan haklı nedenlerle feshettiğinde kıdem tazminatına hak kazanır. Özellikle işveren tarafından işçinin ücretinin kanun hükümlerine veya sözleşme şartlarına uygun biçimde hesap edilmemesi veya ödenmemesi durumunda 4857 sayılı İş Kanunu m. 24/II-e bendi uyarınca işçi haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanabilir. Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde iş sözleşmesini kendi arzusuyla feshetmesi durumunda da 1475 sayılı Kanun m. 14/1 uyarınca kıdem tazminatı ödenmesi gerekir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 24Kaynağı aç
1475 sayılı İŞ KANUNU m. 14Kaynağı aç
İşveren tarafından gerçekleştirilen fesihlerde kıdem tazminatı ödenmesi kuraldır. Ancak feshin 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/2 hükmünde belirtilen ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayandırılması durumunda kapıcıya kıdem tazminatı ödenmez. İşverenin haklı fesih iddiasına karşı işçi, feshin bu sebeplere uygun olmadığı gerekçesiyle 4857 sayılı İş Kanunu m. 25 son fıkrası uyarınca yargı yoluna başvurma hakkını korur.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 25Kaynağı aç
Mobbing ve kötü muamele sebebiyle istifa etmek zorunda kalan kapıcının iş sözleşmesinde, bu durumun varlığı halinde işverence fesih yapıldığı kabul edilerek kıdem tazminatına hak kazanılabileceği değerlendirilir. 5510 sayılı Kanun kapsamında 15 yıl ve 3600 gün prim şartını doldurup Sosyal Güvenlik Kurumundan kıdem tazminatı alabileceğine dair yazı alan kapıcı işten ayrılarak kıdem tazminatı talep edebilir. Kapıcının ölümü halinde ise 1475 sayılı Kanun m. 14/14 uyarınca doğan kıdem tazminatı tutarı kanuni mirasçılarına ödenir.
Kıdem Tazminatının Hesaplanması ve Giydirilmiş Ücret
Kıdem tazminatı hesabı, 1475 sayılı Kanun m. 14 uyarınca son ücret üzerinden yapılır. İşçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir; bir yıldan artan süreler de aynı oran üzerinden hesaplamaya dahil edilir.
Kıdem tazminatına esas ücretin belirlenmesinde, 1475 sayılı Kanun m. 14/11 uyarınca asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülmesi mümkün sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır. Kıdem tazminatının yıllık miktarı, 1475 sayılı Kanun m. 14/13 gereğince Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesi tutarını aşamaz. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi halinde ise mahkemece gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faize hükmedilir.
Aynı işverene ait farklı yerlerdeki çalışmalar ile aynı apartmanda farklı işverenler nezdinde aralıksız sürdürülen kapıcılık süreleri kıdem tazminatı hesabında birleştirilir. Ayrıca 1475 sayılı Kanun m. 14 uyarınca işyerinin devrinde işlemiş kıdem tazminatından her iki işveren sorumlu olup devreden işverenin sorumluluğu işçiyi çalıştırdığı süre ve devir esnasındaki ücret seviyesiyle sınırlıdır.
İbraname Düzenlenmesi ve Geçerlilik Şartları
İşten ayrılma aşamasında kapıcıya imzalatılan ve tüm hakların eksiksiz alındığına dair matbu veya gerçeğe aykırı ibranameler karşısında fiili duruma itibar edilir. Matbu belgenin gerçeği yansıtmadığını ve aksini ispat yükü kapıcı üzerindedir.
Kapıcıya imzalatılan ibranamenin geçerliliği bakımından belgenin yazılı olması, işin sona ermesinden en az bir ay sonra düzenlenmesi, genel ibareler yerine ödenen hakların kalem kalem belirtilmesi ve ödemenin banka kanalıyla gerçekleştirilmesi aranır. Bu koşullara aykırılık halinde ibraname hükümsüz sayılarak fiili durum doğrultusunda sonuca varılır.
Kat Maliklerinin ve Yeni Malikin Sorumluluğu
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 20/1-a gereğince aralarında başka türlü anlaşma olmadıkça kat malikleri kapıcı giderlerine ve avansına eşit olarak katılır. Kat malikleri ortak yer veya tesisler üzerindeki kullanma hakkından vazgeçtiğini veya bağımsız bölümünün durumu dolayısıyla yararlanmaya ihtiyacı olmadığını ileri sürerek bu gider ve avans payını ödemekten kaçınamaz. Kapıcının kıdem tazminatından da kiracılar değil bağımsız bölüm malikleri sorumlu tutulmaktadır.
634 sayılı KAT MÜLKİYETİ KANUNU m. 20Kaynağı aç
Bağımsız bölümün devredilmesi durumunda yeni malik, kapıcının eski malik dönemine isabet eden kıdem tazminatı payından da sorumlu olur. Ancak kapıcı bağımsız bölümün devrinden önce işten ayrılmış ve kıdem tazminatı borcu devirden önce doğmuşsa yeni malik bu borçtan sorumlu tutulamaz. Yeni malik kendi döneminden önceki süreye ait kıdem tazminatını ödediği takdirde bu tutar için taşınmazı devreden eski malike rücu edebilir.
Dava Şartı Arabuluculuk ve Zamanaşımı Süreci
Kapıcıların kıdem tazminatında zamanaşımı süresi iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 5 yıldır.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1 uyarınca kıdem tazminatına ilişkin alacak davası açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda, 7036 sayılı Kanun m. 3/12 uyarınca toplantıya katılmayan taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.
7036 sayılı İŞ MAHKEMELERİ KANUNU m. 3Kaynağı aç
Apartman görevlisinin kıdem tazminatından kiracılar sorumlu mudur?
Kapıcının kıdem tazminatından kiracılar değil kat malikleri sorumludur. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 20 uyarınca kat maliki kapıcı hizmetinden yararlanmaktan veya ortak yerleri kullanmaktan vazgeçtiğini ileri sürerek kapıcı gider ve avans payını ödemekten kaçınamaz.
Yeni ev sahibi kapıcının geçmiş dönem kıdem tazminatını ödemek zorunda mıdır?
Kapıcının çalışması devam ederken bağımsız bölüm devredilmişse yeni malik önceki döneme ilişkin tazminat borcundan da sorumludur; ancak yaptığı ödemenin kendi mülkiyetinden önceki kısmı için eski malike rücu hakkı vardır. Kapıcı taşınmazın devrinden önce işten ayrılmışsa yeni malik sorumlu tutulamaz.
Kapıcıların kıdem tazminatı alacağında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Kapıcıların kıdem tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 5 yıldır. Dava açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulduğunda başvuru tarihinden son tutanak tarihine kadar zamanaşımı durur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

